W dniu 2 maja 2026 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) otrzymała zgłoszenie dotyczące skupiska przypadków ciężkiej ostrej choroby układu oddechowego wśród osób znajdujących się na niderlandzkim statku ekspedycyjnym MV Hondius, pływającym po Atlantyku. Oficjalny komunikat WHO z 4 maja 2026 roku opisywał siedem przypadków związanych z rejsem: dwa potwierdzone laboratoryjnie i pięć podejrzanych, w tym trzy zgony, jednego pacjenta w stanie krytycznym oraz trzy osoby z łagodnymi objawami.

Późniejsze aktualizacje z 6–7 maja, oparte na doniesieniach agencji prasowych, wypowiedziach ekspertów WHO oraz komunikatach władz krajowych, wskazywały na osiem zarejestrowanych przypadków, pięć potwierdzonych laboratoryjnie, ewakuację trzech osób z pokładu oraz potwierdzenie zakażenia u pasażera, który wcześniej opuścił statek i był hospitalizowany w Szwajcarii. Według późniejszych aktualizacji w badaniach wykonanych w RPA i Szwajcarii wskazano na wirusa Andes (ANDV; Orthohantavirus andesense), gatunek orthohantawirusa, dla którego opisywano ograniczoną transmisję człowiek–człowiek przy bliskim i długotrwałym kontakcie. Testy wykonywane w Senegalu potwierdzały zakażenie hantawirusem u części ewakuowanych osób, ale w dostępnych źródłach nie należy przypisywać Institut Pasteur de Dakar jednoznacznego potwierdzenia gatunku ANDV.

Niniejszy artykuł rozróżnia dane oficjalne WHO z 4 maja od późniejszych informacji bieżących. Przedstawia przegląd taksonomii, ekologii, patofizjologii, obrazu klinicznego, diagnostyki, leczenia i profilaktyki zakażeń hantawirusami, ze szczególnym uwzględnieniem implikacji dla europejskich systemów opieki zdrowotnej i medycyny podróży.

Wstęp: ognisko na MV Hondius – fakty i kontekst

Dnia 2 maja 2026 roku Narodowy Punkt Kontaktowy Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych (IHR) Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przekazał Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) pilne zgłoszenie dotyczące skupiska przypadków ciężkiej ostrej choroby układu oddechowego na pokładzie niderlandzkiego statku ekspedycyjnego MV Hondius.^[A1] W chwili zgłoszenia opisano już dwa zgony i jednego pacjenta w stanie krytycznym, wymagającego intensywnej opieki medycznej.

MV Hondius jest statkiem ekspedycyjnym armatora Oceanwide Expeditions, zarejestrowanym pod banderą niderlandzką. Według komunikatu WHO jednostka wypłynęła z argentyńskiego Ushuaia 1 kwietnia 2026 roku i realizowała trasę przez odległe, ekologicznie zróżnicowane rejony Atlantyku Południowego: Antarktydę kontynentalną, Georgię Południową, Nightingale Island, Tristan da Cunha, Wyspę Świętej Heleny oraz Wyspę Wniebowstąpienia. Na pokładzie znajdowało się łącznie 147 osób – 88 pasażerów i 59 członków załogi, reprezentujących 23 narodowości.^[A1]

Już 2 maja 2026 roku badania laboratoryjne przeprowadzone w National Institute for Communicable Diseases (NICD) w Republice Południowej Afryki potwierdziły zakażenie hantawirusem u jednego z hospitalizowanych pacjentów w stanie krytycznym. W dniu 4 maja potwierdzono metodą PCR zakażenie hantawirusem u drugiej pacjentki, która wcześniej zmarła w Johannesburgu. W komunikacie WHO z 4 maja sekwencjonowanie i metagenomika były jeszcze w toku, dlatego identyfikacja ANDV powinna być w artykule przypisana dopiero późniejszym aktualizacjom z 6–7 maja, a nie pierwotnemu dokumentowi DON599.^[A1]

Najistotniejszym elementem epidemiologicznym jest prawdopodobne powiązanie ogniska z wirusem Andes (ANDV; Orthohantavirus andesense). ANDV jest gatunkiem orthohantawirusa występującym głównie w Ameryce Południowej, przede wszystkim w Argentynie i Chile, a zarazem jedynym hantawirusem, dla którego opisano ograniczoną transmisję człowiek–człowiek w warunkach bliskiego i długotrwałego kontaktu. Sformułowanie „ograniczona transmisja” jest kluczowe: nie oznacza ono łatwego rozprzestrzeniania się na wzór SARS-CoV-2, lecz możliwość zakażenia osób z najbliższego kręgu chorego, zwłaszcza w fazie prodromalnej lub przy ekspozycji na wydzieliny dróg oddechowych i ślinę.^{[A1,B3,B4,B5]}

Sytuacja na MV Hondius pozostaje zdarzeniem wyjątkowym: WHO i cytowani przez media eksperci wskazywali, że organizacja nie obserwowała dotąd analogicznego ogniska hantawirusa na statku. Jednocześnie należy unikać kategorycznego stwierdzenia, że transmisja człowiek–człowiek na pokładzie została już definitywnie udowodniona. Aktualny układ czasowy zachorowań, zamknięte środowisko statku oraz identyfikacja ANDV uprawdopodobniają hipotezę transmisji wtórnej między bliskimi kontaktami, ale pełne ustalenie źródła pierwotnej ekspozycji i łańcuchów transmisji wymaga dochodzenia epidemiologicznego, sekwencjonowania oraz analizy kontaktów.

Szczegółowy opis przypadków klinicznych

Opis przypadków w tej sekcji rozdziela dane bazowe z komunikatu WHO z 4 maja 2026 roku od późniejszych aktualizacji z 6–7 maja. Jest to szczególnie ważne, ponieważ w pierwszym komunikacie WHO liczba przypadków wynosiła 7, natomiast w kolejnych doniesieniach agencyjnych pojawiły się informacje o 8 zarejestrowanych przypadkach i 5 potwierdzeniach laboratoryjnych. W przypadku danych, które nie pochodzą bezpośrednio z WHO DON599, zastosowano sformułowania ostrożnościowe.

Przypadek 1 – pierwszy zgon na pokładzie; status laboratoryjny w DON599: brak badania przedzgonowego

Początek objawów: 6 kwietnia 2026

Dorosły mężczyzna, obywatel Niderlandów. Na pokładzie rozwinął objawy gorączki, bólu głowy i łagodnej biegunki. Do 11 kwietnia doszło do gwałtownej progresji do ciężkiej niewydolności oddechowej; zgon nastąpił na pokładzie tego samego dnia. WHO podała, że przed śmiercią nie wykonano badań mikrobiologicznych. Ciało pasażera zostało przewiezione na Wyspę Świętej Heleny 24 kwietnia.

ZGON – 11 kwietnia 2026

Przypadek 2 – potwierdzony PCR 4 maja

Zejście ze statku: 24 kwietnia 2026

Dorosła kobieta, 69 lat, obywatelka Niderlandów, bliski kontakt przypadku 1 – małżonka. Zeszła ze statku na Wyspie Świętej Heleny z objawami żołądkowo-jelitowymi. W trakcie transportu lotniczego do Johannesburga 25 kwietnia jej stan uległ gwałtownemu pogorszeniu. Zgon nastąpił po przybyciu do szpitalnego oddziału ratunkowego w Johannesburgu 26 kwietnia. Według hiszpańskiego raportu sytuacyjnego i późniejszych informacji laboratoryjnych zakażenie hantawirusem potwierdzono metodą PCR 4 maja.

ZGON – 26 kwietnia 2026

Przypadek 3 – potwierdzony PCR 2 maja

Pierwsze objawy: 24 kwietnia 2026

Dorosły mężczyzna, obywatel Wielkiej Brytanii. 24 kwietnia zgłosił się do lekarza okrętowego z gorączką, dusznością i cechami zapalenia płuc. 26 kwietnia stan uległ pogorszeniu. 27 kwietnia pacjent został ewakuowany drogą powietrzną z rejonu Wyspy Wniebowstąpienia do RPA i hospitalizowany na oddziale intensywnej terapii. Szeroki panel PCR dla patogenów układu oddechowego był ujemny; PCR w kierunku hantawirusa był dodatni 2 maja. WHO w DON599 podała, że serologia, sekwencjonowanie i metagenomika były w toku.

CIĘŻKI / OIOM – RPA

Przypadek 4 – podejrzany klinicznie w DON599

Początek objawów: 28 kwietnia 2026

Dorosła kobieta, obywatelka Niemiec. Objawy gorączki i ogólnego złego samopoczucia pojawiły się 28 kwietnia, a następnie szybko przeszły w obraz zapalenia płuc. Zgon nastąpił na pokładzie 2 maja 2026 roku. W komunikacie WHO przypadek ten pozostawał przypadkiem podejrzanym; pobrano próbki do dalszych badań.

ZGON – 2 maja 2026

Przypadek 5 – pasażer, który opuścił statek, hospitalizowany w Szwajcarii; aktualizacja po DON599

Informacja bieżąca: 6–7 maja 2026

Według Associated Press i komunikatów cytujących władze szwajcarskie, pasażer MV Hondius, który wcześniej opuścił statek, który opuścił statek podczas postoju na Wyspie Świętej Heleny, uzyskał dodatni wynik testu i był leczony w szpitalu w Zurychu. Jego żona nie zgłaszała objawów i izolowała się profilaktycznie.

HOSPITALIZACJA – SZWAJCARIA

Ewakuowani z pokładu – aktualizacja 6 maja

Ewakuacja medyczna: 6 maja 2026

Według hiszpańskiego raportu sytuacyjnego z 5 maja na pokładzie pozostawały dwa przypadki podejrzane i jeden kontakt wysokiego ryzyka. Zgodnie z późniejszymi doniesieniami z 6 maja trzy osoby zostały ewakuowane z pokładu w rejonie Cabo Verde; wśród nich byli 41-letni obywatel Niderlandów, 56-letni obywatel Wielkiej Brytanii i 65-letni obywatel Niemiec. AP podała, że dwie z tych osób miały potwierdzone zakażenie, a jedna była podejrzana o zakażenie lub była blisko związana z osobą zmarłą. Dwóch ewakuowanych miało być w stanie poważnym, a trzecia osoba nie miała objawów, lecz była kontaktem wysokiego ryzyka.

EWAKUACJA MEDYCZNA / IZOLACJA

Dynamika czasowa przypadków pozostaje głównym elementem dochodzenia epidemiologicznego. Przypadek 1 i przypadek 2 – małżeństwo z Niderlandów – podróżowali po Ameryce Południowej, w tym po Argentynie i Chile, przed wejściem na pokład 1 kwietnia 2026 roku. Z tego powodu jednym z rozważanych scenariuszy jest pierwotna ekspozycja zoonotyczna przed rejsem, na lądzie, w środowisku skażonym przez wydzieliny gryzoni. Według Associated Press argentyńscy urzędnicy rozważali m.in. ekspozycję podczas obserwacji ptaków w rejonie wysypiska w Ushuaia, ale informacja ta była elementem trwającego dochodzenia i nie powinna być przedstawiana jako fakt potwierdzony.

Przypadki, których objawy wystąpiły po dłuższym czasie pobytu na morzu, mogą wskazywać na transmisję wtórną między bliskimi kontaktami albo na inną ekspozycję środowiskową w czasie rejsu. WHO podkreśla, że kontakt pasażerów z lokalną fauną podczas postojów oraz potencjalne ekspozycje przed wejściem na pokład pozostawały przedmiotem dochodzenia.

Taksonomia i struktura molekularna hantawirusów

Hantawirusy – dawniej ujmowane w rodzaju Hantavirus w rodzinie Bunyaviridae – po reorganizacji taksonomicznej ICTV zostały umieszczone w rodzinie Hantaviridae w rzędzie Bunyavirales. Gatunki patogenne dla człowieka należą do rodzaju Orthohantavirus.^[B1,A7] Aktualna klasyfikacja Międzynarodowego Komitetu Taksonomii Wirusów (ICTV) obejmuje liczne gatunki w rodzinie Hantaviridae; w rodzaju Orthohantavirus opisano ponad 20 gatunków, z których część jest potwierdzonymi lub potencjalnymi patogenami człowieka. W praktyce klinicznej kluczowe znaczenie mają przede wszystkim gatunki związane z HFRS w Eurazji oraz HCPS/HPS w obu Amerykach.^[B1,A7]

Budowa wirionu i genomu

Wiriony hantawirusów mają kształt sferyczny lub pleomorficzny, średnicę 80–120 nm, i są otoczone lipidową osłoną pochodną błony komórkowej gospodarza. Genom składa się z trzech segmentów jednoniciowego RNA o ujemnej polarności, oznaczonych S (small), M (medium) i L (large).^[B1,A7] Organizacja genetyczna jest następująca:

Tab. 1. Segmenty genomu hantawirusów i kodowane przez nie białka
Segment	Długość (kb)	Kodowane białko	Funkcja
S (small)	1,8–2,1	Białko nukleokapsydu (NP, N)	Enkapsydacja RNA genomowego; silnie immunogenne – podstawa diagnostyki serologicznej
M (medium)	3,6–3,8	Prekursor glikoproteiny GPC → Gn i Gc	Przyłączanie wirusa do receptorów komórkowych (integryny β3, CD55/DAF); indukuje neutralizujące przeciwciała
L (large)	6,5–6,7	Zależna od RNA polimeraza RNA (RdRp, L)	Replikacja i transkrypcja genomu wirusowego
Źródło: Jonsson CB et al. Clin Microbiol Rev. 2010; ECDC Factsheet on Orthohantavirus infections [B1,A7]

Białko nukleokapsydu N jest białkiem strukturalnym o dużej konserwatywności sekwencji aminokwasowej, co umożliwia stosowanie rekombinantowych antygenów opartych na N w diagnostyce serologicznej z wysoką czułością diagnostyczną.^[A7] Glikoproteiny powierzchniowe Gn i Gc tworzą heterodimery eksponowane na lipidowej osłonce wirionu; Gc jest zasadniczym mediatorem fuzji błon, natomiast Gn odpowiada głównie za adhezję do receptorów. Oba odgrywają kluczową rolę w wywoływaniu odpowiedzi immunologicznej i są głównymi antygenami docelowymi dla neutralizujących przeciwciał.^[B1,A7]

Kluczowe gatunki patogenne – klasyfikacja kliniczna

Tab. 2. Najważniejsze gatunki hantawirusów patogennych dla człowieka
Gatunek wirusa	Rezerwuar	Region	Zespół kliniczny	Śmiertelność CFR
Orthohantavirus andesense (ANDV)	Oligoryzomys longicaudatus	południowa Ameryka Południowa; głównie Argentyna i Chile	HCPS	ok. 25–40% zależnie od ogniska; w ciężkich seriach wyżej
O. sinnombreense (SNV)	Peromyscus maniculatus	Ameryka Północna	HPS/HCPS	ok. 35–40% w seriach nadzorczych
O. hantanense (HTNV)	Apodemus agrarius	Azja Wschodnia	HFRS (ciężki)	5–15%
O. seoulense (SEOV)	Rattus norvegicus, R. rattus	Kosmopolityczny	HFRS (umiarkowany)	1–3%
O. puumalaense (PUUV)	Myodes glareolus	Europa Środkowa i Północna	NE (łagodny HFRS)	<1%
O. dobravaense (DOBV)	Apodemus flavicollis, A. agrarius	Europa (zwł. Bałkany)	HFRS (umiarkowany–ciężki)	2–12%
O. tulaense (TULV)	Microtus arvalis	Europa	Rzadko patogenny	Niska
HCPS: hantavirus cardiopulmonary syndrome; HPS: hantavirus pulmonary syndrome; HFRS: haemorrhagic fever with renal syndrome; NE: nephropathia epidemica. Źródło: WHO DON599, ECDC Factsheet, Jonsson et al. 2010 [A1,A7,B1]

Wirus Andes, będący prawdopodobnym czynnikiem etiologicznym aktualnego ogniska według aktualizacji po komunikacie WHO, wyróżnia się spośród hantawirusów kilkoma właściwościami o znaczeniu klinicznym i epidemiologicznym. Po pierwsze, jest najlepiej udokumentowanym hantawirusem zdolnym do ograniczonej transmisji człowiek–człowiek w warunkach bliskiego kontaktu. Po drugie, powoduje HCPS/HPS o wysokiej śmiertelności, w wielu seriach klinicznych mieszczącej się w zakresie około 25–40%, zależnie od dostępności intensywnej terapii, wczesnego rozpoznania i charakterystyki ogniska. Po trzecie, badania nad obecnością RNA wirusa i antygenu w wydzielinach oraz tkankach dróg oddechowych i ślinianek wspierają biologiczną możliwość transmisji przez bliski kontakt, choć dokładny udział poszczególnych dróg transmisji pozostaje przedmiotem badań.^{[B7,B8,B3,B4,B5]}

Rezerwuary zwierzęce, ekologia i sezonowość

Hantawirusy są wirusami zoonotycznymi, utrzymującymi się w przyrodzie w cyklach trwałego, bezobjawowego zakażenia u gryzoni z rzędu Rodentia. Poszczególne gatunki hantawirusa wykazują ścisłe, długotrwałe powiązanie ekologiczne z określonym gospodarzem-rezerwuarem. W starszej literaturze często opisywano to jako kospecjację, choć współczesne analizy wskazują również na przejścia między gospodarzami i złożoną historię ewolucyjną.^[A7] Ta długotrwała relacja wirusa z naturalnym żywicielem sprawia, że zakażenie u rezerwuarowych gryzoni bywa przewlekłe i zwykle nie powoduje ciężkiej choroby: gryzoń jest zakażony przez całe życie, wirus namnaża się w tkankach, lecz nie wywołuje widocznej choroby u gryzonia.^[B1,A7]

Mechanizm przenoszenia wirusa między osobnikami gryzoni odbywa się drogą bezpośredniego kontaktu (ukąszenia, walki) oraz aerozolową – przez wydzieliny zawierające cząstki wirusowe (kał, mocz, ślina). Zakażone gryzonie wydalają wirusa przez długi czas, a w środowisku zewnętrznym wirus może zachowywać zakaźność przez pewien czas, szczególnie w chłodnych i wilgotnych warunkach; dokładna przeżywalność zależy od gatunku wirusa, temperatury, wilgotności i ekspozycji na promieniowanie UV.^[B1]

Ekologia wirusa Andes i rezerwuar w Ameryce Południowej

Naturalnym rezerwuarem wirusa Andes jest ryżaczek długoogonowy (Oligoryzomys longicaudatus; ang. long-tailed colilargo), mały gryzoń z rodziny Cricetidae, zamieszkujący steppowe i leśne obszary Patagonii argentyńskiej i chilijskiej. Gatunek ten charakteryzuje się szczególną ekologią populacyjną: w następstwie obfitego owocowania bambusa (Chusquea spp.) i buków południowych (Nothofagus spp.) dochodzi do masowych gradacji populacji, lokalnie określanych hiszpańskim terminem ratadas, w trakcie których zagęszczenie populacji tego gryzonia wzrasta dziesięciokrotnie lub więcej.^[B1,B8] Okresy gradacji korelują z podwyższoną liczbą przypadków HPS/HCPS u ludzi w obszarach endemicznych.^[B3]

Rezerwuar Puumala w Europie i Polsce

W Europie dominującym hantawirusem jest wirus Puumala, przenoszony przez nornicę rudą (Myodes glareolus, ang. bank vole). Gatunek ten jest powszechny w lasach liściastych i mieszanych całej Europy Środkowej i Północnej, w tym w Polsce.^[A7,B13] Jego populacja wykazuje charakterystyczne wieloletnie fluktuacje liczebności (cykle 3–5-letnie), ściśle związane z urodzajem nasion bukowych i dębowych (masting). W latach szczytowej liczebności nornic istotnie wzrasta ekspozycja człowieka i liczba przypadków zakażeń wirusem Puumala (nephropathia epidemica).^[A7,B13]

Wirus Dobrava-Belgrade (O. dobravaense) jest związany z myszami z rodzaju Apodemus – głównie myszą żółtogardłą (A. flavicollis) i myszą polną (A. agrarius). Oba gatunki zamieszkują tereny rolnicze, ogrody, lasy i obrzeża zabudowań w całej Polsce.^[B13] Polska leży zatem w zasięgu co najmniej dwóch patogennych gatunków hantawirusów z Europy (PUUV i DOBV), choć dane epidemiologiczne z kraju pozostają fragmentaryczne w porównaniu z Finlandią, Niemcami czy Belgią.^[B13]

Sezonowość zakażeń

W Europie obserwuje się sezonowy wzrost przypadków zakażeń hantawirusem, szczególnie wyraźny w miesiącach wiosenno-letnich (maj–sierpień), z dodatkowym szczytem jesiennym, co odpowiada dynamice migracji gryzoni z lasów do budynków w cyklu jesiennym oraz wzmożonej aktywności człowieka na świeżym powietrzu w sezonie letnim.^[A7,A6] W Europie 2023 roku ECDC odnotował sezonowy szczyt w lipcu i sierpniu.^[A6]

Drogi transmisji – ze szczególnym uwzględnieniem transmisji człowiek–człowiek wirusa Andes

Transmisja zoonozowa – mechanizm podstawowy

Podstawową drogą zakażenia hantawirusem u ludzi jest wdychanie aerozoli zawierających cząstki wirusa z odchodów, moczu lub śliny zakażonego gryzonia.^[A1,B1] Do ekspozycji dochodzi typowo podczas sprzątania pomieszczeń z gryzoniami (szczególnie niesprzątanych od dłuższego czasu domków letniskowych, stodół, piwnic), prac polowych, leśnych, ogrodniczych, czy też aktywności na terenach zamieszkałych przez rezerwuarowe gryzonie – wędrówek, biwaków, łowiectwa.^[B1] Mniej częste drogi to bezpośredni kontakt z zakażonymi tkankami gryzonia (ukąszenia, kontakt z krwią), spożycie skażonego pokarmu lub kontakt ust z zanieczyszczonymi powierzchniami.^[A1,B1]

Transmisja człowiek–człowiek – wyjątkowość wirusa Andes

Spośród hantawirusów chorobotwórczych dla człowieka wirus Andes jest najlepiej udokumentowanym przykładem orthohantawirusa zdolnego do ograniczonego przenoszenia się z człowieka na człowieka. Dowody naukowe na ten mechanizm kumulowały się od końca lat 90. XX wieku, ale ich interpretacja wymaga precyzji. Prace molekularno-epidemiologiczne z Argentyny, w tym opisy ognisk z wieloma ogniwami transmisji, przemawiają za możliwością transmisji ANDV między ludźmi. Jednocześnie przegląd systematyczny Toledo i wsp. w Journal of Infectious Diseases wskazywał, że jakość dowodów różni się między badaniami i że wnioski należy formułować ostrożnie, zwłaszcza gdy nie da się całkowicie wykluczyć wspólnej ekspozycji środowiskowej.^[B4,B7,B6]

Przełomowe znaczenie miało opisanie przez Martíneza i wsp. w New England Journal of Medicine (2020) ogniska HCPS w prowincji Chubut w Argentynie (listopad 2018 – luty 2019), podczas którego po pojedynczym wniknięciu wirusa ze zbiornika gryzoni do populacji ludzkiej doszło do łańcucha transmisji człowiek–człowiek, obejmującego 34 potwierdzone zakażenia i 11 zgonów.^[B3] Analiza filogenetyczna sekwencji genomu wirusa z próbek chorych silnie wspierała scenariusz łańcuchowej transmisji międzyludzkiej; autorzy opisali też rolę kilku osób, które w fazie prodromalnej uczestniczyły w intensywnych kontaktach społecznych.^[B3]

Mechanizm transmisji człowiek–człowiek wirusa Andes polega na ekspozycji na materiał zakaźny z dróg oddechowych lub śliny zakażonego w fazie prodromalnej.^[B5,B3] Badania histopatologiczne i immunocytochemiczne Pizarro i wsp. (Frontiers in Microbiology, 2020) wykazały replikację ANDV w nabłonku pęcherzyków płucnych i makrofagach, a co szczególnie istotne – w komórkach wydzielniczych ślinianek podżuchwowych zarówno gryzoni, jak i ludzi z HPS.^[B5] Potwierdza to, że wirus Andes może być uwalniany do śliny zakażonego człowieka, stanowiąc potencjalne źródło transmisji drogą oddechową lub przez bliski kontakt.

Warto również odnotować badania Riesle-Sbarbaro i wsp. (Emerging Infectious Diseases, 2023) z Instytutu Roberta Kocha w Berlinie, w których model syryjskiego chomika wykazał skuteczną transmisję poziomą ANDV między zwierzętami z inokulacji do kontaktów, z efektywnym wydalaniem wirusa przez obydwie grupy.^[B6] Odkrycie to jest kluczowe dla zrozumienia, że zamknięta przestrzeń statku MV Hondius mogła stworzyć warunki sprzyjające podtrzymaniu łańcucha transmisji.

Inne ewentualnie udokumentowane drogi transmisji ANDV to: droga matka–dziecko przez mleko matki (Ferrés i wsp., Emerging Infectious Diseases, 2020) oraz obecność RNA wirusa w nasieniu zakażonego mężczyzny (Zust i wsp., Viruses, 2023) – jednak kliniczne znaczenie tych dróg pozostaje do wyjaśnienia.^[B14,B15]

Epidemiologia globalna

Hantawirusy są patogenami o zasięgu globalnym, choć ich rozmieszczenie jest ściśle skorelowane z geografią ich gryzoniowych rezerwuarów. Szacuje się, że na całym świecie dochodzi corocznie od 10 000 do ponad 100 000 ludzkich zakażeń hantawirusem, przy czym największy odsetek przypadków rejestrowany jest w Azji Wschodniej i Europie.^[B1,A9]

W Azji Wschodniej, szczególnie w Chinach i Korei Południowej, gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS) wywołana głównie przez wirus Hantaan i wirus Seul stanowi istotne obciążenie zdrowia publicznego – tysiące przypadków rocznie, choć ich liczba zmniejszyła się w ostatnich dekadach dzięki masowym szczepieniom (stosowanym w Chinach i Korei Południowej) oraz poprawie warunków sanitarnych.^[A1,B1]

W obu Amerykach hantawirusowy zespół sercowo-płucny (HCPS), wywoływany przez wirusa Sin Nombre w Ameryce Północnej i wirusa Andes w Ameryce Południowej, jest rzadszy, lecz o znacznie wyższej śmiertelności. W roku 2025 (do epidemiologicznego tygodnia 47.) osiem krajów Regionu Ameryk zgłosiło łącznie 229 przypadków i 59 zgonów, co odpowiada CFR wynoszącemu 25,7%.^[A1] W Stanach Zjednoczonych od pierwszego opisu HPS w 1993 roku odnotowano łącznie mniej niż 1000 przypadków, jednak śmiertelność przypadku wynosi tu około 38%.^[B2,A1] Argentyna i Chile stanowią największe skupisko przypadków wirusa Andes, przy czym Argentyna odnotowała ponad 1200 potwierdzonych zakażeń od 1995 roku.^[B7]

 

Epidemiologia europejska i sytuacja w Polsce

W Europie hantawirusy wywołują przede wszystkim HFRS i jego łagodną odmianę – nephropathia epidemica (NE), wywoływaną przez wirus Puumala. W 2023 roku 28 krajów UE/EOG zgłosiło do Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) łącznie 1885 przypadków zakażeń hantawirusem (współczynnik zgłaszalności: 0,4/100 000 mieszkańców), co stanowiło jeden z najniższych wskaźników z całego okresu 2019–2023.^[A6] Rok 2023, wspólnie z 2020, wyznaczał dolną granicę fluktuacji epidemiologicznych w tym pięcioletnim przedziale (zakres: 0,4–1,1/100 000).^[A6]

Niemal wszystkie europejskie przypadki (99,2% w 2023 roku) były przypadkami potwierdzonymi laboratoryjnie.^[A6] Spośród przypadków z określonym czynnikiem etiologicznym w raportach ECDC dominował wirus Puumala, przy czym udział poszczególnych orthohantawirusów zmienia się między latami i zależy od kompletności identyfikacji laboratoryjnej.^[A6] Wirus Hantaan i wirus Dobrava-Belgrade pozostają na obrzeżach epidemiologii europejskiej, z ogniskami endemicznym na Bałkanach i w Europie Środkowej.^[A7,A6]

Geograficznie zakażenia koncentrują się w Europie Środkowej i Północnej: Finlandia i Niemcy odpowiadały w 2023 roku za 60,5% wszystkich przypadków z UE/EOG.^[A6] Finlandia konsekwentnie utrzymuje najwyższy wskaźnik zachorowań na 100 000 mieszkańców (14,5/100 000 w 2023 roku), co wynika z bardzo dużej populacji nornic rudych w tamtejszych lasach.^[A6]

Sytuacja w Polsce

Polska leży w obszarze endemicznym zarówno wirusa Puumala (nornicy rudej w lasach liściastych i mieszanych całego kraju), jak i wirusa Dobrava-Belgrade (myszy z rodzaju Apodemus).^[B13] Dane epidemiologiczne z Polski są jednak znacząco niepełne w porównaniu z krajami Europy Zachodniej i Północnej, co wynika m.in. z niewystarczającego poziomu świadomości diagnostycznej oraz ograniczonej dostępności specjalistycznych testów serologicznych w rutynowej praktyce klinicznej.^[B13] Przegląd opublikowany w European Journal of Public Health przez Joannę Stojak (2020) wskazywał, że epidemiologia zakażeń hantawirusem u ludzi w Polsce jest słabo udokumentowana, a dane z Europy Środkowej i Wschodniej są generalnie ubogie lub niedostępne.^[B13]

Przeprowadzone w Polsce badania serologiczne w populacjach nornic rudych wykazały stosunkowo wysokie wskaźniki zakażenia (seroprevalence u gryzoni), a pierwsze dowody molekularne na obecność wirusa Puumala w Polsce opublikowano już kilkanaście lat temu. Phylogeograficzne badania wirusa Puumala ujawniły też wysoce dywergentną linię genetyczną tego wirusa w południowej Polsce.^[B13] Dla klinicysty oznacza to, że pacjent z objawami nephropathia epidemica (gorączka, bóle brzucha, uszkodzenie nerek) po ekspozycji na gryzonie na terenie Polski wymaga diagnostyki w kierunku zakażenia hantawirusem.

 

Patofizjologia zakażeń hantawirusem

Patofizjologia ciężkiego zakażenia hantawirusem – niezależnie od szczepu – koncentruje się wokół jednego centralnego mechanizmu: dysfunkcji śródbłonka naczyniowego prowadzącej do zwiększonej przepuszczalności kapilar, bez równoczesnego bezpośredniego efektu cytopatycznego na komórkę śródbłonka. Jest to paradoks immunopatologiczny, stanowiący jeden z najbardziej fascynujących i jednocześnie klinicznie niebezpiecznych aspektów biologii hantawirusów.^[B9,B10,B11]

Wirusowy tropizm do śródbłonka – wejście przez integryny β3

Patogenne hantawirusy zakażają ludzkie komórki śródbłonka naczyń kapilarnych, a wśród opisanych czynników wejścia i adhezji wymienia się m.in. integryny z podjednostką β3, w tym αvβ3 na komórkach śródbłonka, oraz CD55/DAF (decay accelerating factor).^[B10,B11] Trzeba jednak unikać zbyt prostego utożsamiania wszystkich zjawisk zależnych od integryn β3. Płytkowa integryna αIIbβ3/GPIIb/IIIa, zawierająca podjednostkę β3, odpowiada za agregację płytek, a jej defekty są klasycznym podłożem trombastenii Glanzmanna. W patogenezie hantawiroz omawia się natomiast przede wszystkim interakcje patogennych hantawirusów z komórkami śródbłonka, w tym rolę integryny αvβ3 i innych czynników wejścia. Nie należy więc utożsamiać płytkowej αIIbβ3 ze śródbłonkową αvβ3, mimo że obie należą do integryn zawierających podjednostkę β3.^[B9,B10,B11]

Po wejściu do komórki śródbłonka hantawirus replikuje się, nie powodując bezpośrednio lizy komórek (zakażenie jest nielityczne).^[B9,B10] Monowarstwowe hodowle zakażonych komórek śródbłonka nie wykazują zwiększonej przepuszczalności wyłącznie na skutek infekcji wirusowej – co sugeruje, że wzrost przepuszczalności naczyń jest pośredniczony przez odpowiedź immunologiczną, a nie przez bezpośrednie działanie wirusa.^[B9,B10]

Mechanizmy immunopatologiczne

Zakażone komórki śródbłonka stają się celem masywnej odpowiedzi immunologicznej. Komórki dendrytyczne zakażone hantawirusem dojrzewają i prezentują antygeny wirusowe limfocytom T, indukując silną, hantawirusowo-specyficzną odpowiedź cytotoksycznych limfocytów T CD8+.^[B9] W HCPS (w odróżnieniu od HFRS) liczba wirusowo-specyficznych limfocytów T CD8+ koreluje dodatnio z ciężkością choroby – im silniejsza odpowiedź T-komórkowa, tym cięższy przebieg kliniczny, co stanowi paradoks immunopatologiczny charakterystyczny dla tej grupy wirusów.^[B9]

Zakażone hantawirusem komórki śródbłonka nadmiernie uwrażliwiają się na działanie naczyniowo-przepuszczającego czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF), który w normalnych warunkach jest regulowany przez integryny β3.^[B9,B10] Dysregulacja szlaku VEGF prowadzi do rozszerzenia endotelialnych połączeń i masywnego przesączania osocza do tkanek. Równocześnie obserwuje się podwyższone stężenia cytokin prozapalnych: TNF-α, IL-6, IL-8 i interferonu gamma.^[B9]

Małopłytkowość – mechanizm i znaczenie kliniczne

Trombocytopenia jest niemal uniwersalnym objawem laboratoryjnym zarówno HFRS, jak i HCPS, i pojawia się już we wczesnej fazie choroby.^[B1,B2] Mechanizm obejmuje sekwestrację płytek przez komórki Kupffera w wątrobie, hamowanie megakariocytopoezy oraz kumulację płytek na śródbłonku zakażonego naczynia – hantawirusy indukują bowiem ekspresję specyficznych receptorów płytkowych na komórkach śródbłonka, co prowadzi do adhezji płytek i ich „zamknięcia” w małych naczyniach.^[B10] Kliniczne następstwo to nie tylko skaza krwotoczna, ale przede wszystkim zaburzenia mikrokrążenia nasilające niedokrwienie narządowe.

Zaburzenia krzepnięcia i trombocytopatia

Poza trombocytopenią ilościową hantawirusy indukują też funkcjonalne zaburzenia płytek krwi – trombocytopatię. Mechanizm obejmuje dysregulację sygnalizacji przez receptory GPIIb/IIIa (integryna αIIbβ3) na powierzchni płytek, co jest bezpośrednią analogią do dysregulacji integryn β3 na komórkach śródbłonka. W ciężkim przebiegu HFRS opisuje się obrazy zbliżone do rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), z obniżeniem stężenia fibrynogenu, podwyższeniem D-dimerów oraz wydłużeniem czasu protrombinowego.^[B3] Kliniczne znaczenie tych zaburzeń krzepnięcia w HCPS jest jednak mniejsze niż w HFRS – dominującym mechanizmem śmierci w HCPS jest wstrząs kardiogenny i hipoksemia, nie krwawienie.^[B1]

Rola limfocytów T regulatorowych i supresja wiremii

Badania przeprowadzone na modelu szczurzym (gatunki, u których hantawirusy wywołują przetrwałe, bezobjawowe zakażenie) wykazały, że limfocyty T regulatorowe (Treg) odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu bezobjawowości zakażenia u gryzoni rezerwuarowych poprzez supresję cytotoksycznej odpowiedzi T-komórkowej. Deplecja Treg u zainfekowanych szczurów prowadziła do skutecznej eliminacji wirusa, lecz bez indukcji immunopatologii.^[B9] Wyniki te mają znaczenie poznawcze dla rozumienia równowagi między eliminacją wirusa a immunopatologią. Nie stanowią jednak obecnie podstawy do zaleceń terapeutycznych u ludzi ani do rutynowej immunomodulacji w HCPS.

Różnice w narządowym ukierunkowaniu: płuca vs. nerki

Kluczowym pytaniem patofizjologicznym pozostaje: dlaczego hantawirusy z Ameryk powodują przede wszystkim chorobę płucną, a eurazjatyckie wywołują głównie chorobę nerkową? Odpowiedź wiąże się prawdopodobnie z różnicami w tropizmie tkankowym, odpowiedzi immunologicznej gospodarza, właściwościach glikoprotein wirusowych oraz lokalnych mechanizmach regulacji przepuszczalności śródbłonka. Wirusy Nowego Świata, takie jak SNV i ANDV, klinicznie manifestują się przede wszystkim jako HCPS/HPS z dominującym zajęciem płuc i układu krążenia, natomiast klasyczne hantawirusy Eurazji, takie jak Hantaan i Puumala, częściej powodują HFRS/NE z dominującym zajęciem nerek.^[B1,B2] Nie należy jednak przedstawiać tego podziału jako prostego skutku ekspresji jednego receptora; zrozumienie molekularnych determinant tropizmu tkankowego pozostaje przedmiotem badań.

Obraz kliniczny: hantawirusowy zespół sercowo-płucny (HCPS)

Hantawirusowy zespół sercowo-płucny (HCPS), określany zamiennie jako hantawirusowy zespół płucny (HPS), jest schorzeniem charakterystycznym dla obu Ameryk, wywoływanym przez wirusa Sin Nombre w Ameryce Północnej i wirusa Andes w Ameryce Południowej. To właśnie ta postać kliniczna hantawirozy odpowiada za trwające ognisko na MV Hondius.^[A1,B1]

Okres inkubacji

Czas inkubacji HCPS po ekspozycji na materiał zakaźny z gryzoni wynosi typowo 2–4 tygodnie, choć WHO odnotowuje, że może on wynosić od 1 do 8 tygodni.^[A1] W przypadku transmisji człowiek–człowiek przez wirusa Andes inkubacja mieści się w zakresie 9–40 dni.^[B7] Ta względnie długa inkubacja miała kluczowe znaczenie w przebiegu ogniska na MV Hondius – pierwsze objawy u przypadku 1 pojawiły się 5 dni po wypłynięciu statku z Ushuaia, co jest bardziej zgodne z ekspozycją przed wejściem na pokład albo bardzo wczesną ekspozycją około początku rejsu niż z ekspozycją pod koniec podróży.

Faza prodromalna

Prodrom HCPS trwa typowo 3–5 dni i jest klinicznie niespecyficzny, przypominając grypę lub enterowirusowe zakażenie przewodu pokarmowego.^[B1] Dominujące objawy tej fazy to: gorączka (temperatura ciała 38–40°C), silne bóle mięśniowe (szczególnie mięśni dużych – ud, łydek, pleców), bóle głowy, dreszcze, zawroty głowy, nudności, wymioty i biegunka.^[A1,B1] Kaszel i duszność są w tej fazie nieobecne lub minimalne. Ta niespecyficzność kliniczna prodromu jest jedną z głównych przyczyn opóźnionego rozpoznania – pacjenci często trafiają do lekarzy z rozpoznaniem grypy, salmonellozy lub innych częstych infekcji.

Faza sercowo-płucna – nagłe pogorszenie

Przejście do fazy sercowo-płucnej następuje nagle i może trwać zaledwie kilka godzin. Jest to klinicznie dramatyczny moment choroby: nagle pojawia się kaszel, narastająca duszność, tachypnoe, sinica i cechy ostrego uszkodzenia płuc (ALI) szybko przechodzącego w pełny obraz ARDS.^[B1] Radiologicznie i tomograficznie stwierdza się obustronne zacienienia śródmiąższowe i pęcherzykowe („białe płuca”), będące wyrazem masywnego przesączania osocza do pęcherzyków płucnych – niezapalnego, lecz immunopatologicznego obrzęku płuc.^[A1,B1]

Równocześnie z postępującą niewydolnością oddechową narasta wstrząs kardiogenny: hipotensja, tachykardia, zmniejszenie frakcji wyrzutowej lewej komory. Mechanizm dysfunkcji serca jest złożony – obejmuje zarówno bezpośrednie działanie prozapalne na miokardium, jak i masywne przetoczenie płynu do przestrzeni śródmiąższowej płuc z redukcją powrotu żylnego.^[B1] Śmiertelność w tej fazie jest bardzo wysoka – większość zgonów następuje w ciągu 24–48 godzin od jej początku, z powodu opornego na leczenie wstrząsu i hipoksemii.

Laboratorium i zmiany charakterystyczne

Tab. 3. Typowe nieprawidłowości laboratoryjne w HCPS
Parametr	Typowa zmiana	Znaczenie kliniczne
Morfologia krwi – płytki (PLT)	Trombocytopenia (<150 000/µL, często <50 000/µL)	Wczesny marker, pojawia się w prodromie
Morfologia krwi – leukocyty	Leukocytoza z przesunięciem w lewo, immunoblasty (atypowe limfocyty)	Immunoblasty są charakterystycznym sygnałem dla HCPS
Hematokryt	Wzrost (hemokoncentracja)	Wyraz utraty osocza do przestrzeni zewnątrznaczyniowej
LDH	Podwyższona	Marker uszkodzenia tkankowego
Albuminy	Hipoalbuminemia	Ucieczka białek do przestrzeni zewnątrznaczyniowej
Kreatynina	Zazwyczaj prawidłowa lub nieznacznie podwyższona (w HCPS)	Pozwala różnicować z HFRS
Gazometria	Hipoksemia, hipokapnia, zasadowica oddechowa → kwasica metaboliczna	Pogłębiająca się hipoksemia świadczy o progresji do ARDS
Prokalcytonina	Zazwyczaj prawidłowa lub nieznacznie podwyższona	Odróżnia od bakteryjnego zapalenia płuc
RTG/TK klatki piersiowej	Obustronne zacienienia śródmiąższowo-pęcherzykowe	Obrzęk płuc o charakterze niekardiogennym
Źródło: WHO DON599, Vial PA et al. Lancet Infect Dis 2023, Jonsson CB et al. Clin Microbiol Rev. 2010 [A1,B2,B1]

Faza rekonwalescencji

Jeżeli pacjent przeżywa ostrą fazę HCPS – co wymaga zazwyczaj wielodniowego, intensywnego leczenia w OIT – wchodzi w fazę ustępowania objawów. Jest ona charakteryzowana przez gwałtowną poliurię, normalizację parametrów oddechowych i stopniową poprawę parametrów życiowych.^[B1] Rekonwalescencja jest u większości chorych pełna, bez trwałych następstw dla funkcji płuc, choć doniesienia o długotrwałych zmianach radiologicznych i subklinicznym pogorszeniu tolerancji wysiłku istnieją w literaturze.^[B1]

Obraz kliniczny: gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS)

Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym (HFRS) jest postacią kliniczną dominującą w Europie i Azji. Jej warianty kliniczne obejmują pełną postać HFRS (głównie wirus Hantaan i Dobrava, ciężka choroba z krwawieniami i ostrą niewydolnością nerek) oraz nephropathia epidemica (NE), łagodniejszą odmianę wywoływaną przez wirus Puumala, dominującą w Europie, w tym w Polsce.^[B1,A7]

Pięciofazowy przebieg klasycznego HFRS

Klasyczny HFRS spowodowany wirusem Hantaan przebiega przez pięć wyodrębnionych faz, choć w przypadku NE (wirus Puumala) przebieg jest zwykle łagodniejszy i nie wszystkie fazy są równie wyraźne.^[B1]

Faza gorączkowa (dni 1–5): nagłe wystąpienie wysokiej gorączki (38,5–40°C), silnych bólów głowy, bólów pleców, bólu brzucha, nudności, wymiotów, zaczerwienienia twarzy i szyi oraz przekrwienia błony śluzowej. Charakterystycznym objawem jest przekrwienie spojówek, a u części chorych wybroczyny na podniebieniu miękkim, klatce piersiowej i podpachach.^[B1]

Faza hipotensyjna (dni 5–8): nagłe obniżenie ciśnienia tętniczego do wartości wstrząsowych u części chorych. Jest to najniebezpieczniejszy moment klasycznego HFRS, związany z masywnym wynaczynieniem osocza. Ciśnienie może spaść w ciągu godzin.^[B1]

Faza oligurii (dni 8–14): ostrej niewydolności nerek towarzyszy oliguria lub anuria, wzrost stężenia kreatyniny i mocznika, hiperkaliemia, kwasica metaboliczna. Może być konieczna hemodializa lub ciągła terapia nerkozastępcza (CRRT).^[B1]

Faza poliurii (dni 14–25): stopniowe odbudowywanie się funkcji kanalików nerkowych z gwałtowną poliurią (produkcja moczu nawet kilka litrów na dobę), zaburzeniami elektrolitowymi.^[B1]

Faza rekonwalescencji (tygodnie–miesiące): pełne wyzdrowienie u większości chorych; u części mogą utrzymywać się subkliniczne zaburzenia funkcji nerek przez miesiące. Badania długoterminowe sugerują, że ciężki HFRS może predysponować do nadciśnienia tętniczego i przewlekłej choroby nerek w późniejszym życiu.^[B1]

Diagnostyka laboratoryjna i różnicowanie

Rozpoznanie zakażenia hantawirusem jest w zdecydowanej większości przypadków rozpoznaniem serologicznym lub molekularnym – obraz kliniczny jest niespecyficzny, szczególnie w fazie prodromalnej, i nie pozwala na postawienie rozpoznania bez potwierdzenia laboratoryjnego.^[A1,B1]

Diagnostyka serologiczna

Badanie serologiczne metodą ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) w kierunku swoistych przeciwciał IgM i IgG hantawirusowych jest podstawowym narzędziem diagnostyki.^[A1,B1] Przeciwciała klasy IgM pojawiają się bardzo wcześnie – często już w chwili wystąpienia pierwszych objawów, zazwyczaj do 7 dnia choroby – i pozostają wykrywalne przez kilka miesięcy.^[B1] Przeciwciała IgG, pojawiające się nieco później, utrzymują się latami lub przez całe życie. Serokonwersja lub czterokrotny wzrost miana IgG w próbkach parzystych stanowi kryterium diagnostyczne.^[B1]

Do dyspozycji są zarówno testy ELISA oparte na natywnych antygenach wirusowych, jak i – szerzej stosowane w Europie – testy wykorzystujące rekombinantowe białko nukleokapsydu N.^[B1] Reaktywność krzyżowa między poszczególnymi gatunkami hantawirusów na poziomie serologicznym jest możliwa ze względu na konserwatywność białka N, dlatego definitywna identyfikacja szczepu wymaga testu neutralizacji redukcji łysinek (PRNT) lub sekwencjonowania molekularnego.^[B1]

Diagnostyka molekularna (RT-PCR)

Odwrotna transkryptaza-łańcuchowa reakcja polimerazy (RT-PCR) pozwala na wykrycie RNA wirusowego w próbkach krwi w fazie wiremii, trwającej typowo przez pierwsze 7–10 dni choroby.^[A1,B1] RT-PCR jest metodą z wyboru w bardzo wczesnej fazie, gdy serokonwersja jeszcze nie nastąpiła. Może być wykonywana na materiale z krwi pełnej, PBMC, tkanek płucnych lub nerkowych post mortem. Metagenomika i sekwencjonowanie nowej generacji (NGS) są metodami umożliwiającymi nie tylko potwierdzenie zakażenia, ale też identyfikację szczepu i prześledzenie dróg transmisji – co było kluczowe dla potwierdzenia wirusa Andes w aktualnym ognisku na MV Hondius.^[A1,A3]

Diagnostyka różnicowa

W fazie prodromalnej HCPS/HPS zakażenie hantawirusem należy różnicować z: grypą, innymi wirusowymi zakażeniami układu oddechowego, leptospirozą (szczególnie przy wywiadzie ekspozycji na wodę), riketsjozami i ehrlichiozą, dur brzuszny, zakażeniami adenowirusami, legionellą, mykoplazmatycznym zapaleniem płuc, posocznicą o innej etiologii oraz meningokokową chorobą meningokokową.^[B1] W fazie sercowo-płucnej różnicowanie obejmuje: piorunującą posocznicę z ARDS, masywny zator tętnicy płucnej, zapalenie mięśnia sercowego z ARDS, atypowe ciężkie zapalenie płuc (COVID-19, ptasią grypę, Legionella). HFRS z kolei imituje klinicznie ostre zapalenie nerek, kłębuszkowe zapalenie nerek, ostre zapalenie wyrostka robaczkowego (ból brzucha!) oraz inne przyczyny ostrej niewydolności nerek.

---

Postępowanie terapeutyczne i intensywna terapia

Nie istnieje żaden zatwierdzony, swoiście działający lek przeciwwirusowy skierowany na hantawirusa w leczeniu HCPS.^[A1,B1] Podstawą terapii pozostaje postępowanie objawowe i podtrzymujące życie w warunkach oddziału intensywnej terapii. Właśnie ta okoliczność sprawia, że rokowanie w ciężkim HCPS jest tak ściśle związane z dostępnością do zaawansowanych technik intensywnej terapii.

Leczenie podtrzymujące i monitorowanie

Podstawowe elementy postępowania klinicznego obejmują: ścisłe monitorowanie hemodynamiczne (cewnik do tętnicy płucnej lub echokardiografia przy łóżku chorego), ostrożną płynoterapię (ryzyko przewodnienia i nasilenia obrzęku płuc), stosowanie amin katecholowych w przypadku wstrząsu (noradrenalina jako lek pierwszego wyboru), tlenową terapię wysokoprzepływową lub nieinwazyjną wentylację (HFNO/NIV) w przypadku hipoksemii, a w razie konieczności intubację i mechaniczną wentylację ze strategią ochronną dla płuc (niskie objętości oddechowe, PEEP, permisywna hiperkapnia).^[A1,B1]

Pozaustrojowe natlenianie krwi (ECMO)

Szczególne miejsce w leczeniu ciężkiego HCPS zajmuje żylno-żylne lub żylno-tętnicze pozaustrojowe natlenianie krwi (ECMO – extracorporeal membrane oxygenation). WHO wskazuje, że w ciężkiej niewydolności krążeniowo-oddechowej ECMO może być postępowaniem ratującym życie i powinno być rozważane w wyspecjalizowanych ośrodkach u starannie wybranych pacjentów.^[A1] Retrospektywne analizy serii przypadków sugerują, że VV-ECMO lub VA-ECMO mogą poprawić przeżywalność u wybranych chorych z HCPS, umożliwiając podtrzymanie życia w fazie ostrej do czasu ustępowania ciężkiej niewydolności krążeniowo-oddechowej.^[B1] Stosowanie ECMO w HCPS może być zasadne wyłącznie w ośrodkach posiadających odpowiednie doświadczenie i zaplecze techniczne.

Rybawiryna – różna skuteczność w HFRS i HCPS

Rybawiryna (analog nukleozydu purynowego) była badana przede wszystkim w HFRS, zwłaszcza w zakażeniach wywołanych wirusem Hantaan i Seoul virus. Dostępne dane sugerują możliwą korzyść przy bardzo wczesnym podaniu w wybranych zakażeniach, ale baza dowodowa pozostaje ograniczona i niejednorodna.^[B1] Rybawiryna nie wykazała skuteczności w leczeniu HCPS/HPS wywołanego wirusami Nowego Świata (SNV, ANDV) i nie posiada rejestracji do tych wskazań.^[A1,B1] WHO podkreśla w komunikacie dotyczącym MV Hondius, że rybawiryna nie jest wskazana do rutynowego stosowania w HCPS.^[A1]

Leczenie eksperymentalne

Badania nad swoistymi terapiami przeciw hantawirusom są w toku, ale żaden lek przeciwwirusowy ani przeciwciało monoklonalne nie ma obecnie zatwierdzonego wskazania klinicznego do leczenia HCPS wywołanego ANDV. W kontekście wirusa Andes właściwe jest omówienie badań przedklinicznych nad ludzkimi przeciwciałami neutralizującymi, m.in. JL16 i MIB22, które w modelu chomika syryjskiego chroniły przed śmiertelnym przebiegiem zakażenia lub wykazywały skuteczność w schematach terapeutycznych podawanych po ekspozycji. Dane te pozostają jednak przedkliniczne i nie zmieniają aktualnego standardu postępowania, którym jest szybkie rozpoznanie, izolacja, intensywna terapia podtrzymująca oraz rozważenie ECMO u wybranych chorych z ciężką niewydolnością krążeniowo-oddechową.^[A1,B16,B17]

Leczenie HFRS i nephropathia epidemica

W HFRS kluczowe jest precyzyjne zarządzanie płynoterapią, monitorowanie bilansu wodnego i elektrolitowego, a w przypadku ciężkiej ostrej niewydolności nerek – wdrożenie hemodializy lub CRRT.^[B1] Rybawiryna może być rozważana w wybranych ciężkich zakażeniach HFRS, szczególnie przy podejrzeniu zakażenia wirusem Hantaan lub Seoul virus i bardzo wczesnym początku leczenia, jednak dane z randomizowanych badań klinicznych są ograniczone i niejednorodne.^[B1] W nephropathia epidemica (wirus Puumala, Europa), gdzie CFR wynosi poniżej 1%, leczenie jest przede wszystkim objawowe z uważną obserwacją parametrów nerkowych; w zdecydowanej większości przypadków nie jest wymagana dializoterapia.

---

Profilaktyka i kontrola zakażeń

Szczepienia

W Europie i Stanach Zjednoczonych nie ma rutynowo dostępnej, zarejestrowanej szczepionki przeciw hantawirusom. W niektórych krajach Azji Wschodniej, zwłaszcza w Chinach i Korei Południowej, stosowano lub stosuje się inaktywowane szczepionki przeciw wybranym hantawirusom związanym z HFRS, przede wszystkim Hantaan i/lub Seoul virus; preparaty te nie są jednak dostępne rutynowo w Europie i nie dotyczą bezpośrednio profilaktyki zakażeń ANDV.^[A1,B1] Badania nad szczepionkami DNA i mRNA przeciw wirusom Sin Nombre i Andes są na etapie badań przedklinicznych lub wczesnych badań klinicznych.^[B1]

Warto odnotować postęp w badaniach nad profilaktyką swoistą przeciw ANDV. W badaniu fazy 1 oceniano szczepionkę DNA przeciw wirusowi Andes podawaną bezigłowo; badanie wykazało akceptowalny profil bezpieczeństwa i immunogenność, ale nie oznacza to dostępności szczepionki do stosowania rutynowego. W 2024 roku opublikowano również badania przedkliniczne szczepionek mRNA przeciw ANDV w modelu chomika, w których immunizacja chroniła zwierzęta przed chorobą po ekspozycji. Są to dane istotne naukowo, lecz na moment przygotowania artykułu nie mają przełożenia na zalecenia kliniczne dla pasażerów, personelu medycznego ani populacji europejskiej.^[B18,B19]

Kontrola gryzoni i środki ostrożności

W braku szczepionki podstawą profilaktyki zakażeń hantawirusem jest minimalizacja ekspozycji na gryzonie i ich wydzieliny. Kluczowe zasady zalecane przez WHO i CDC obejmują: uszczelnianie budynków mieszkalnych przed dostępem gryzoni, stosowanie środków rodentobójczych i pułapek, właściwe przechowywanie żywności w hermetycznych pojemnikach, unikanie suchego zamiatania lub odkurzania pomieszczeń z widocznymi śladami gryzoni (ryzyko aerolizacji wydzielin – zalecane wilgotne sprzątanie z użyciem środków dezynfekcyjnych), stosowanie masek filtrujących FFP2/N95 przy pracach w zakażonych pomieszczeniach, rękawic i odzieży ochronnej.^[A1,B1]

Na terenach endemicznych wirusa Andes – szczególnie w Patagonii argentyńskiej i chilijskiej – WHO i PAHO zalecają wzmocniony nadzór epidemiologiczny, edukację lokalnych społeczności i turystów, a w kontekście ekoturystyki: unikanie kontaktu z gryzoniami dzikimi i ich habitatami (gniazda, odchody, miejsca żerowania).^[A1,B1]

Kontrola zakażeń u pracowników służby zdrowia

Przy podejrzewanym lub potwierdzonym zakażeniu wirusem Andes WHO zaleca stosowanie standardowych środków ostrożności oraz dodatkowych środków kontaktowych, kropelkowych lub powietrznych dobieranych zależnie od ryzyka.^[A1] W praktyce oznacza to izolację pacjenta, higienę rąk, bezpieczne postępowanie z krwią i płynami ustrojowymi oraz dobór środków ochrony indywidualnej do ryzyka kontaktu z wydzielinami. Standardowe środki ostrożności połączone ze środkami transmisyjnymi podczas bliskiego kontaktu są uznawane przez WHO za wystarczające; natomiast podczas procedur generujących aerozol, takich jak intubacja, bronchoskopia, odsysanie dróg oddechowych czy wentylacja nieinwazyjna, należy stosować środki ostrożności wobec transmisji powietrznej, w tym respirator FFP2/N95 lub wyższej klasy oraz odpowiednie warunki wentylacyjne. Historycznie opisywano wtórne zakażenia pracowników ochrony zdrowia wirusem Andes, choć pozostają one rzadkie.^[A1,A7]

Profilaktyka po ekspozycji

Nie ma udokumentowanej skutecznej profilaktyki poekspozycyjnej zakażenia hantawirusem. Stosowanie rybawiryny jako profilaktyki jest kontrowersyjne i nieudokumentowane.^[B1] Standardowym postępowaniem jest obserwacja narażonej osoby przez 45 dni od ostatniej możliwej ekspozycji (co odpowiada maksymalnemu okresowi inkubacji), z monitorowaniem objawów i wdrożeniem diagnostyki w razie ich wystąpienia.^[A1] WHO zaleca dla pasażerów MV Hondius i osób, które miały z nimi kontakt, czynne monitorowanie objawów przez 45 dni od daty ostatniej możliwej ekspozycji.^[A1]

Klimat, zmiany środowiskowe i przyszłe ryzyko

Coraz więcej danych wskazuje, że zmiany klimatyczne i środowiskowe mogą wpływać na dynamikę populacji gryzoni rezerwuarowych i geograficzny zasięg hantawirusów. Ocieplenie klimatu, zmiana wzorców opadów i modyfikacje dostępności pokarmu dla gryzoni mogą prowadzić do wzrostu częstości i intensywności gradacji populacji myszy i nornic, a tym samym do wzrostu ryzyka ekspozycji ludzi na hantawirusy w regionach dotychczas mniej narażonych – w tym w wyższych partiach gór Europy Środkowej i w Polsce.^[A6] Podejście One Health – integrujące monitoring zdrowia zwierząt, środowiska i ludzi – jest uznanym przez WHO i ECDC kluczowym narzędziem wczesnego wykrywania zagrożeń zoonotycznych, w tym hantawirusów.^[A7,A6] Systematyczne badania przesiewowe gryzoni w Polsce, zintegrowane z nadzorem epidemiologicznym nad zakażeniami o niejasnej etiologii, powinny stanowić priorytetowy element krajowej polityki i strategii bezpieczeństwa zdrowia publicznego, wspierany finansowaniem laboratoriów referencyjnych, szkoleniem klinicystów oraz rzeczywistą dostępnością diagnostyki serologicznej i molekularnej.

---

Implikacje ogniska MV Hondius dla medycyny podróży i turystyki ekspedycyjnej

Ognisko na MV Hondius stanowi wyjątkowe zdarzenie z punktu widzenia medycyny podróży i chorób zakaźnych. Układ czasowy zachorowań, zamknięte środowisko statku i późniejsza identyfikacja ANDV uprawdopodobniają hipotezę transmisji wtórnej między bliskimi kontaktami, ale pełne potwierdzenie łańcuchów transmisji wymaga zakończenia dochodzenia epidemiologicznego, porównania sekwencji wirusa z poszczególnych przypadków oraz oceny możliwych ekspozycji środowiskowych przed rejsem i w czasie postojów.^[A3,A4]

Hipotezy dotyczące źródła zakażenia

Na podstawie komunikatu WHO oraz późniejszych doniesień agencyjnych można roboczo wyróżnić kilka hipotez dochodzenia epidemiologicznego, które nie muszą się wzajemnie wykluczać:^[A1,A2,A3]

Scenariusz A – zoonoza naziemna: Przypadki 1 i 2 (niderlandzka para małżeńska) podróżowały po Ameryce Południowej, w tym po Argentynie, przed wejściem na pokład MV Hondius 1 kwietnia 2026 roku. Przy typowym okresie inkubacji 2–4 tygodnie, zachorowanie przypadku 1 w dniu 6 kwietnia jest zgodne z ekspozycją na wirusa Andes na lądzie – w regionach Patagonii argentyńskiej, gdzie wirus jest endemiczny, poprzez kontakt ze środowiskiem skażonym przez Oligoryzomys longicaudatus.

Scenariusz B – możliwa transmisja człowiek–człowiek na pokładzie: przypadki, których objawy wystąpiły po dłuższym czasie pobytu na morzu, mogą być wynikiem ograniczonej transmisji wtórnej między bliskimi kontaktami, zwłaszcza jeżeli doszło do ekspozycji na wydzieliny chorego w fazie prodromalnej. Zamknięta przestrzeń statku, wspólne pomieszczenia i intensywne kontakty społeczne mogły sprzyjać takiej transmisji, ale na tym etapie nadal należy traktować ją jako hipotezę dochodzenia. Maria Van Kerkhove z WHO, cytowana przez AP, wskazała, że prawdopodobna jest transmisja wśród bliskich kontaktów.^[A3]

Scenariusz C – ekspozycja środowiskowa podczas rejsu: hipotetycznie niektóre aktywności lądowe podczas rejsu, obejmujące kontakt z siedliskami dzikich zwierząt lub obszarami z obecnością gryzoni, mogły stanowić dodatkową ekspozycję środowiskową. Nie należy jednak przedstawiać tego scenariusza jako potwierdzonego. WHO podkreśliła, że stopień kontaktu pasażerów z lokalną fauną podczas rejsu oraz przed wejściem na pokład pozostawał nieustalony. Również informacje o ewentualnym źródle w rejonie Ushuaia – w tym hipoteza ekspozycji podczas obserwacji ptaków w pobliżu wysypiska – są elementem trwającego dochodzenia i wymagają potwierdzenia przez służby epidemiologiczne.^[A1,A3]

Znaczenie dla medycyny podróży

Dotychczas hantawirusowe HPS było traktowane jako ryzyko związane przede wszystkim z ekspozycją zawodową i rekreacyjną w regionach endemicznych Ameryki Południowej – Patagonia, Andy, rejony rolnicze Argentyny, Chile i Brazylii. Ognisko MV Hondius zmusza specjalistów medycyny podróży do rewizji schematów oceny ryzyka i porad dla podróżnych.^[A3,A4] Kilkutygodniowe rejsy ekspedycyjne przez Atlantyk Południowy, Antarktydę i trasy obejmujące Patagonię lub regiony sąsiednie powinny odtąd być traktowane jako podróże do obszarów, w których należy uwzględnić ryzyko ekspozycji na wirusa Andes – zarówno naziemnie (przed wejściem na pokład), jak i potencjalnie przez kontakt z fauną otoczenia podczas rejsu.

Kluczowym zaleceniem WHO i ekspertów jest pogłębiony wywiad z pacjentami powracającymi z tych regionów, obejmujący nie tylko typ odwiedzanego terenu, ale też aktywności (obserwację ptaków, pieszą eksplorację, nocowanie na lądzie, kontakt ze zwierzętami dzikimi) oraz stan zdrowia współpodróżnych w grupie.^[A1,A3] Każdy pacjent z prodromalną gorączką, bólami mięśniowymi i żołądkowo-jelitowymi po powrocie z Patagonii lub Atlantyku Południowego powinien budzić czujność klinicysty w kierunku wczesnego HCPS – zanim pojawiają się objawy oddechowe, które mogą narastać lawinowo.

Koordynacja międzynarodowa – modelowy przykład IHR

Ognisko na MV Hondius ilustruje efektywność funkcjonującego systemu Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych WHO (IHR 2005) w zarządzaniu zdarzeniami zdrowia publicznego o zasięgu ponadnarodowym.^[A1] W ciągu 48 godzin od zgłoszenia przez UK do WHO uruchomiona została skoordynowana odpowiedź obejmująca pięć krajów (Wyspy Zielonego Przylądka, Niderlandy, Hiszpania, RPA, Wielka Brytania), WHO aktywowała trzystopniową koordynację oraz działania sekretariatu Emergency Medical Team, a próbki biologiczne zostały przesłane do NICD w RPA oraz Institut Pasteur de Dakar.^[A1] Specjalistyczne samoloty z pełnym wyposażeniem medycznym ewakuowały chorych do krajów zamieszkania.

---

Ocena ryzyka dla Polski i Europy

WHO jednoznacznie ocenia globalne ryzyko wynikające z ogniska na MV Hondius jako niskie.^[A1] Ocena ta opiera się na kilku przesłankach: wirus Andes jest historycznie regionalny (Ameryka Południowa), transmisja człowiek–człowiek wymaga bliskiego i długotrwałego kontaktu, pasażerowie i załoga statku zostali poddani izolacji i monitorowaniu, a kontakty wtórne są aktywnie poszukiwane przez służby sanitarne zaangażowanych krajów.

Dla Polski bezpośrednie ryzyko związane z aktualnym ogniskiem jest minimalne. Nie ma doniesień o polskich obywatelach wśród pasażerów lub załogi MV Hondius. Niemniej epidemiolodzy i lekarze specjaliści powinni zachować czujność wobec ewentualnych przypadków przywleczonych w ciągu najbliższych 45 dni (maksymalny okres inkubacji) przez osoby, które mogły mieć kontakt z chorymi lub potencjalną ekspozycję w rejonie Atlantyku Południowego.^[A1]

Istotniejsze w perspektywie polskiego systemu ochrony zdrowia jest natomiast stale aktualne ryzyko endemiczne zakażeń wirusem Puumala i wirusem Dobrava – hantawirusami rodzimymi, których rezerwuarowe gryzonie zamieszkują tereny całej Polski. Dane ECDC za 2023 rok potwierdzają, że zakażenia hantawirusem są trwałym zjawiskiem epidemiologicznym w Europie, z możliwymi dużymi wahaniami zależnymi od cyklów populacyjnych gryzoni.^[A6]

---

Wnioski i rekomendacje

Ognisko hantawirozy na statku ekspedycyjnym MV Hondius, trwające w chwili publikacji tego artykułu, jest wyjątkowym zdarzeniem epidemiologicznym o wielorakim znaczeniu dla nauki i praktyki medycznej. Późniejsza identyfikacja wirusa Andes – najlepiej udokumentowanego hantawirusa zdolnego do ograniczonej transmisji człowiek–człowiek – sprawia, że zdarzenie wymaga szczególnie starannej analizy. Nadal jednak należy rozróżniać potwierdzenie zakażenia ANDV u części chorych od pełnego odtworzenia źródła ekspozycji i łańcuchów transmisji na pokładzie statku.

Aktualny stan wiedzy i dane epidemiologiczne pozwalają na sformułowanie następujących wniosków:

Po pierwsze, zdolność wirusa Andes do ograniczonej transmisji człowiek–człowiek w warunkach bliskiego kontaktu – wcześniej opisywana głównie w warunkach domowych, społecznościowych i placówkach ochrony zdrowia – w kontekście MV Hondius pozostaje jedną z kluczowych hipotez dochodzenia. Wyniki sekwencjonowania genomu, analiza epidemiologiczna i mapowanie kontaktów mogą dostarczyć kluczowych danych do lepszego zrozumienia, czy i w jakich warunkach doszło do transmisji wtórnej, co ma znaczenie dla przyszłych wytycznych dotyczących kontroli zakażeń.

Po drugie, ognisko to podkreśla konieczność uwzględniania wirusa Andes w protokołach przesiewowych medycyny podróży dla osób wyjeżdżających do Ameryki Południowej i odbywających rejsy ekspedycyjne przez Atlantyk Południowy. Edukacja podróżnych i personelu medycznego powinna obejmować informacje o ryzyku zakażenia w terenie i – w przypadku rejonów z cyrkulacją ANDV – o możliwości ograniczonej transmisji między ludźmi.

Po trzecie, ognisko MV Hondius stanowi potwierdzenie sprawności systemu IHR-2005 WHO jako mechanizmu wczesnego ostrzegania i wielonarodowej koordynacji odpowiedzi na zdarzenia zdrowia publicznego o zasięgu ponadnarodowym. Jest to modelowy przykład do analizy w szkoleniach epidemiologów i specjalistów chorób zakaźnych.

Po czwarte, deficyt terapeutyczny w zakażeniach hantawirusem – przy braku zatwierdzonej terapii swoistej dla HCPS – pozostaje poważnym wyzwaniem. Kluczowe dla dalszej redukcji śmiertelności są: szybkie rozpoznanie w fazie prodromalnej (przed dramatycznym pogorszeniem), natychmiastowy transfer do ośrodka dysponującego pełnym zapleczem intensywnej terapii, dostęp do ECMO w przypadkach opornego wstrząsu kardiogennego i ARDS.

Wreszcie, w kontekście europejskim i polskim, aktualne ognisko powinno stanowić impuls do wzmocnienia czujności epidemiologicznej wobec rodzimych hantawirusów – przede wszystkim wirusa Puumala krążącego wśród nornic rudych w polskich lasach i wirusa Dobrava, potencjalnie o cięższym przebiegu klinicznym. Lepsza dostępność diagnostyki serologicznej w ramach sieci laboratoriów epidemiologicznych oraz systematyczne szkolenie klinicystów pierwszego kontaktu mogą istotnie przyspieszyć rozpoznanie i poprawić wyniki leczenia zakażeń hantawirusem w Polsce.

---

Bibliografia

Źródła bieżące i instytucjonalne dotyczące ogniska MV Hondius

A1. World Health Organization. Disease Outbreak News: Hantavirus cluster linked to cruise ship travel – Multi-country. Published 4 May 2026; corrigendum 5 May 2026. WHO DON599. Available at: https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599

A2. Ministerio de Sanidad, Centro de Coordinación de Alertas y Emergencias Sanitarias. Brote de hantavirus en un crucero con vinculación de varios países. Informe de situación. 5 de mayo de 2026. Available at: https://www.sanidad.gob.es/areas/alertasEmergenciasSanitarias/alertasActuales/fiebreHemorragica/docs/20260505_informe_situacion_HANTAVIRUS.pdf

A3. Associated Press. Cruise ship with hantavirus outbreak heads to Canary Islands after 3 are evacuated. Updated 6 May 2026. Available at: https://apnews.com/article/cruise-ship-hantavirus-andes-strain-south-africa-cb424510bb0c934c781f6bd42ce2e7c8

A4. The Guardian. Three evacuated from hantavirus-hit ship as Spain says vessel can dock. Published 6 May 2026. Available at: https://www.theguardian.com/world/2026/may/06/cruise-ship-hantavirus-strain-andes-spread-humans-south-africa

A5. Sky News. Cruise ship hantavirus latest: British tour guide speaks to Sky News from hospital after evacuation. Live coverage, 6 May 2026. Available at: https://news.sky.com/story/three-dead-as-virus-breaks-out-on-atlantic-cruise-ship-13503266

A6. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Hantavirus infection. Annual Epidemiological Report for 2023. Stockholm: ECDC; 2025. Available at: https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/hantavirus-infection-annual-epidemiological-report-2023

A7. European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Factsheet on Orthohantavirus infections. Available at: https://www.ecdc.europa.eu/en/infectious-disease-topics/hantavirus-infection/factsheet-orthohantavirus-infections

A8. Pan American Health Organization / World Health Organization. Hantavirus in the Americas: Guidelines for diagnosis, treatment, prevention and control. PAHO/WHO. Available at: https://iris.paho.org/handle/10665.2/40176

A9. Pan American Health Organization / WHO. Epidemiological Alert: Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS) in the Americas Region. 19 December 2025. Available at: https://www.paho.org/en/documents/epidemiological-alert-hantavirus-pulmonary-syndrome-americas-region-19-december-2025

A10. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Hantavirus prevention. Available at: https://www.cdc.gov/hantavirus/prevention/

A11. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). How to clean up after rodents. Available at: https://www.cdc.gov/healthy-pets/rodent-control/clean-up.html

A12. World Health Organization. Guide to Ship Sanitation, 3rd edition. Geneva: WHO. Available at: https://www.who.int/publications/i/item/9789241546690

Źródła naukowe i kliniczne

B1. Jonsson CB, Figueiredo LT, Vapalahti O. A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease. Clin Microbiol Rev. 2010;23(2):412–441. doi: 10.1128/CMR.00062-09. PMID: 20375360.

B2. Vial PA, Ferrés M, Vial C, Klingström J, Ahlm C, López R, Le Corre N, Mertz GJ. Hantavirus in humans: a review of clinical aspects and management. Lancet Infect Dis. 2023;23(9):e371–e382. doi: 10.1016/S1473-3099(23)00128-7. PMID: 37105214.

B3. Martínez VP, Di Paola N, Alonso DO, Pérez-Sautu U, Bellomo CM, Iglesias AA, et al. “Super-Spreaders” and Person-to-Person Transmission of Andes Virus in Argentina. N Engl J Med. 2020;383(23):2230–2241. doi: 10.1056/NEJMoa2009040. PMID: 33264548.

B4. Toledo J, Haby MM, Reveiz L, Sosa Leon L, Angerami R, Aldighieri S. Evidence for Human-to-Human Transmission of Hantavirus: A Systematic Review. J Infect Dis. 2022;226(8):1362–1370. doi: 10.1093/infdis/jiab461. PMID: 34524430.

B5. Pizarro EA, Navarrete M, Méndez C, Zaror L, Mansilla C, Tapia M, et al. Immunocytochemical and ultrastructural evidence supporting that Andes hantavirus (ANDV) is transmitted person-to-person through the respiratory and/or salivary pathways. Front Microbiol. 2020;10:2992. doi: 10.3389/fmicb.2019.02992. PMID: 31993030.

B6. Riesle-Sbarbaro SA, Kirchoff N, Hansen-Kant K, Stern A, Kurth A, Prescott JB. Human-to-Human Transmission of Andes Virus Modeled in Syrian Hamsters. Emerg Infect Dis. 2023;29(10):1937–1946. doi: 10.3201/eid2910.230544.

B7. Padula PJ, Edelstein A, Miguel SD, López NM, Rossi CM, Rabinovich RD. Hantavirus pulmonary syndrome outbreak in Argentina: molecular evidence for person-to-person transmission of Andes virus. Virology. 1998;241(2):323–330. doi: 10.1006/viro.1997.8964. PMID: 9499807.

B8. Palacios G, Savji N, Hui J, Travassos da Rosa A, Popov V, Briese T, et al. Coevolution of Andes orthohantavirus and its rodent reservoir. Emerg Infect Dis. 2010;16(3):452–458. doi: 10.3201/eid1603.091299.

B9. Hepojoki J, Vaheri A, Strandin T. The fundamental role of endothelial cells in hantavirus pathogenesis. Front Microbiol. 2014;5:727. doi: 10.3389/fmicb.2014.00727. PMID: 25566231.

B10. Mackow ER, Gavrilovskaya IN. The role of the endothelium in HPS pathogenesis and potential therapeutic approaches. Scientifica (Cairo). 2012;2012:695738. doi: 10.6064/2012/695738.

B11. Gavrilovskaya IN, Gorbunova EE, Mackow NA, Mackow ER. Hantaviruses direct endothelial cell permeability by sensitizing cells to VEGF, while angiopoietin 1 and sphingosine 1-phosphate inhibit hantavirus-directed permeability. J Virol. 2008;82(12):5797–5806. doi: 10.1128/JVI.02397-07.

B12. Temonen M, Mustonen J, Helin H, Pasternack A, Vaheri A, Holthöfer H. Cytokines, adhesion molecules, and cellular infiltration in nephropathia epidemica kidneys: an immunohistochemical study. Clin Immunol Immunopathol. 1996;78(1):47–55. doi: 10.1006/clin.1996.0007. PMID: 8599883.

B13. Stojak J. Hantavirus infections in humans in Poland–current state of knowledge and perspectives for research. Eur J Public Health. 2020;30(5):982–987. doi: 10.1093/eurpub/ckaa070. PMID: 32780101.

B14. Ferrés M, Martínez-Valdebenito C, Angulo J, Henríquez C, Vera-Otarola J, Vergara MJ, et al. Mother-to-child transmission of Andes virus through breast milk, Chile. Emerg Infect Dis. 2020;26(8):1885–1888. doi: 10.3201/eid2608.190040. PMID: 32687024.

B15. Zust R, Ackermann-Gäumann R, Liechti N, Siegrist D, Ryter S, Portmann J, et al. Presence and persistence of Andes virus RNA in human semen. Viruses. 2023;15(11):2266. doi: 10.3390/v15112266. PMID: 38005942.

B16. Duehr J, McMahon M, Williamson B, Amanat F, Durbin AP, et al. Two recombinant human monoclonal antibodies that protect against lethal Andes hantavirus infection in vivo. Sci Transl Med. 2018;10(468):eaat6420. doi: 10.1126/scitranslmed.aat6420. PMID: 30463919.

B17. Brocato RL, Kwilas SA, Kim RK, Zeng X, Principe LM, Smith JM, et al. Therapeutic efficacy of human monoclonal antibodies against Andes virus infection in Syrian hamsters. Emerg Infect Dis. 2021;27(10):2576–2585. doi: 10.3201/eid2710.210735.

B18. Paulsen GC, Tomashek KM, Alarcón RM, Hooper JW, Kwilas SA, Josleyn MD, et al. Safety and immunogenicity of an Andes virus DNA vaccine by needle-free injection: a randomized, controlled phase 1 study. J Infect Dis. 2024;229(1):30–40. doi: 10.1093/infdis/jiad246.

B19. Kuzmin IV, Soto Acosta R, Pruitt L, Wasdin PT, Kedarinath K, Hernandez KR, Gonzales KA, Hill K, Weidner JM, Mire CE, Engdahl TB, Moon WJ, Popov V, Crowe JE Jr, Georgiev IS, Garcia-Blanco MA, Abbott RK, Bukreyev A. Comparison of uridine and N1-methylpseudouridine mRNA platforms in development of an Andes virus vaccine. Nat Commun. 2024;15:6421. doi: 10.1038/s41467-024-50774-3.

B20. Safronetz D, Ebihara H, Feldmann H, Hooper JW. The Syrian hamster model of hantavirus pulmonary syndrome. Antiviral Res. 2012;95(3):282–292. doi: 10.1016/j.antiviral.2012.06.002. PMID: 22750085.