Ochrona najbardziej narażonych: Zalecenia ECDC dotyczące lokalnej transmisji błonicy

Pomimo wyraźnego spadku liczby zgłaszanych przypadków błonicy po dużym ognisku w 2022 roku, choroba ta nadal występuje w Europie, a obecna liczba przypadków przewyższa dane sprzed 2020 roku. Opublikowana dziś przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) Szybka Ocena Ryzyka wskazuje na utrzymującą się transmisję Corynebacterium diphtheriae (C. diphtheriae) oraz jej możliwy wpływ na populacje szczególnie wrażliwe. ECDC zaleca wdrożenie ukierunkowanych działań zdrowia publicznego w celu ochrony osób najbardziej narażonych na zakażenie.

Od stycznia 2023 roku na obszarze Unii Europejskiej oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego (UE/EOG) odnotowano 234 przypadki błonicy. Znaczna część z nich dotyczyła osób znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej, takich jak osoby bezdomne, mieszkańcy i pracownicy ośrodków tymczasowych, migranci oraz osoby zażywające lub wstrzykujące narkotyki.

– Fakt, że widzimy przypadki zakażeń błonicą wśród populacji wrażliwych w UE/EOG, wskazuje na niezauważoną transmisję w społecznościach lokalnych. To powód do niepokoju i sygnał, że należy zintensyfikować działania mające na celu usunięcie barier w dostępie do szczepień w tych grupach. Dzięki skutecznym programom szczepień błonica została niemal całkowicie wyeliminowana, ale to oznacza, że personel medyczny może mieć trudności z rozpoznaniem objawów. Dlatego kluczowe są: podnoszenie świadomości objawów, szybka diagnostyka i zdecydowane działania zdrowia publicznego – komentuje Bruno Ciancio, dyrektor jednostki ECDC ds. chorób przenoszonych drogą kontaktową i zapobieganych szczepieniom.

Przed 2020 rokiem średnia liczba przypadków błonicy w UE/EOG wynosiła 21 rocznie. W 2022 roku zgłoszono aż 320 przypadków, z których wiele dotyczyło nowo przybyłych migrantów, narażonych na zakażenie w trakcie podróży. Większość przypadków była związana z trzema typami sekwencji bakteryjnej: ST377, ST384 oraz ST574.

Od końca 2022 roku sześć krajów europejskich – Austria, Czechy, Niemcy, Norwegia, Polska i Szwajcaria – zdiagnozowało 82 przypadki błonicy wywołanej przez jeden z typów sekwencji wykrytych podczas ogniska w 2022 roku. Co najmniej 25 z tych przypadków dotyczyło osób bezdomnych, osób używających lub wstrzykujących narkotyki, osób nieszczepionych oraz osób starszych.

Choć ECDC ocenia ryzyko dla ogólnej populacji jako bardzo niskie – dzięki wysokiemu odsetkowi zaszczepienia w większości krajów UE/EOG – to w grupach bardziej podatnych na zakażenie ryzyko wzrasta do umiarkowanego.

U osób nieszczepionych zakażenie może przebiegać jako błonica skóry lub błonica dróg oddechowych. Błonica oddechowa może prowadzić do zgonu w 5–10% przypadków. W populacjach z wysokim poziomem zaszczepienia większość infekcji przebiega bezobjawowo lub łagodnie. Zachorowania wśród w pełni zaszczepionych osób są niezwykle rzadkie, a szczepienie przeciw błonicy stanowi element rutynowego programu szczepień w Europie.

Z uwagi na rzadkość błonicy i jej zróżnicowane manifestacje kliniczne, lekarze mogą mieć trudności z jej rozpoznaniem. Niezbędne jest zatem zwiększenie świadomości tej choroby wśród pracowników ochrony zdrowia oraz osób pracujących z grupami wrażliwymi, aby zapewnić właściwe diagnozowanie i leczenie oraz zgłaszanie przypadków odpowiednim służbom sanitarnym.

Zalecenia ECDC mające na celu zmniejszenie ryzyka ciężkiego przebiegu choroby u osób najbardziej narażonych oraz zatrzymanie transmisji C. diphtheriae w społecznościach:

• Zwiększenie świadomości wśród pracowników ochrony zdrowia i osób pracujących z grupami wrażliwymi na temat różnych postaci klinicznych błonicy.
• Prowadzenie działań promujących zdrowie dostosowanych do populacji szczególnie narażonych na ekspozycję na błonicę oraz aktywne włączanie tych grup w działania profilaktyczne.
• Zapewnienie równego dostępu do szczepień, m.in. poprzez oferowanie szczepień osobom z grup wrażliwych.
• Regularna ocena dostępności antytoksyny błoniczej (DAT) na poziomie lokalnym i krajowym.
• Usprawnienie nadzoru epidemiologicznego w celu szybkiego wykrywania przypadków i poznania wzorców transmisji.

Źródło: European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC)