Spermidyna a odporność po szczepieniu u seniorów

Codzienna suplementacja spermidyną może częściowo poprawiać odpowiedź immunologiczną na szczepienie przeciw COVID-19 u osób starszych, u których układ odpornościowy wykazuje cechy immunosenescencji. Wyniki pilotażowego badania opublikowanego w Aging Cell wskazują na zmniejszenie markerów starzenia komórek odpornościowych i pobudzenie autofagii.

W artykule:

• Dlaczego odpowiedź na szczepienia słabnie wraz z wiekiem
• Czym jest spermidyna i gdzie naturalnie występuje
• Jak zaprojektowano pilotażowe badanie u osób po 65. roku życia
• Jakie zmiany zaobserwowano w poziomie przeciwciał i neutralizacji wirusa
• Co wyniki oznaczają dla przyszłych badań nad szczepieniami seniorów
• Dlaczego potrzebne są większe badania kliniczne

Odpowiedź immunologiczna na szczepienia u osób starszych może być słabsza niż u osób młodszych, między innymi z powodu immunosenescencji, czyli biologicznego starzenia się układu odpornościowego. Proces ten obejmuje zmiany funkcjonalne w komórkach odpornościowych, narastanie uszkodzeń DNA, zaburzenia mechanizmów naprawczych oraz pogorszenie zdolności organizmu do wytwarzania skutecznej odpowiedzi przeciwko patogenom i antygenom szczepionkowym.

Zespół badawczy kierowany przez prof. Katję Simon, szefową grupy „Cell Biology of Immunity” w Max Delbrück Center, oraz prof. Ghadę Alsaleh z Nuffield Department of Orthopaedics, Rheumatology & Musculoskeletal Sciences (NDORMS) na University of Oxford wykazał w czasopiśmie Aging Cell, że codzienne przyjmowanie spermidyny może poprawiać odpowiedź immunologiczną na szczepienie przeciw COVID-19 u części zdrowych osób starszych.

Spermidyna jest naturalnie występującą cząsteczką produkowaną przez komórki organizmu. Występuje również w produktach spożywczych, między innymi w kiełkach pszenicy, grzybach oraz niektórych dojrzewających serach, takich jak parmezan czy cheddar. Wcześniejsze badania sugerowały, że spermidyna może wspierać procesy utrzymania homeostazy komórkowej, w tym autofagię, która z wiekiem ulega osłabieniu.

„Wiele osób starszych dobrze odpowiada na szczepionki” – podkreśla prof. Ghada Alsaleh. „U części z nich jednak, nawet po powtarzanych szczepieniach, nie rozwija się silna ochrona”. Jedną z możliwych przyczyn może być biologiczne starzenie się komórek odpornościowych. Zdaniem badaczki wyniki sugerują, że spermidyna może pomagać w przywróceniu wybranych aspektów funkcji immunologicznej u takich osób.

Więcej przeciwciał niż w grupie placebo

Podczas pandemii COVID-19 potwierdzono, że szczepienia istotnie zmniejszają ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i zgonu. Jednocześnie obserwowano, że osoby starsze po szczepieniu często wytwarzają niższe poziomy przeciwciał ochronnych oraz słabszą odpowiedź limfocytów T. Podobne zjawisko jest znane także w kontekście szczepień przeciw grypie sezonowej.

W badaniu pilotażowym zrekrutowano 40 zdrowych dorosłych w wieku co najmniej 65 lat. Po trzeciej dawce szczepionki przeciw COVID-19 uczestnicy przez 13 tygodni codziennie otrzymywali 6 mg spermidyny albo placebo.

Badacze stwierdzili, że około jedna czwarta uczestników, mimo trzykrotnego szczepienia, pod koniec obserwacji wykazywała jedynie bardzo słabą odpowiedź przeciwciał. Komórki odpornościowe tych osób miały wyraźne cechy biologicznego starzenia, w tym nasilone uszkodzenia DNA oraz markery związane z senescencją komórkową. Senescencja oznacza stan, w którym uszkodzone lub starzejące się komórki tracą prawidłową funkcję, ale nie są skutecznie eliminowane i mogą się kumulować.

U osób przyjmujących spermidynę obserwowano mierzalny wzrost odporności indukowanej szczepieniem. Badacze odnotowali między innymi tendencję do wyższych stężeń przeciwciał przeciw SARS-CoV-2 oraz większą aktywność neutralizującą wobec kilku wariantów wirusa w porównaniu z grupą placebo.

Zespół wykazał również, że spermidyna zmniejszała wybrane markery immunosenescencji i pobudzała autofagię – naturalny mechanizm recyklingu komórkowego, który pomaga usuwać uszkodzone składniki komórki i utrzymywać jej prawidłową funkcję. Suplement okazał się bezpieczny i dobrze tolerowany; nie odnotowano działań niepożądanych związanych z jego przyjmowaniem.

„Nasze badanie zaprojektowano jako badanie pilotażowe, dlatego obejmowało stosunkowo niewielką liczbę uczestników” – zaznacza prof. Katja Simon. „Potrzebne są teraz większe badania, aby sprawdzić, w jakim stopniu spermidyna rzeczywiście może poprawiać odpowiedź poszczepienną oraz czy podobne efekty występują także w przypadku innych szczepionek, na przykład przeciw grypie sezonowej”.

Znaczenie dla medycyny starzenia i wakcynologii

Wyniki badania nie oznaczają, że spermidyna może zastąpić szczepienie, dawki przypominające lub standardowe strategie ochrony osób starszych. Wskazują jednak na możliwy kierunek badań nad wspomaganiem skuteczności szczepień u osób z cechami starzenia immunologicznego. Szczególnie istotne może być wyodrębnienie grupy pacjentów, którzy mimo prawidłowego schematu szczepień nie rozwijają wystarczającej odpowiedzi immunologicznej.

Z klinicznego punktu widzenia ważne pozostaje ustalenie, czy obserwowany efekt utrzyma się w większych populacjach, czy przełoży się na realne zmniejszenie liczby zakażeń lub ciężkich przebiegów choroby oraz czy podobne działanie można uzyskać w odniesieniu do innych szczepień stosowanych u seniorów. Dopiero takie dane pozwolą ocenić potencjalną rolę spermidyny w praktyce profilaktycznej.

Max Delbrück Center

Max Delbrück Center prowadzi badania z zakresu medycyny molekularnej w ramach Helmholtz-Gemeinschaft. Ośrodek działa w Berlin-Buch, Berlin-Mitte, Heidelbergu i Mannheim. Jego naukowcy badają złożoność chorób na poziomie systemowym – od cząsteczek i komórek, przez narządy, po cały organizm. Celem tych prac jest identyfikacja wczesnych wskaźników chorób, rozwój spersonalizowanych terapii oraz opracowywanie strategii zapobiegania chorobom.

Max Delbrück Center zostało założone w 1992 roku i zatrudnia obecnie około 1800 osób z ponad 70 krajów. Ośrodek jest finansowany w 90 procentach przez rząd federalny Niemiec oraz w 10 procentach przez kraj związkowy Berlin.

Źródło: Aging Cell, Spermidine Mitigates Immune Cell Senescence and Boosts Vaccine Responses in Healthy Older Adults – A Pilot Study.
DOI: https://doi.org/10.1111/acel.70545