Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe w bakteriach przenoszonych przez żywność nadal stanowi zagrożenie dla zdrowia publicznego w Europie

Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) wśród powszechnych bakterii przenoszonych przez żywność, takich jak Salmonella i Campylobacter, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego w Europie – wynika ze wspólnego raportu European Food Safety Authority (EFSA) oraz European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC).

Choć oporność na powszechnie stosowane środki przeciwdrobnoustrojowe w bakteriach przenoszonych przez żywność utrzymuje się na wysokim poziomie, kilka państw członkowskich zgłosiło postępy w ograniczaniu jej skali zarówno u ludzi, jak i u zwierząt przeznaczonych do produkcji żywności. Ponieważ bakterie te mogą przenosić się ze zwierząt i żywności na ludzi, wywołując ciężkie zakażenia wymagające leczenia przeciwdrobnoustrojowego, kontynuacja działań w ramach podejścia One Health pozostaje kluczowa.

Wysoki poziom oporności wśród najczęstszych patogenów pokarmowych

Znaczny odsetek izolatów Campylobacter i Salmonella, zarówno pochodzących od ludzi, jak i od zwierząt hodowlanych, wykazuje oporność na cyprofloksacynę – istotny klinicznie antybiotyk stosowany w leczeniu ciężkich zakażeń u ludzi. W przypadku Salmonella izolowanej od zwierząt produkcyjnych oporność utrzymuje się na wysokim poziomie od lat, natomiast w zakażeniach u ludzi obserwuje się jej wzrost w ostatnich latach.

Tendencja ta budzi poważne obawy, ponieważ oporność na cyprofloksacynę ogranicza skuteczność dostępnych opcji terapeutycznych. W przypadku Campylobacter oporność jest obecnie tak rozpowszechniona w Europie, że cyprofloksacyna nie jest już zalecana w leczeniu zakażeń u ludzi. W celu zachowania jej skuteczności w medycynie ludzkiej wprowadzono ograniczenia dotyczące stosowania tego leku u zwierząt.

W skali Europy wysoki odsetek izolatów Salmonella i Campylobacter – zarówno od ludzi, jak i od wybranych gatunków zwierząt produkcyjnych – wykazuje również oporność na inne powszechnie stosowane substancje przeciwdrobnoustrojowe, w tym ampicylinę, tetracykliny oraz sulfonamidy.

Dodatkowo, wykrycie bakterii Escherichia coli wytwarzających karbapenemazy u zwierząt produkcyjnych oraz w mięsie w kilku krajach wymaga szczególnej uwagi. Karbapenemy stanowią antybiotyki „ostatniej szansy” w leczeniu ludzi i nie są dopuszczone do stosowania u zwierząt przeznaczonych do produkcji żywności. Liczba zgłoszonych przypadków ich wykrycia wzrasta, a źródła tego zjawiska wymagają dalszej analizy.

Pozytywne sygnały mimo utrzymujących się wyzwań

Pomimo utrzymującego się wysokiego poziomu oporności wśród Salmonella i Campylobacter, kilka państw odnotowało w ostatnich latach spadek oporności na wybrane substancje przeciwdrobnoustrojowe, co potwierdza skuteczność ukierunkowanych działań interwencyjnych.

W przypadku Salmonella oporność u izolatów ludzkich na ampicylinę i tetracykliny istotnie zmniejszyła się w ciągu ostatniej dekady odpowiednio w 19 i 14 krajach. Na poziomie Unii Europejskiej zaobserwowano także korzystne trendy wśród zwierząt produkcyjnych – spadek oporności na tetracykliny u brojlerów oraz na ampicylinę i tetracykliny u indyków.

W odniesieniu do Campylobacter w kilku krajach w ciągu ostatnich dziesięciu lat zmniejszyła się oporność na erytromycynę, będącą lekiem pierwszego wyboru w leczeniu zakażeń tym patogenem u ludzi. Trend ten dotyczy zarówno izolatów ludzkich, jak i – w niektórych przypadkach – zwierzęcych.

Ponadto łączna oporność na krytycznie ważne dla medycyny ludzkiej środki przeciwdrobnoustrojowe – definiowana jako jednoczesna oporność na więcej niż jeden z tych antybiotyków – pozostaje na ogół niska w przypadku Salmonella, Campylobacter oraz E. coli.

Warto jednak podkreślić, że wcześniejsze pozytywne trendy w niektórych obszarach uległy spowolnieniu, zwłaszcza w odniesieniu do E. coli, gdzie poziomy oporności na niektóre substancje w drobiu ustabilizowały się zamiast dalej maleć. Niemniej jednak część państw zdołała skutecznie ograniczyć oporność u zwierząt produkcyjnych, co przełożyło się na ogólną poprawę sytuacji w skali UE.

Dlaczego dalsze działania są niezbędne

Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe dotyczy całego społeczeństwa. Gdy bakterie stają się oporne, leczenie zakażeń staje się trudniejsze, a dostępne opcje terapeutyczne – ograniczone. Wzorce oporności różnią się znacząco między krajami, gatunkami bakterii oraz klasami antybiotyków, co odzwierciedla różnice w ich stosowaniu, praktykach hodowlanych, działaniach w zakresie zdrowia zwierząt oraz strategiach zapobiegania zakażeniom.

Przedstawione wyniki podkreślają znaczenie podejścia One Health, które uwzględnia ścisłe powiązania między zdrowiem ludzi, zdrowiem zwierząt oraz bezpieczeństwem żywności. Choć w niektórych obszarach osiągnięto postęp, dalsze racjonalne i odpowiedzialne stosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych we wszystkich sektorach, w połączeniu ze skuteczną profilaktyką zakażeń, działaniami na rzecz zdrowia zwierząt oraz zapewnieniem bezpieczeństwa żywności, pozostaje kluczowe dla ograniczenia narastania i rozprzestrzeniania się bakterii opornych oraz dla ochrony zdrowia publicznego w Europie.

Źródło: ECDC