Global Virus Network ostrzega przed nawrotem odry na świecie

Odra, jedna z najbardziej zakaźnych chorób wirusowych, powraca na skalę niewidzianą od dekad. Global Virus Network (GVN) alarmuje, że obserwowany wzrost liczby zachorowań odzwierciedla narastającą podatność systemów zdrowia publicznego oraz spadek poziomu wyszczepialności w wielu regionach świata.

W artykule

• Skala nawrotu odry w Stanach Zjednoczonych i na świecie
• Związek między spadkiem wyszczepialności a epidemiologią choroby
• Sytuacja epidemiologiczna w Europie, Azji Południowej i Afryce
• Znaczenie odporności populacyjnej i mechanizmy transmisji wirusa
• Powikłania kliniczne odry i konsekwencje immunologiczne
• Priorytety dla systemów ochrony zdrowia i działań prewencyjnych

Global Virus Network (GVN), zrzeszająca wybitnych wirusologów zajmujących się zdrowiem ludzi i zwierząt z ponad 90 Centrów Doskonałości i jednostek afiliowanych w ponad 40 krajach, prowadzi działania na rzecz rozwoju badań naukowych, współpracy międzynarodowej oraz przygotowania na pandemie. Organizacja uważnie monitoruje znaczący nawrót odry w Stanach Zjednoczonych oraz globalnie. Zjawisko to odzwierciedla rosnącą podatność systemów zdrowia publicznego.

Odra powraca w skali niespotykanej od dziesięcioleci. W 2026 roku w Stanach Zjednoczonych odnotowano już ponad 1700 przypadków w przeszło 30 stanach, co następuje po najwyższej rocznej liczbie zachorowań od ponad 30 lat odnotowanej w 2025 roku. Duże ogniska epidemiczne, w przeważającej mierze napędzane spadkiem poziomu wyszczepialności, budzą obawy o możliwość utraty przez USA statusu eliminacji odry, osiągniętego w 2000 roku.

Niedawny wzrost liczby przypadków jest bezpośrednio związany ze spadkiem odsetka szczepień oraz lukami w rutynowych programach immunizacji. W wielu ogniskach epidemicznych zdecydowana większość zachorowań dotyczy osób nieszczepionych lub o nieznanym statusie szczepienia. Zakłócenia w systemach opieki zdrowotnej po pandemii COVID-19, w połączeniu z rozpowszechnianiem dezinformacji oraz spadkiem zaufania społecznego, przyczyniły się do istotnego obniżenia poziomu szczepień w populacji dziecięcej.

Trend ten nie ogranicza się wyłącznie do Stanów Zjednoczonych. Wybuchy odry przyspieszają w wielu regionach świata. W Europie, w tym w takich krajach jak Rumunia i Wielka Brytania, obserwuje się ponowną transmisję wirusa związaną z niedostatecznym poziomem wyszczepialności. Rumunia odpowiada za znaczną część przypadków, natomiast Wielka Brytania utraciła status eliminacji odry w związku ze spadkiem immunizacji. W Azji Południowej, obejmującej m.in. Afganistan i Pakistan, odra pozostaje chorobą endemiczną, co odzwierciedla trwałe słabości systemów szczepień rutynowych. Niedawne ogniska w Bangladeszu oraz w innych gęsto zaludnionych obszarach uwidaczniają ryzyko w populacjach wrażliwych i przemieszczających się. W Afryce Subsaharyjskiej odra nadal stanowi istotną przyczynę zachorowalności i śmiertelności. Zjawiska te podkreślają globalną zależność: nawet niewielki spadek poziomu wyszczepialności prowadzi do szybkiego powrotu choroby i jej transgranicznego rozprzestrzeniania.

Odra należy do najbardziej zakaźnych chorób wirusowych, jednak jest w pełni możliwa do zapobiegania dzięki bezpiecznym i skutecznym szczepieniom. Nawet niewielkie obniżenie poziomu immunizacji może prowadzić do ognisk epidemicznych, ponieważ do zahamowania transmisji konieczne jest osiągnięcie około 95% odporności populacyjnej.

William Moss, dyrektor wykonawczy International Vaccine Access Center przy Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, będącego Centrum Doskonałości GVN, podkreśla: „Liczba przypadków odry jest jednym z najbardziej czułych wskaźników sprawności systemów immunizacji. Gdy spada liczba zaszczepionych osób, wirus natychmiast wykorzystuje powstałe luki. To, co obserwujemy obecnie, zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i globalnie, nie jest porażką szczepionki, lecz efektem niewystarczającego utrzymania systemów i zaufania społecznego niezbędnych do jej powszechnego stosowania. Dobrą wiadomością jest to, że odrze można całkowicie zapobiegać. Konieczne jest osiągnięcie co najmniej 95% poziomu wyszczepialności, aby chronić każdą społeczność.”

Odra nie jest łagodną chorobą wieku dziecięcego. Może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie mózgu oraz zgon, szczególnie u małych dzieci i osób z obniżoną odpornością. Dodatkowo zakażenie może wywołać tzw. amnezję immunologiczną, czyli długotrwałe osłabienie zdolności układu odpornościowego do zwalczania innych patogenów.

Obecny nawrót odry nie wynika z pojawienia się nowego lub zmodyfikowanego wirusa, lecz ze słabości w utrzymaniu sprawdzonych strategii zdrowia publicznego. Sytuacja ta uwidacznia kruchość osiągniętego postępu oraz konsekwencje zaniedbań w profilaktyce.

Znaczenie dla przygotowania systemów ochrony zdrowia

Powrót odry uwidacznia podatność istniejących systemów zdrowotnych oraz podkreśla konieczność stałej czujności epidemiologicznej. Do kluczowych priorytetów należą:

• Odtworzenie i utrzymanie wysokiego poziomu wyszczepialności
• Wzmocnienie nadzoru epidemiologicznego i szybkiej reakcji na ogniska choroby
• Przeciwdziałanie wahaniom wobec szczepień poprzez rzetelną komunikację opartą na dowodach naukowych
• Zapewnienie ciągłego dostępu do rutynowych szczepień ochronnych
• Wzmocnienie koordynacji działań na poziomie lokalnym, krajowym i globalnym

Narzędzia umożliwiające zapobieganie odrze są dobrze znane i dostępne. Kluczowym wyzwaniem pozostaje ich konsekwentne i efektywne wdrażanie. Bez natychmiastowych i skoordynowanych działań liczba możliwych do uniknięcia ognisk epidemicznych będzie nadal rosnąć, zwiększając obciążenie systemów ochrony zdrowia i narażając najbardziej wrażliwe populacje.

Źródło: Global Virus Network, Global Virus Network on measles resurgence