Szczepionka przeciwko dendze pozostaje skuteczna w 80,5% wobec ciężkich przypadków choroby po pięciu latach

Tetrwalentna szczepionka przeciwko dendze opracowana przez Instituto Butantan w São Paulo w Brazylii, przy wsparciu Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de São Paulo (FAPESP), wykazała 80,5% skuteczności w zapobieganiu ciężkim przypadkom dengi z objawami alarmowymi w pięcioletnim okresie obserwacji. Wyniki badania klinicznego III fazy zostały opublikowane 4 marca w czasopiśmie Nature Medicine.

Badanie finansowane było przez brazylijskie Ministerstwo Zdrowia, Banco Nacional de Desenvolvimento Econômico e Social (BNDES) oraz Butantan Foundation. Przeprowadzono je w 16 ośrodkach badawczych zlokalizowanych w pięciu regionach Brazylii.

W okresie od lutego 2016 roku do lipca 2019 roku do badania włączono 16 235 uczestników w wieku od 2 do 59 lat. Wśród nich:

• 10 259 osób otrzymało pojedynczą dawkę szczepionki,
• 5 976 uczestników otrzymało placebo.

W trakcie pięcioletniej obserwacji w grupie zaszczepionej nie odnotowano żadnych hospitalizacji z powodu dengi, natomiast w grupie placebo odnotowano osiem takich przypadków.

Całkowita skuteczność szczepionki w zapobieganiu objawowej dendze wywołanej przez dowolny serotyp wirusa wyniosła 65% w ciągu pięciu lat monitorowania.

Rejestracja i wdrażanie szczepionki w Brazylii

Szczepionka o nazwie Butantan-DV została zatwierdzona przez brazylijską agencję regulacyjną ANVISA (Agência Nacional de Vigilância Sanitária) 26 listopada 2025 roku do stosowania w populacji w wieku od 12 do 59 lat.

Od momentu uzyskania zgody Instituto Butantan przekazał 1,3 miliona dawek do brazylijskiego Narodowego Programu Szczepień (Programa Nacional de Imunizações – PNI). Program ten odpowiada za dystrybucję szczepionek w publicznej sieci ochrony zdrowia SUS (Sistema Único de Saúde).

W styczniu bieżącego roku Ministerstwo Zdrowia rozpoczęło pilotażowy program szczepień, którego celem jest objęcie immunizacją 90% populacji docelowej w trzech miastach:

• Nova Lima (stan Minas Gerais)
• Maranguape (stan Ceará)
• Botucatu (stan São Paulo)

Szczepienia pracowników podstawowej opieki zdrowotnej rozpoczęto 9 lutego.

Mechanizm działania szczepionki tetrwalentnej

Szczepionka Butantan-DV została zaprojektowana tak, aby zapewniać ochronę przed czterema znanymi serotypami wirusa dengi:

• DENV-1
• DENV-2
• DENV-3
• DENV-4

Tetrwalentny charakter preparatu oznacza, że zawiera on komponenty zdolne do indukcji odpowiedzi immunologicznej wobec każdego z tych wariantów wirusa.

Preparat wykorzystuje żywe wirusy atenuowane, czyli laboratoryjnie osłabione. Wirusy te nie wywołują choroby, ale są zdolne do wywołania kontrolowanej odpowiedzi immunologicznej organizmu. Zastosowane szczepy opracowano w oparciu o technologię pierwotnie rozwiniętą przez United States National Institutes of Health (NIH).

W przypadku serotypów DENV-1, DENV-3 i DENV-4 szczepionka wykorzystuje niemal kompletne genomy tych wirusów. Natomiast dla DENV-2 zastosowano wirus chimeryczny, który zawiera białka powierzchniowe DENV-2 osadzone na osłabionej strukturze wirusa DENV-4.

Odpowiedź immunologiczna po podaniu szczepionki

Po podaniu szczepionki dochodzi do zjawiska określanego jako wiremia szczepionkowa, czyli kontrolowana replikacja osłabionych wirusów w organizmie. Proces ten stymuluje układ odpornościowy do wytwarzania przeciwciał neutralizujących skierowanych przeciwko każdemu z czterech serotypów wirusa.

Celem takiej konstrukcji szczepionki jest wytworzenie odrębnej, swoistej odporności wobec każdego serotypu, dzięki czemu organizm może szybko rozpoznać i zneutralizować konkretny wariant wirusa podczas ewentualnej infekcji.

Jak podkreśliła Fernanda Boulos, dyrektor medyczna ds. badań klinicznych w Instituto Butantan:

„Ta szczepionka staje się bardzo ważnym narzędziem w walce z dengą w Brazylii. Ma potencjał nie tylko do zapewnienia indywidualnej ochrony, ale także do ograniczenia krążenia wirusa w populacji.”

Znaczenie wyników badań dla zdrowia publicznego

Denga pozostaje jedną z najważniejszych chorób wirusowych przenoszonych przez komary, szczególnie w regionach tropikalnych i subtropikalnych. Globalnie odnotowuje się setki milionów zakażeń rocznie, a ciężkie postacie choroby mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:

• zespół wstrząsu dengi,
• krwotoczna postać choroby,
• niewydolność wielonarządowa.

Wprowadzenie skutecznej szczepionki o długotrwałej ochronie i podawanej w pojedynczej dawce może znacząco zmienić strategie profilaktyki choroby w krajach endemicznych.

Wyniki pięcioletniej obserwacji wskazują, że preparat Butantan-DV może stać się istotnym elementem programów zdrowia publicznego, szczególnie w regionach o wysokiej transmisji wirusa.

Źródło: Nature Medicine, Long-term efficacy and safety of the single-dose tetravalent Butantan dengue vaccine
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s41591-026-04255-3