Nowe nadzieje na szczepionkę przeciwko śmiertelnemu wirusowi Nipah: przełomowe badania na świniach
Naukowcy z Instytutu Pirbright w Wielkiej Brytanii poczynili znaczący krok naprzód w walce z jednym z najgroźniejszych wirusów na świecie – wirusem Nipah – oceniając skuteczność eksperymentalnych szczepionek u świń.
Wirus Nipah to patogen odzwierzęcy, co oznacza, że może przenosić się ze zwierząt na ludzi. Jego naturalnym rezerwuarem są nietoperze owocożerne ze Starego Świata, ale infekcje występują najczęściej u świń i ludzi.
Wirus został po raz pierwszy zidentyfikowany podczas dużej epidemii w Malezji w latach 1998–1999, która doprowadziła do wybicia niemal połowy populacji świń w kraju i wywołała poważne straty gospodarcze.
Od tego czasu Nipah powoduje powtarzające się ogniska w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, szczególnie w Bangladeszu i Indiach, gdzie obserwuje się transmisję z człowieka na człowieka oraz zakażenia po spożyciu skażonej żywności, np. soku z palmy daktylowej. Śmiertelność zakażeń w tych regionach jest bardzo wysoka.
Zakażeni mogą rozwinąć zapalenie mózgu (encefalopatię) oraz objawy ze strony układu oddechowego. Choroba zaczyna się często jak grypa, lecz może szybko prowadzić do śpiączki i zgonu. Obecnie nie istnieją zatwierdzone szczepionki ani skuteczne terapie, ani dla ludzi, ani dla świń, co czyni wirusa poważnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego i zwierząt.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała Nipah za chorobę priorytetową, a Brytyjska Agencja Bezpieczeństwa Zdrowotnego zaliczyła go do patogenów wymagających pilnych prac badawczo-rozwojowych.
Zespół naukowców z Wielkiej Brytanii, Australii i Bangladeszu, kierowany przez specjalistów z Instytutu Pirbright, przetestował trzy eksperymentalne szczepionki przeciwko wirusowi Nipah u świń, mając na celu przerwanie jednego z głównych szlaków transmisji wirusa.
Wyniki badania opublikowanego w czasopiśmie npj Vaccines opisują opracowanie trzech kandydatów na szczepionki opartych na różnych białkach powierzchniowych wirusa. Jeden z wariantów wykorzystuje tę samą platformę wektorową co szczepionka Oxford/AstraZeneca przeciw COVID-19.
Zespół ocenił immunogenność – zdolność wywoływania odpowiedzi immunologicznej – w modelach mysich i świńskich, a także potencjalną skuteczność ochronną przeciw Nipah. Następnie przeprowadzono dalsze testy terenowe na świniach utrzymywanych w gospodarstwach przydomowych w tzw. „pasie Nipah” w Bangladeszu.
Wszystkie trzy szczepionki skutecznie chroniły świnie przed zakażeniem. Pomimo różnic w sile odpowiedzi immunologicznej, każdy z kandydatów wykazał dobre wyniki, również w warunkach polowych, w rejonach endemicznych.
Profesor Simon Graham, kierownik grupy ds. immunologii zespołu PRRS (Zespół rozrodczo-oddechowy świń) w Instytucie Pirbright, podkreślił:
„Zapobiegając ogniskom wirusa Nipah w populacjach świń, możemy ograniczyć infekcje u ludzi, chronić gospodarki, zdrowie publiczne i bezpieczeństwo żywnościowe. Nasze badania przybliżają nas znacząco do realizacji tego celu.”
Obecnie zespół współpracuje z partnerami w Niemczech nad stworzeniem opłacalnej, podwójnej szczepionki chroniącej zarówno przed Nipah, jak i jedną z powszechnych chorób świń, łącząc przygotowanie pandemiczne z korzyściami praktycznymi dla hodowców.
W czasach, gdy naukowcy starają się wyprzedzać zagrożenia związane z nowymi, wysoko patogennymi chorobami zakaźnymi, badania te podkreślają znaczenie podejścia „Jedno zdrowie”, w którym zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska traktowane jest jako nierozerwalnie powiązane.
Źródło: npj Vaccines, Nipah virus vaccines evaluated in pigs as a ‘One Health’ approach to protect public health, The Pirbright Institute
DOI: https://doi.org/10.1038/s41541-024-00879-6
