W ramach prowadzonych działań na rzecz zwalczania brucelozy – poważnej i często zaniedbywanej choroby endemicznej w wielu krajach o niskich i średnich dochodach – zespół naukowców z Texas A&M College of Veterinary Medicine and Biomedical Sciences (VMBS) zidentyfikował konkretny gatunek bakterii Brucella odpowiedzialny za zachorowania zwierząt gospodarskich w Kamerunie.
Zespół badawczy VMBS, kierowany przez dr Angelę Arenas, profesor nadzwyczajną, przebadał ponad 4600 zwierząt hodowlanych i wykazał, że jedynym występującym gatunkiem bakterii była Brucella abortus. Jest to gatunek pierwotnie związany z bydłem, powodujący poronienia oraz niepłodność.
Najnowsza praca zespołu, opublikowana w Nature Communications, wskazuje, że znaczna liczba bydła i kóz w Kamerunie – prawdopodobnie przekraczająca 1 milion zwierząt – jest zakażona. Oznacza to istotne ryzyko dla zdrowia publicznego poprzez transmisję zoonotyczną, z możliwością występowania kilku milionów przewlekłych zakażeń u ludzi.
„Badanie to ma kluczowe znaczenie, ponieważ dostarcza pierwszego molekularnego potwierdzenia, który gatunek Brucella jest endemiczny w Kamerunie. Stwierdziliśmy obecność wyłącznie Brucella abortus, przy czym szczep ten jest genetycznie odmienny od szczepów spoza Afryki” – podkreśla dr Christopher Laine, adiunkt badawczy i epidemiolog w zespole Arenas. „Było to zaskakujące, ponieważ wcześniejsze założenia sugerowały krążenie wielu gatunków”.
Dr Arenas zaznacza, że zrozumienie pochodzenia i unikalności szczepu ma zasadnicze znaczenie dla projektowania ukierunkowanych działań kontrolnych. B. abortus zakaża głównie bydło, a nie drobne przeżuwacze czy świnie, co wskazuje na potrzebę skoncentrowanego nadzoru i prewencji. Analiza relacji genetycznych umożliwia wzmocnienie monitorowania i wdrażanie strategii regionalnych ograniczających transmisję transgraniczną.
Wyzwania w zwalczaniu brucelozy
Bruceloza jest chorobą odzwierzęcą, która może przenosić się na ludzi podczas kontaktu z zakażonymi tkankami zwierząt gospodarskich, takich jak bydło, świnie, owce i kozy, a także poprzez spożywanie niepasteryzowanych produktów mlecznych.
U ludzi choroba może prowadzić do przewlekłej gorączki, bólów stawowych, zaburzeń neurologicznych i sercowo-naczyniowych, a w skrajnych przypadkach do zgonu. Ze względu na nieswoiste objawy, przypominające malarię, dur brzuszny lub zatrucie pokarmowe, pacjenci często są błędnie diagnozowani – niekiedy przez wiele lat.
Jednym z największych problemów w walce z brucelozą pozostaje niski poziom świadomości wśród lekarzy, lekarzy weterynarii oraz decydentów w krajach dotkniętych chorobą. Jak podkreśla dr Arenas, brak wiedzy i rzetelnych danych uniemożliwia wdrażanie skutecznych programów kontroli.
Identyfikacja gatunków bakterii odpowiedzialnych za brucelozę w poszczególnych krajach stanowi kluczowy krok w opracowywaniu strategii ograniczania transmisji, rozwoju diagnostyki oraz szczepień ochronnych.
Analiza danych epidemiologicznych
W ramach badania przeprowadzonego w Kamerunie zespół Arenas analizował próbki tkanek pobrane od pozornie zdrowych zwierząt w regionach Far-North, North i West w okresie od lutego 2021 do maja 2023 roku.
Testy diagnostyczne wykazały, że około 8,3% bydła oraz 7,3% kóz było zakażonych B. abortus. Ponieważ bydło stanowi głównego gospodarza tego gatunku bakterii, wyniki te wskazują, że jest ono kluczowym rezerwuarem i głównym czynnikiem napędzającym transmisję brucelozy w Kamerunie.
„To wyraźny sygnał, że działania kontrolne powinny koncentrować się przede wszystkim na bydle” – podkreśla Laine. Nawet niewielki odsetek zakażonych zwierząt może mieć istotny wpływ na rozprzestrzenianie się choroby, zwłaszcza w warunkach wspólnych rynków i pastwisk. Ryzyko dla ludzi jest dodatkowo zwiększone przez powszechną praktykę sprzedaży surowego mleka mieszanego od wielu krów.
Sekwencjonowanie DNA nowej generacji wykazało, że szczep B. abortus krążący w Kamerunie jest genetycznie spokrewniony ze szczepami z Ugandy i Sudanu, lecz różni się od tych występujących na innych kontynentach. Sugeruje to jego rozprzestrzenianie się w obrębie Afryki.
Dalsze kierunki badań
Badanie, finansowane przez Defense Threat Reduction Agency United States Department of Defense, stanowi część szerszego programu badawczego realizowanego przez zespół Arenas w kilku krajach, w tym w Ugandzie, Tanzanii, Kenii, Republice Południowej Afryki oraz Armenii.
Projekt obejmuje również ocenę skali błędnych rozpoznań, rozwój nowych testów diagnostycznych, szkolenie lokalnych naukowców oraz działania edukacyjne skierowane do personelu medycznego, urzędników i społeczności lokalnych.
Bruceloza pozostaje jedną z głównych przyczyn strat ekonomicznych i cierpienia ludzi w krajach o ograniczonych zasobach, z szacowaną liczbą nawet 7 milionów nowych przypadków rocznie na świecie. Choroba znacząco obniża produktywność hodowli i stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego.
Dodatkowym aspektem o znaczeniu globalnym jest potencjalne wykorzystanie Brucella jako czynnika broni biologicznej, ze względu na łatwość aerozolizacji i wysoką zakaźność, co dodatkowo podkreśla potrzebę międzynarodowej współpracy i inwestycji w systemy nadzoru.
Źródło: Nature Communications, Prevalence study in Cameroon identifies Brucella abortus as the endemic Brucella species in livestock
DOI: https://doi.org/10.1038/s41467-025-66515-z
