Szczepionka LASSARAB przechodzi pierwszy test u ludzi i wywołuje odpowiedź przeciw wirusowi Lassa

Naukowcy z University of Maryland School of Medicine przedstawili wyniki pierwszego badania klinicznego nowej szczepionki LASSARAB, która ma jednocześnie chronić przed gorączką Lassa i wścieklizną. W badaniu fazy 1 preparat wykazał korzystny profil bezpieczeństwa oraz zdolność do wywoływania silnej odpowiedzi immunologicznej przeciwko obu wirusom. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma Nature Medicine.

W artykule:

• Dlaczego gorączka Lassa pozostaje globalnym zagrożeniem zdrowotnym
• Jak działa eksperymentalna szczepionka LASSARAB
• Wyniki pierwszego badania klinicznego fazy 1 u ludzi
• Znaczenie połączenia ochrony przed gorączką Lassa i wścieklizną
• Możliwości dystrybucji szczepionki w krajach o ograniczonych zasobach
• Kolejne etapy rozwoju klinicznego preparatu

Gorączka Lassa pozostaje jednym z najważniejszych zagrożeń epidemiologicznych w Afryce

Badacze z Center for Vaccine Development and Global Health (CVD) działającego przy University of Maryland School of Medicine poinformowali o pozytywnych wynikach pierwszego badania klinicznego nowej szczepionki przeznaczonej do ochrony przed gorączką Lassa i wścieklizną. Wyniki opublikowano w prestiżowym czasopiśmie Nature Medicine.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zalicza wirusa Lassa do grupy priorytetowych patogenów wymagających intensywnych badań naukowych. Choroba stanowi poważny problem zdrowia publicznego przede wszystkim w Afryce Zachodniej. Podobnie jak Ebola może prowadzić do ciężkiego przebiegu klinicznego i okresowych epidemii.

Według danych Africa Centres for Disease Control and Prevention każdego roku dochodzi do około 300 tysięcy zakażeń wirusem Lassa i około 5 tysięcy zgonów. Eksperci podkreślają jednak, że rzeczywista liczba przypadków może być znacznie większa ze względu na ograniczony nadzór epidemiologiczny. Szczególnie wysokie ryzyko dotyczy kobiet w ciąży – ponad 80% zakażeń w późnym okresie ciąży kończy się śmiercią matki lub płodu.

Jedna szczepionka przeciw dwóm śmiertelnym chorobom

Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że regiony endemicznego występowania gorączki Lassa są jednocześnie obszarami o wysokiej zapadalności na wściekliznę. Choroba ta powoduje każdego roku tysiące zgonów i niemal zawsze kończy się śmiercią po wystąpieniu objawów klinicznych.

„Ta szczepionka została zaprojektowana w celu ochrony przed dwoma wirusami mającymi ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego na świecie. Połączenie obu celów w jednym preparacie może ograniczyć potrzebę prowadzenia oddzielnych programów szczepień i uprościć dostarczanie ochrony immunologicznej w regionach o ograniczonym dostępie do opieki zdrowotnej” – powiedział główny badacz projektu dr Justin Ortiz, profesor medycyny University of Maryland School of Medicine oraz badacz CVD.

Jak przebiegało badanie fazy 1?

Randomizowane badanie kontrolowane objęło 54 zdrowych dorosłych ochotników z rejonu Baltimore. Uczestników losowo przydzielono do grup otrzymujących różne dawki eksperymentalnej szczepionki LASSARAB wraz z adiuwantem lub do grupy kontrolnej otrzymującej zarejestrowaną szczepionkę przeciw wściekliźnie.

Badani otrzymali dwie dawki preparatu w odstępie 28 dni. Wstępna analiza objęła ocenę odpowiedzi immunologicznej do 61. dnia po szczepieniu.

Nie odnotowano żadnych ciężkich działań niepożądanych związanych ze szczepieniem. Co więcej, LASSARAB wywołał szybką i silną odpowiedź przeciwciał przeciwko wirusowi Lassa oraz wirusowi wścieklizny. W grupie kontrolnej odpowiedź immunologiczna dotyczyła wyłącznie wirusa wścieklizny.

Badanie jest nadal kontynuowane. Monitorowanie bezpieczeństwa oraz trwałości odpowiedzi immunologicznej będzie prowadzone do 394 dni po szczepieniu. Jeśli obserwowane efekty utrzymają się w dłuższej perspektywie, naukowcy planują przejście do kolejnych etapów badań klinicznych.

Technologia opracowana z myślą o krajach o ograniczonych zasobach

Szczepionka została opracowana przez zespół naukowców z Thomas Jefferson University pod kierownictwem prof. Matthiasa Schnella, dyrektora Jefferson Center for Vaccines and Pandemic Preparedness.

LASSARAB wykorzystuje inaktywowanego wirusa wścieklizny eksponującego na swojej powierzchni kompleks glikoprotein wirusa Lassa. Celem badania było określenie bezpieczeństwa i immunogenności tego nowatorskiego rozwiązania.

Istotną zaletą preparatu jest możliwość liofilizacji, czyli suszenia sublimacyjnego. Dzięki temu szczepionka może być przechowywana i transportowana bez konieczności utrzymywania rygorystycznego łańcucha chłodniczego, co znacząco ułatwia jej wykorzystanie w regionach o słabo rozwiniętej infrastrukturze medycznej.

„LASSARAB nie tylko jest ukierunkowany na choroby stanowiące istotne zagrożenie zdrowotne, ale także wykorzystuje platformę technologiczną, która może umożliwić skuteczną dystrybucję w regionach najbardziej dotkniętych tymi infekcjami” – podkreślił dr Stefan Kappe, dyrektor Center for Vaccine Development and Global Health.

Zmiany klimatu mogą zwiększyć zasięg wirusa Lassa

Zdaniem dziekana University of Maryland School of Medicine, dr. Marka T. Gladwina, znaczenie skutecznej szczepionki będzie rosło wraz ze zmianami klimatycznymi.

„Zmiany klimatu powodują rozszerzanie się zasięgu gorączki Lassa daleko poza Nigerię i Afrykę Zachodnią, narażając potencjalnie około 700 milionów ludzi na całym świecie. Do 2070 roku liczba krajów afrykańskich posiadających warunki ekologiczne sprzyjające transmisji wirusa może znacząco wzrosnąć” – stwierdził.

Jeszcze przed opublikowaniem wyników badanie zostało wyróżnione przez Nature Medicine w zestawieniu „Eleven clinical trials that will shape medicine in 2026”, obejmującym najbardziej obiecujące badania kliniczne mogące wpłynąć na przyszłość medycyny.

Znaczenie wyników dla globalnego zdrowia publicznego

Obecnie nie istnieje żadna zatwierdzona szczepionka przeciw gorączce Lassa. Pozytywne wyniki pierwszego badania klinicznego fazy 1 stanowią ważny krok w kierunku opracowania skutecznej ochrony przed jedną z najgroźniejszych gorączek krwotocznych występujących w Afryce.

Połączenie ochrony przeciw gorączce Lassa i wściekliźnie w jednym preparacie może przynieść dodatkowe korzyści logistyczne i ekonomiczne dla krajów rozwijających się, gdzie obie choroby pozostają istotnym problemem zdrowotnym.

Źródło: Nature Medicine, Adjuvanted inactivated rabies virus-vectored Lassa virus vaccine in healthy adults: a phase 1 trial
DOI: https://doi.org/10.1038/s41591-026-04429-z