Wpływ stosowania antybiotyków na zdrowie psychiczne w czasie ciąży
Znaczenie racjonalnej antybiotykoterapii w opiece nad kobietą ciężarną
Depresja okołoporodowa, obejmująca okres ciąży oraz czas po porodzie, należy do najczęstszych zaburzeń zdrowia psychicznego występujących u kobiet. Schorzenie to wpływa nie tylko na dobrostan psychiczny matki w trakcie ciąży i po porodzie, ale także na rozwój dziecka.
Na zdrowie psychiczne kobiet w ciąży oddziałuje wiele czynników. Coraz więcej danych wskazuje jednak na możliwy związek pomiędzy stosowaniem antybiotyków a kondycją psychiczną ciężarnych. Badanie opublikowane 10 stycznia 2026 roku w 26. tomie czasopisma BMC Public Health zostało przeprowadzone przez zespół kierowany przez Kentę Matsumurę, wcześniej związanego z Department of Public Health, University of Toyama, a obecnie profesora w Aomori University of Health and Welfare, we współpracy z dr. Hidekunim Inaderą z Toyama Unit Center of the Japan Environment and Children’s Study (JECS).
Jak podkreśla prof. Matsumura, choć antybiotyki są niezbędne w wielu sytuacjach klinicznych, ich niewłaściwe stosowanie przyczynia się do narastania oporności bakterii. Celem badania było zrozumienie, czy i w jaki sposób stosowanie antybiotyków wiąże się z występowaniem dystresu psychicznego u kobiet w ciąży.
Projekt badania i metodologia analizy
W celu oceny tej zależności naukowcy przeanalizowali dane 94 490 kobiet ciężarnych uczestniczących w JECS – ogólnokrajowym, prospektywnym badaniu kohortowym dotyczącym wpływu czynników środowiskowych na zdrowie i rozwój dzieci. Większość uczestniczek znajdowała się około 12. tygodnia ciąży w momencie włączenia do badania, a dalsze oceny prowadzono około 15. tygodnia ciąży.
Informacje dotyczące stosowania antybiotyków obejmowały okres jednego roku przed wczesną ciążą, podzielony na dwa etapy: od okresu przed zapłodnieniem do momentu rozpoznania ciąży oraz od rozpoznania ciąży do momentu włączenia do badania. Na tej podstawie uczestniczki podzielono na trzy grupy: niestosujące antybiotyków, stosujące antybiotyki w jednym z tych okresów oraz stosujące antybiotyki w obu okresach.
Oceny dystresu psychicznego dokonano przy użyciu japońskiej wersji skali Kesslera (K6) – sześciopunktowego kwestionariusza samoopisowego oceniającego stan psychiczny badanych.
Wyniki i ich interpretacja
Analiza wykazała, że stosowanie antybiotyków przed ciążą i w jej wczesnym okresie wiązało się z występowaniem dystresu psychicznego w okresie od wczesnej do środkowej fazy ciąży. Co istotne, zależność ta miała charakter stopniowy – im większa ekspozycja na antybiotyki, tym wyższe było ryzyko wystąpienia objawów psychicznych.
Po uwzględnieniu potencjalnych czynników zakłócających, takich jak wiek matki, wskaźnik masy ciała przed ciążą, poziom wykształcenia, dochody, palenie tytoniu, spożycie alkoholu, stan cywilny oraz wywiad psychiatryczny, wykazano, że:
- dla umiarkowanego dystresu psychicznego (wynik K6: 5–12) skorygowany iloraz szans wynosił 1,12 dla stosowania antybiotyków w jednym okresie oraz 1,22 dla stosowania w obu okresach,
- dla ciężkiego dystresu psychicznego (K6 >13) wartości te wynosiły odpowiednio 1,07 oraz 1,50.
Wyższe wartości ilorazu szans przy większej ekspozycji na antybiotyki wskazują, że ryzyko wystąpienia dystresu psychicznego było istotnie większe u kobiet stosujących antybiotyki w dłuższym okresie.
Potencjalne mechanizmy biologiczne
Jednym z możliwych mechanizmów wyjaśniających obserwowane zależności jest wpływ antybiotyków na mikrobiotę jelitową. Antybiotyki mogą prowadzić do jej zaburzeń, co z kolei zostało powiązane z wieloma stanami chorobowymi, takimi jak otyłość, cukrzyca czy procesy zapalne. Coraz więcej badań wskazuje również na związek pomiędzy mikrobiotą jelitową a zaburzeniami psychicznymi, w tym depresją i lękiem.
Znaczenie kliniczne i implikacje praktyczne
Autorzy podkreślają, że wyniki badania nie powinny być interpretowane jako argument przeciwko stosowaniu antybiotyków w sytuacjach klinicznie uzasadnionych. Antybiotyki pozostają niezbędnym elementem leczenia wielu infekcji.
Wyniki mogą jednak stanowić ważny głos w dyskusji dotyczącej racjonalnej antybiotykoterapii oraz ograniczania niepotrzebnych recept, szczególnie w kontekście kobiet planujących ciążę lub będących w jej wczesnym etapie.
Jak podsumowuje prof. Matsumura, zwiększenie świadomości dotyczącej właściwego stosowania antybiotyków – zwłaszcza unikania ich w sytuacjach takich jak infekcje wirusowe – może mieć znaczenie nie tylko dla walki z opornością bakterii, ale także dla zdrowia psychicznego matek.
Źródło: BMC Public Health, Periconceptional antibiotic use and early- to mid-pregnancy psychological distress in a nationwide birth cohort: cross-sectional analysis from the Japan Environment and Children’s Study
DOI: http://dx.doi.org/10.1186/s12889-025-26119-0
