Związek konfliktu zbrojnego z epidemiologią gruźlicy w Kolumbii – analiza nierówności zdrowotnych na poziomie lokalnym
Intensywność konfliktu zbrojnego jako determinant zachorowalności na gruźlicę
Długotrwały konflikt zbrojny w Kolumbii wywarł istotny wpływ na zapadalność i śmiertelność z powodu gruźlicy (tuberculosis, TB). Wskazują na to wyniki badania przeprowadzonego przez Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal), ośrodek wspierany przez ”la Caixa” Foundation. Celem pracy było opracowanie wskaźnika intensywności konfliktu zbrojnego na poziomie gmin oraz analiza jego związku z nierównościami w obciążeniu gruźlicą.
Badanie opublikowane w BMJ Global Health objęło analizę danych z 1 122 gmin Kolumbii w latach 2008–2019. Zespół badawczy połączył informacje dotyczące różnych form przemocy – takich jak porwania, przymusowe przesiedlenia, zaginięcia czy ataki zbrojne – z danymi epidemiologicznymi oraz rejestrami zgonów. Dane o konflikcie pochodziły z National Observatory of Historical Memory, natomiast dane dotyczące zachorowalności i śmiertelności na gruźlicę uzyskano z National Public Health Surveillance System. Na podstawie tych wskaźników opracowano indeks klasyfikujący gminy według intensywności konfliktu w dwóch okresach: 2008–2013 oraz 2014–2019.
Nierównomierny rozkład obciążenia gruźlicą
Analiza wykazała, że zapadalność na gruźlicę była ściśle związana z poziomem przemocy w danym regionie. W całym analizowanym okresie gminy o najwyższej intensywności konfliktu odnotowywały najwyższe wskaźniki zachorowań na TB. Choć na poziomie krajowym liczba zgłoszonych przypadków gruźlicy zmniejszyła się o 16%, redukcja ta nie była równomierna, a znaczące nierówności terytorialne utrzymywały się.
Podobny wzorzec obserwowano w odniesieniu do śmiertelności. Pomimo ogólnokrajowego spadku liczby zgonów z powodu gruźlicy o 9%, regiony najbardziej dotknięte konfliktem nadal charakteryzowały się najwyższymi wskaźnikami śmiertelności.
Jak podkreśla Salomé Valencia, główna autorka badania i badaczka przed doktorska w ISGlobal: konflikty zbrojne oddziałują na zdrowie w sposób pośredni. Przymusowe migracje i przesiedlenia prowadzą do powstawania warunków sprzyjających transmisji Mycobacterium tuberculosis, takich jak przeludnienie, zła wentylacja czy niestabilność mieszkaniowa. Czynniki te współdziałają z determinantami upośledzającymi funkcję układu immunologicznego – niedożywieniem, brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, zakażeniem HIV oraz innymi chorobami współistniejącymi – co przekłada się na gorsze wyniki leczenia i większą śmiertelność.
Różnice między grupami populacyjnymi
Badanie uwzględniało również analizę wskaźników gruźlicy w zależności od wieku i płci. Stwierdzono istotne różnice pomiędzy poszczególnymi grupami populacyjnymi. Największe nierówności dotyczyły dzieci poniżej pierwszego roku życia – w gminach o najwyższej intensywności konfliktu ryzyko zachorowania na gruźlicę było w tej grupie o 39% wyższe w porównaniu z regionami mniej dotkniętymi przemocą.
Utrzymujące się nierówności odnotowano także wśród kobiet. Konflikty zbrojne w sposób nieproporcjonalny dotykają kobiet, dzieci oraz historycznie marginalizowane populacje. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy społeczności rdzennych. Jak wskazuje Alberto Garcia-Basteiro z ISGlobal, na wybrzeżu Pacyfiku Kolumbii wskaźnik zgłoszeń gruźlicy wśród ludności tubylczej osiągał poziom 192,1 przypadków na 100 000 mieszkańców. Wynikało to głównie z ograniczonego dostępu do opieki zdrowotnej, będącego konsekwencją izolacji geograficznej oraz destabilizacji systemów ochrony zdrowia w wyniku konfliktu.
Znaczenie strategii dostosowanych do kontekstu lokalnego
Uzyskane wyniki jednoznacznie wskazują na konieczność wdrażania strategii kontroli gruźlicy dostosowanych do specyfiki poszczególnych regionów. Autorzy podkreślają potrzebę uwzględniania kontekstu konfliktu zbrojnego w systemach nadzoru epidemiologicznego, profilaktyki oraz opieki zdrowotnej. Takie podejście może przyczynić się do ograniczenia nierówności zdrowotnych oraz poprawy skuteczności interwencji zdrowia publicznego.
Badanie proponuje również ramy analityczne, które mogą zostać zastosowane w innych regionach świata dotkniętych konfliktami. Pozwala to na lepsze zrozumienie mechanizmów powstawania nierówności zdrowotnych oraz opracowanie polityk opartych na dowodach naukowych, mających na celu ograniczenie wpływu konfliktów zbrojnych na choroby zakaźne.
W realizacji badania uczestniczyli także naukowcy z National Institute of Health oraz National University of Colombia w Bogocie, w tym Carlos Andrés Castañeda, Juan Camilo Gutiérrez i Karol Cotes.
Źródło: BMJ Global Health, Armed conflict intensity and inequalities in tuberculosis outcomes in Colombian municipalities, 2008–2019
DOI: http://dx.doi.org/10.1136/bmjgh-2025-019144
