Listerioza w ciąży: nowe modele ryzyka zmieniają podejście do bezpieczeństwa żywności

Listeria jest trzecią najczęstszą przyczyną zgonów wśród bakteryjnych patogenów przenoszonych drogą pokarmową w Stanach Zjednoczonych, a kobiety w ciąży ponoszą nieproporcjonalnie duże konsekwencje zakażenia. Mimo to modele naukowe wykorzystywane do tworzenia polityki bezpieczeństwa żywności rzadko były projektowane z myślą o tej szczególnej grupie. Nowe badanie, które zostanie opublikowane w czasopiśmie Risk Analysis, ma na celu zmianę tego podejścia.

Każdego roku około 1250 osób w USA zapada na listeriozę – chorobę wywoływaną przez Listeria monocytogenes. Charakteryzuje się ona bardzo wysokim odsetkiem hospitalizacji, sięgającym 86%, oraz śmiertelnością na poziomie około 14%. W przypadku kobiet w ciąży ryzyko jest jeszcze większe: przypadki związane z ciążą stanowią około 14% wszystkich zachorowań, a gdy bakteria przedostanie się do płodu, w 25% przypadków dochodzi do obumarcia wewnątrzmacicznego. Co istotne, wiele ciężarnych doświadcza jedynie łagodnych objawów grypopodobnych lub pozostaje bezobjawowych, podczas gdy patogen może bezobjawowo przekraczać barierę łożyskową. W ostatnich latach (2021–2023) ogniska zakażeń związane m.in. z lodami, queso fresco oraz grzybami enoki doprowadziły do pięciu przypadków martwego urodzenia w ciągu zaledwie trzech lat.

Nowe modele biologiczne ryzyka zakażenia

Zespół badawczy z Michigan State University – Tyler Stump, dr Carly Gomez oraz dr Jade Mitchell – podjął próbę wypełnienia tej luki. Analizując badania na modelach zwierzęcych, w których oceniano odpowiedź organizmu ciężarnego na określone dawki L. monocytogenes, opracowano nowe, biologicznie wiarygodne modele zależności dawka–odpowiedź. Powstały dwa odrębne modele: jeden dotyczący zakażenia matki, a drugi ryzyka martwego urodzenia. Modele oparto na danych z badań na świnkach morskich i gerbilach, które wykazują istotne podobieństwa biologiczne do ludzi w kontekście patogenezy listeriozy.

Znaczenie zakażenia mózgu płodu jako wskaźnika ryzyka

Badanie wykazało, że zakażenie mózgu płodu stanowi bardziej precyzyjny i wiarygodny wskaźnik ryzyka martwego urodzenia niż sama obserwacja tego zdarzenia. Obecność infekcji mózgu płodu stwierdzono we wszystkich analizowanych przypadkach martwego urodzenia, natomiast nie występowała ona w przypadkach zakończonych żywym porodem. Dzięki temu parametr ten może być traktowany jako zweryfikowany punkt końcowy zastępczy (surrogate endpoint), znacząco zwiększający dokładność modeli predykcyjnych.

Połączenie tych danych z innymi zbiorami dotyczącymi martwych urodzeń pozwoliło badaczom opracować model o lepszym dopasowaniu niż dotychczas dostępne narzędzia analityczne.

Znaczenie modeli specyficznych dla populacji

Autorzy podkreślają, że agencje zdrowia publicznego powinny wykorzystywać modele dostosowane do konkretnych populacji, zamiast opierać się na uogólnionych szacunkach dla całej populacji. Ciąża wiąże się bowiem z unikalnym zestawem zmiennych fizjologicznych, behawioralnych i klinicznych, których nie można w pełni odzwierciedlić poprzez modele stosowane dla ogólnej populacji osób z obniżoną odpornością.

Wdrażanie bardziej precyzyjnych narzędzi oceny ryzyka może przełożyć się na skuteczniejsze i bardziej adekwatne rekomendacje dotyczące bezpieczeństwa żywności, szczególnie w kontekście utrzymującego się ryzyka ognisk zakażeń listerią.

Zalecenia dotyczące profilaktyki

Zgodnie z wytycznymi FDA, kobiety w ciąży powinny unikać produktów wysokiego ryzyka, takich jak:

• sery niepasteryzowane,
• surowe kiełki,
• wędliny i produkty typu deli,
• hot-dogi,
• wędzone owoce morza (jeśli nie zostały poddane odpowiedniej obróbce cieplnej).

Listeria monocytogenes jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ jako jeden z nielicznych patogenów pokarmowych może namnażać się w temperaturze chłodniczej, co zwiększa znaczenie właściwego przechowywania i przygotowywania żywności. Objawy listeriozy – takie jak gorączka, bóle mięśni, nudności czy biegunka – mogą pojawić się od jednego dnia do nawet kilku tygodni od ekspozycji.

Źródło: Risk Analysis, Development of dose-response models for the ingestion exposure route and stillbirth outcome for Listeria monocytogenes