Global Virus Network popiera rozwój szczepionek przeciw H5N1. Trwają badania III fazy preparatu mRNA firmy Moderna

Lead: Global Virus Network (GVN), zrzeszająca czołowych wirusologów z ponad 90 ośrodków naukowych na świecie, wyraziła zdecydowane poparcie dla najnowszych działań związanych z opracowaniem szczepionek przeciw wirusowi grypy ptaków H5N1. Szczególne znaczenie ma rozpoczęcie badania klinicznego III fazy szczepionki mRNA-1018 firmy Moderna. Eksperci podkreślają jednak, że skuteczna ochrona przed potencjalną pandemią wymaga nie tylko nowych szczepionek, ale również rozbudowanego systemu nadzoru epidemiologicznego, bioasekuracji i międzynarodowej współpracy.

W artykule:

• Stanowisko Global Virus Network wobec szczepionek przeciw H5N1
• Badanie III fazy szczepionki mRNA-1018 firmy Moderna
• Skala rozprzestrzeniania się wirusa H5N1 w Europie i na świecie
• Zakażenia ludzi wirusem H5N1 w Kambodży
• Ryzyko pandemiczne związane z ewolucją wirusa
• Najważniejsze rekomendacje ekspertów dotyczące gotowości pandemicznej

GVN z zadowoleniem przyjmuje postępy w rozwoju szczepionek przeciw H5N1

Global Virus Network (GVN), organizacja skupiająca wybitnych wirusologów zajmujących się zdrowiem ludzi i zwierząt z ponad 90 Centrów Doskonałości i jednostek partnerskich w ponad 40 krajach, wyraziła jednoznaczne poparcie dla najnowszych postępów w opracowywaniu szczepionek przeciw wirusowi ptasiej grypy H5N1.

Szczególnie pozytywnie oceniono rozpoczęcie badania klinicznego III fazy szczepionki mRNA-1018 opracowanej przez firmę Moderna. Większość ośrodków prowadzących badanie znajduje się w Wielkiej Brytanii, a dodatkowe lokalizacje działają również w Stanach Zjednoczonych. Projekt jest wspierany przez National Institute for Health and Care Research oraz Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI).

Zdaniem ekspertów GVN przedsięwzięcie stanowi ważny krok naprzód w przygotowaniach do potencjalnych zagrożeń pandemicznych.

Wirus zwiększa zasięg geograficzny i liczbę gatunków gospodarzy

„Obserwujemy wirusa, który stale poszerza zakres swoich gospodarzy oraz zasięg geograficzny. To właśnie moment, w którym działania związane z nadzorem epidemiologicznym, wymianą danych i przygotowaniem na zagrożenia muszą przyspieszyć i dotrzymywać kroku postępowi naukowemu” – powiedziała prof. Marion Koopmans, dyrektor jednego z Centrów Doskonałości GVN oraz dyrektor naukowa Pandemic and Disaster Research Centre przy Erasmus Medical Center w Holandii.

Ekspertka od wielu lat zajmuje się badaniami nad nowo pojawiającymi się chorobami zakaźnymi i doradza decydentom na szczeblu krajowym oraz międzynarodowym.

Rekomendacje GVN z 2025 roku pozostają aktualne

Obecne zainteresowanie szczepionkami przeciw H5N1 odzwierciedla pilność zaleceń przedstawionych przez GVN w analizie opublikowanej w 2025 roku na łamach The Lancet Regional Health – Americas. Autorzy wskazywali wówczas na konieczność przyspieszenia prac nad szczepionkami przy jednoczesnym wzmacnianiu systemów nadzoru epidemiologicznego, bioasekuracji oraz międzynarodowej koordynacji działań.

Tysiące nowych ognisk H5N1 w Europie

Najnowsze dane pokazują, że zagrożenie związane z H5N1 utrzymuje się na wysokim poziomie. Według wspólnego raportu European Food Safety Authority (EFSA) oraz European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), pomiędzy końcem listopada 2025 roku a lutym 2026 roku zgłoszono ponad 2500 wykryć wysoce zjadliwej grypy ptaków w 32 krajach europejskich.

Ponad 2100 przypadków dotyczyło dzikiego ptactwa. Skala wykryć była znacząco większa niż w poprzednich latach. Równocześnie Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) informuje o utrzymujących się ogniskach choroby w wielu regionach świata, co świadczy o ciągłej transmisji wirusa w populacjach zwierząt.

Zakażenia ludzi nadal występują

Szczególną uwagę ekspertów zwracają przypadki przenoszenia wirusa ze zwierząt na ludzi. W Kambodży nadal odnotowywane są sporadyczne zakażenia ludzi wirusem H5N1, często przebiegające bardzo ciężko.

Choć przypadki te pozostają stosunkowo rzadkie, stanowią ważne przypomnienie o konieczności utrzymywania wysokiego poziomu gotowości epidemiologicznej. Od 2023 roku Kambodża zgłosiła ponad 30 zakażeń ludzi wirusem H5N1. Wskaźnik śmiertelności przekraczał 40%, a także w 2026 roku odnotowano kolejne przypadki, potwierdzające potencjał wirusa do wywoływania ciężkiej choroby po transmisji odzwierzęcej.

Ryzyko pandemii pozostaje realne

W analizie GVN opublikowanej w 2025 roku wskazano, że dotychczas nie zaobserwowano trwałej transmisji wirusa H5N1 pomiędzy ludźmi. Jednocześnie naukowcy podkreślili, że rozszerzające się zakażenia wśród zwierząt, w tym ssaków, oraz ciągła ewolucja wirusa tworzą wiarygodne i potencjalnie poważne zagrożenie pandemiczne.

Zdaniem ekspertów połączenie danych naukowych i rosnącego zainteresowania politycznego powinno skłonić społeczność międzynarodową do podjęcia działań już teraz, zanim sytuacja stanie się trudniejsza do opanowania.

Najważniejsze działania przygotowawcze

Wirusolodzy GVN podkreślają, że skuteczna gotowość pandemiczna musi wykraczać poza sam rozwój szczepionek. Organizacja rekomenduje:

• wdrożenie ukierunkowanych programów szczepień dla grup wysokiego ryzyka, w tym pracowników rolnictwa,
• prowadzenie badań klinicznych oceniających skuteczność szczepionek wobec nowych wariantów wirusa,
• integrację planowania programów szczepień z bieżącym nadzorem genomowym i terenowym,
• rozwój kompleksowych systemów międzynarodowej wymiany danych, umożliwiających szybką i skoordynowaną reakcję.

Szczepionki mRNA mogą odegrać kluczową rolę

„Szczepionki są jednym z najpotężniejszych narzędzi w walce z grypą, jednak ich wartość zależy od gotowości do działania. Musimy mieć pewność, że skuteczne preparaty będą mogły być szybko produkowane i wdrażane, jeśli sytuacja ulegnie zmianie” – powiedział prof. Peter Palese z Icahn School of Medicine at Mount Sinai, jeden z czołowych światowych ekspertów zajmujących się wirusem grypy.

GVN podkreśla znaczenie wykorzystania wielu platform szczepionkowych, w tym technologii mRNA, które pozwalają na szybkie dostosowywanie preparatów do nowych zagrożeń wirusowych.

Sama szczepionka nie wystarczy

Eksperci zwracają uwagę, że nawet najbardziej zaawansowane szczepionki nie będą w stanie samodzielnie zapobiec przyszłej pandemii. Skuteczna strategia wymaga połączenia nadzoru epidemiologicznego, bioasekuracji, przygotowania systemów ochrony zdrowia oraz trwałej współpracy międzynarodowej.

Zdaniem GVN obecna sytuacja daje wyjątkową możliwość działania w czasie, gdy ryzyko pozostaje jeszcze możliwe do kontrolowania.

Źródło: Global Virus Network, Global Virus Network statement on H5N1 vaccine developments