Pręgowiórka ognistostopa jako prawdopodobny naturalny rezerwuar wirusa mpox (MPXV)
Rezerwuar mpox w środowisku naturalnym: powiązanie danych genomowych i behawioralnych u dzikich ssaków
Naukowcy z Helmholtz-Institut für One Health (HIOH), jednostki Helmholtz-Zentrum für Infektionsforschung (HZI), wspólnie z interdyscyplinarnym zespołem badawczym zidentyfikowali pręgowiórkę ognistostopą (Funisciurus pyrropus) jako prawdopodobny naturalny rezerwuar wirusa mpox (MPXV). Badanie opublikowano w czasopiśmie Nature.
Odkrycie oparto na szczegółowej analizie ogniska mpox wśród dziko żyjących mangab sadzistych (Cercocebus atys) w Parku Narodowym Taï w Côte d’Ivoire. Zespół połączył dowody ekologiczne, behawioralne i molekularne, aby po raz pierwszy udokumentować w warunkach naturalnych transmisję MPXV między gatunkami: z pręgowiórki ognistostopy na mangaby sadziste.
Mpox jest zoonotyczną chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa MPXV i u ludzi może przebiegać ciężko. W Afryce Zachodniej i Środkowej regularnie dochodzi do transmisji z dzikich zwierząt na człowieka, a część takich zdarzeń spillover w ostatnich latach doprowadziła do rozległych ognisk o zasięgu międzynarodowym, podtrzymywanych następnie transmisją międzyludzką. Zrozumienie mechanizmów utrzymywania się wirusa w populacjach dzikich zwierząt oraz czynników sprzyjających przekroczeniu bariery gatunkowej jest kluczowe dla skutecznej prewencji.
Śmiertelne ognisko wśród mangab
Od dziesięcioleci badacze związani obecnie z HIOH współpracują z Taï Chimpanzee Project, monitorując stan zdrowia dziko żyjących szympansów, mangab sadzistych i innych gatunków w Parku Narodowym Taï. To długofalowe zaangażowanie umożliwiło szybkie rozpoznanie ogniska mpox na początku 2023 roku w dobrze poznanej grupie mangab. Około jedna trzecia osobników wykazywała objawy kliniczne choroby, a cztery młodociane mangaby zmarły.
Sekwencjonowanie genomowe wykazało, że wirus wykryty u zakażonych małp był niemal identyczny ze szczepem zidentyfikowanym 12 tygodni wcześniej u pręgowiórki znalezionej martwej w pobliżu.
Aby powiązać oba zdarzenia, zespół przeanalizował próbki kału mangab pod kątem obecności MPXV przed wystąpieniem ogniska oraz dowodów kontaktu międzygatunkowego. W próbce pobranej osiem tygodni przed początkiem ogniska wykryto DNA zarówno wirusa, jak i pręgowiórki, co stanowi silną przesłankę, że transmisja mogła nastąpić już w tym okresie.
Dane behawioralne dodatkowo wzmocniły tę hipotezę – obserwowano bowiem, że mangaby z tej grupy chwytały i zjadały pręgowiórki, co stwarza bezpośrednią drogę transmisji wirusa.
Pręgowiórka ognistostopa jako rezerwuar – hipoteza potwierdzona
Wiewiórkowate od dawna były podejrzewane o rolę potencjalnych rezerwuarów MPXV. Wirusa po raz pierwszy wyizolowano w 1985 roku z dzikiego osobnika Funisciurus anaerythrus w Demokratycznej Republice Konga. W 2003 roku zakażone MPXV wiewiórki importowane do USA podejrzewano o zapoczątkowanie ogniska mpox u właścicieli piesków preriowych.
Dotychczas brakowało jednak bezpośredniego dowodu, że w warunkach naturalnych dochodzi do skutecznej transmisji z wiewiórkowatych na inny gatunek dzikiego ssaka. Aktualne badanie dostarcza takiego dowodu, wskazując na pręgowiórkę jako realny element łańcucha epidemiologicznego w środowisku naturalnym.
Implikacje dla zdrowia publicznego
Zmniejszanie się populacji dużych zwierząt łownych w regionach Afryki Zachodniej skutkuje wzrostem presji łowieckiej na mniejsze gatunki, w tym gryzonie. Zwiększa to ekspozycję ludzi na potencjalne rezerwuary MPXV i podnosi ryzyko zoonotycznych transmisji.
Potwierdzenie udziału pręgowiórki w transmisji międzygatunkowej ma istotne znaczenie dla działań profilaktycznych. Identyfikacja zwierzęcych źródeł wirusa oraz dróg ekspozycji umożliwia opracowanie skuteczniejszych, ukierunkowanych strategii zapobiegania spillover.
Autorzy podkreślają potrzebę zwiększenia świadomości wśród populacji mających kontakt z dzikimi zwierzętami, zwłaszcza dzieci, oraz konieczność pogłębionych badań nad ekologią MPXV w populacjach rezerwuarowych – w szczególności wśród pręgowiórek ognistostopych – oraz wśród gospodarzy pośrednich, zwłaszcza naczelnych, w regionach endemicznych.
Znaczenie podejścia One Health
Wyniki badania podkreślają fundamentalne znaczenie podejścia One Health, integrującego zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska. Odkrycie było możliwe dzięki wieloletnim badaniom terenowym, ciągłemu monitoringowi zdrowia dzikich populacji oraz międzynarodowej współpracy naukowej.
Źródło: Nature, Transmission of MPXV from fire-footed rope squirrels to sooty mangabeys
DOI: https://doi.org/10.1038/s41586-025-10086-y
