Światowy Dzień Zaniedbanych Chorób Tropikalnych – globalny problem zdrowia publicznego

Światowy Dzień Zaniedbanych Chorób Tropikalnych

Obchodzony 30 stycznia, ma na celu zwrócenie uwagi społeczności międzynarodowej na grupę chorób, które dotykają około 1,4 miliarda ludzi na całym świecie, przede wszystkim w regionach o ograniczonych zasobach systemowych, niskim poziomie rozwoju infrastruktury ochrony zdrowia oraz utrudnionym dostępie do diagnostyki i leczenia. Choroby te, mimo że w wielu przypadkach są możliwe do zapobiegania i leczenia, pozostają na marginesie globalnych priorytetów zdrowotnych.

Schorzenia i ich skutki

• Ślepota rzeczna
• Bilharcjoza
• Filarioza limfatyczna

Prowadzą do przewlekłych powikłań zdrowotnych, niepełnosprawności, obniżenia jakości życia oraz znaczącego ograniczenia uczestnictwa społecznego i ekonomicznego całych populacji. Pomimo wyraźnych postępów osiągniętych w ostatnich dekadach, dalsze działania na rzecz eliminacji zaniedbanych chorób tropikalnych znajdują się obecnie pod presją wynikającą z redukcji globalnego finansowania zdrowia publicznego.

Z okazji Światowego Dnia Zaniedbanych Chorób Tropikalnych Deutsches Zentrum für Infektionsforschung (DZIF) prezentuje kluczowe obszary swoich badań oraz udostępnia mediom eksperckie zaplecze naukowe w ramach programu badawczego „Vernachlässigte Tropenkrankheiten”.

Znaczenie Światowego Dnia Zaniedbanych Chorób Tropikalnych

Celem ustanowienia tego dnia jest zwiększenie świadomości na temat chorób, które dotykają miliony ludzi, lecz są często pomijane w debacie publicznej. Hasło obchodów brzmi: „Vereinen. Handeln. Eliminieren.” („Unite. Act. Eliminate”).

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia około 1,4 miliarda osób wymaga działań profilaktycznych, diagnostycznych i terapeutycznych w zakresie zaniedbanych chorób tropikalnych, zwłaszcza w regionach strukturalnie defaworyzowanych.

Konsekwencje zdrowotne i społeczne

• Przewlekłe uszkodzenia narządowe
• Ból
• Ograniczenie sprawności fizycznej
• Zaburzenia widzenia
• Trwała niepełnosprawność

Choroby te wpływają również na rozwój społeczno-ekonomiczny regionów dotkniętych endemicznym występowaniem pasożytów. Infekcje pasożytnicze mogą modulować odpowiedź immunologiczną gospodarza, zwiększając podatność na inne choroby zakaźne, w tym zakażenia wirusem HIV.

Programy masowego leczenia i profilaktyki są obecnie zagrożone w wyniku ograniczeń finansowych w globalnych programach zdrowia publicznego.

Zaangażowanie Deutsches Zentrum für Infektionsforschung (DZIF)

Naukowcy DZIF we współpracy z afrykańskimi instytucjami partnerskimi realizują liczne projekty badawcze ukierunkowane na rozwój skuteczniejszych metod diagnostyki, profilaktyki i leczenia zaniedbanych chorób tropikalnych. Działania te obejmują zarówno badania podstawowe, jak i kliniczne oraz wdrożeniowe, uwzględniając realia systemów ochrony zdrowia w krajach o niskich i średnich dochodach.

Zwiększone ryzyko zakażenia HIV w przebiegu infekcji pasożytniczych

Zespół badawczy z Tropeninstitut des LMU Klinikums München pod kierownictwem prof. Inge Kroidl analizuje zależności pomiędzy wybranymi chorobami pasożytniczymi a ryzykiem zakażenia HIV. W badaniu kohortowym przeprowadzonym w Tanzanii wykazano, że zakażenie nicieniem Wuchereria bancrofti zwiększa ryzyko zakażenia wirusem HIV dwu- do trzykrotnie. Skuteczne ograniczenie tej infekcji wiąże się ze spadkiem liczby nowych zakażeń HIV na poziomie populacyjnym.

Nowe strategie terapeutyczne w leczeniu filarioz

Onchozerkoza, czyli ślepota rzeczna, jest wywoływana przez filarie atakujące tkanki oka, prowadząc do postępujących zaburzeń widzenia. Zakażenie występuje w pobliżu rzek, gdzie żyją meszki – wektory pasożyta. Szacuje się, że na świecie zakażonych jest od 18 do 25 mln osób.

Naukowcy DZIF z Universitätsklinikum Bonn opracowali antybiotyk Corallopyronin A, który działa na bakterie Wolbachia – endosymbionty niezbędne do przeżycia filarii. Lek ten jest obecnie w fazie rozwoju przedklinicznego.

Leki o szerokim spektrum przeciwko nicieniom

Infekcje wywoływane przez nicienie, takie jak onchozerkoza, loaoza, mansoneloza czy trichurioza, prowadzą do ciężkich, przewlekłych schorzeń i dotyczą setek milionów ludzi w strefie tropikalnej. W projekcie „eWHORM”, finansowanym przez Unię Europejską i rząd Szwajcarii, zespół DZIF testuje oxfendazol – lek stosowany w weterynarii – jako potencjalną terapię dla ludzi. Podejście koszykowe pozwala leczyć pacjentów zakażonych kilkoma pasożytami jednocześnie.

Loaoza – pomijana choroba

Według WHO około 20 mln osób jest zakażonych pasożytem Loa loa. Mimo szerokiego występowania, loaoza nie została formalnie ujęta na liście zaniedbanych chorób tropikalnych WHO. DZIF, we współpracy z Centre de Recherches Médicales de Lambaréné w Gabonie, prowadzi badania kliniczne nad skutecznością leków o szerokim spektrum działania w leczeniu tej choroby.

Bilharcjoza – największe obciążenie wśród chorób tropikalnych

Bilharcjoza (schistosomatoza) jest wywoływana przez pasożyty z rodzaju Schistosoma. Zakażenie następuje przez kontakt skóry z zanieczyszczoną wodą słodką. Choroba dotyka niemal 240 mln ludzi na świecie, co czyni ją – po malarii – jedną z najczęściej występujących chorób tropikalnych. Pasożyty mogą prowadzić do ciężkich uszkodzeń wątroby, pęcherza moczowego oraz zaburzeń płodności u kobiet.

Zespół DZIF pod kierownictwem dr Danieli Fusco w Bernhard-Nocht-Institut für Tropenmedizin opracowuje nowe strategie terapeutyczne i diagnostyczne, szczególnie dla przewlekłych form schorzenia.

Nowoczesne technologie w diagnostyce bilharcjozy

Dostępne metody diagnostyczne są często pracochłonne i niewystarczająco czułe, a nowoczesne techniki są niedostępne w regionach najbardziej dotkniętych chorobą. Prof. Clarissa Prazeres da Costa (Technische Universität München) kieruje pracami nad rozwojem wysokoczułych, terenowych testów diagnostycznych, wykorzystujących m.in. technologię sekwencjonowania długich odczytów.

Schistosomatoza i współistniejące zakażenia pasożytnicze

W Universitätsklinikum Tübingen naukowcy DZIF prowadzą badania nad filariozami i schistosomatozą, które często współwystępują z innymi infekcjami pasożytniczymi. Prace koncentrują się na udoskonalaniu diagnostyki i terapii wczesnych stadiów zakażenia oraz na analizie przewlekłych infekcji z wykorzystaniem zaawansowanych metod immunologicznych.