Niewykorzystana szansa na ochronę kobiet w ciąży i noworodków: niska wyszczepialność przeciw COVID-19 i grypie w Norwegii
Badanie obejmujące ponad 50 000 kobiet ciężarnych w Norwegii w sezonie grypowym 2023/2024 wykazało, że jedynie 29,9% z nich zostało zaszczepionych przeciw grypie, a 12,1% przeciw COVID-19 w trakcie ciąży. Wskaźniki te pozostają znacząco poniżej rekomendowanych poziomów. Praca została opublikowana na łamach Eurosurveillance i przeprowadzona przez Stecher i wsp. z Norwegian Institute of Public Health.
Szczepienia przeciw COVID-19 oraz grypie są rekomendowane w okresie ciąży zarówno przez World Health Organization (WHO), jak i przez norweskie władze zdrowotne, ponieważ kobiety ciężarne oraz ich noworodki należą do grup o podwyższonym ryzyku ciężkiego przebiegu tych zakażeń. WHO zaleca, aby w populacjach z grup ryzyka osiągnąć poziom wyszczepialności na poziomie 75% dla obu infekcji.
Uzyskane wyniki podkreślają potrzebę wdrożenia bardziej ukierunkowanych strategii, lepszej integracji szczepień z rutynową opieką prenatalną oraz prowadzenia kompleksowego nadzoru nad szczepieniami matek.
W Norwegii szczepienie przeciw grypie jest oferowane sezonowo, natomiast szczepienie przeciw COVID-19 dostępne jest przez cały rok. Oba preparaty są zazwyczaj rekomendowane kobietom w drugim i trzecim trymestrze ciąży. Dostęp do szczepień wymaga jednak samodzielnego umówienia wizyty przez pacjentkę. Szczepionka przeciw grypie jest odpłatna, podczas gdy szczepionka przeciw COVID-19 pozostaje bezpłatna.
Znaczne zróżnicowanie wyszczepialności w zależności od miesiąca porodu i etapu ciąży
Autorzy przeanalizowali odsetek kobiet ciężarnych zaszczepionych przeciw grypie i COVID-19 w sezonie 2023/2024, moment podania szczepionki w trakcie ciąży oraz różnice w zależności od wieku i regionu zamieszkania.
Do analizy włączono 53 161 kobiet. Dane pochodziły z dwóch ogólnokrajowych rejestrów: Medical Birth Registry Norway (MBRN) oraz Norwegian Immunisation Registry (SYSVAK). Populację badania stanowiły wszystkie kobiety, które urodziły w Norwegii między 1 października 2023 r. a 30 września 2024 r. Dane z MBRN zostały połączone z informacjami o szczepieniach z SYSVAK.
Pomimo uniwersalnych zaleceń dotyczących szczepień w ciąży, poziom wyszczepialności w sezonie 2023/2024 był niski: 29,9% dla grypy i 12,1% dla COVID-19. Jedynie 11,4% kobiet otrzymało obie szczepionki.
W przypadku szczepienia przeciw grypie 22,3% kobiet zostało zaszczepionych w drugim lub trzecim trymestrze ciąży. Wskaźnik wyszczepialności wzrósł z 16,4% w październiku do 26,4% w listopadzie, po czym ustabilizował się. Najwyższy poziom odnotowano wśród kobiet rodzących w lutym (50,8%), następnie obserwowano spadek. W przypadku szczepienia przeciw COVID-19 odnotowano podobny wzorzec – 10,1% kobiet otrzymało szczepionkę w drugim lub trzecim trymestrze.
Niska wyszczepialność mimo wysokiego zaufania do władz zdrowotnych
Zaobserwowano istotne różnice regionalne oraz zależne od wieku, pomimo deklarowanego wysokiego poziomu zaufania do zaleceń władz zdrowotnych. Najniższy poziom wyszczepialności dotyczył kobiet w wieku 25 lat i młodszych. Regionalnie najwyższe wskaźniki odnotowano w hrabstwach Oslo i Vestland, natomiast najniższe w północnej Norwegii.
Autorzy wskazują na potencjalne bariery praktyczne i psychologiczne, które mogą ograniczać akceptację szczepień. Sugerują zniesienie barier finansowych, poprawę dostępności oraz analizę źródeł informacji o szczepieniach, którym ufają kobiety ciężarne. Przywołują również międzynarodowe dane wskazujące, że włączenie bezpłatnych szczepień do standardowej opieki prenatalnej może znacząco zwiększyć poziom wyszczepialności. Przykładem jest poprawa pokrycia szczepieniem przeciw krztuścowi po wprowadzeniu go do norweskiego programu immunizacji matek.
Podobne wyzwania obserwowane są globalnie, w tym ograniczone systemy nadzoru i niespójna integracja szczepień z opieką okołoporodową. Wyniki badania podkreślają znaczenie skoordynowanych działań na poziomie europejskim i światowym w celu zwiększenia wyszczepialności wśród kobiet w ciąży.
Źródło: Eurosurveillance, Missed opportunities for maternal immunisation against influenza and COVID-19, Norway, October 2023 to May 2024: a population-based registry study
DOI: http://dx.doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2026.31.7.2500504
