Czujność i ukierunkowane działania zdrowia publicznego kluczowe w obliczu epidemii błonicy dotykającej wrażliwe populacje w Europie Zachodniej od 2022 roku
Badanie opublikowane w New England Journal of Medicine (NEJM) ujawnia, że największa od 70 lat epidemia błonicy w Europie Zachodniej, która wybuchła w 2022 roku wśród migrantów, a w 2023 roku rozprzestrzeniła się na inne grupy wrażliwe w kilku krajach europejskich, była wynikiem zakażeń nabytych podczas migracji lub już w krajach docelowych, a nie w krajach pochodzenia. Jednak dokładna lokalizacja i warunki początkowych zakażeń pozostają nieznane. Ustalono również genetyczne powiązanie między szczepem krążącym w 2022 roku a epidemią błonicy w Niemczech w 2025 roku, co sugeruje, że bakteria mogła przez dłuższy czas krążyć w sposób utajony w Europie Zachodniej. Badanie to, prowadzone przez międzynarodowy zespół badaczy z udziałem naukowców z Instytutu Pasteura i epidemiologów z Santé publique France, pokazuje skuteczność programów szczepień populacyjnych, ale jednocześnie podkreśla konieczność utrzymania wysokiego poziomu czujności i wsparcia zdrowia publicznego dedykowanego grupom wrażliwym (szczepienia, badania przesiewowe, diagnostyka kliniczna).
W 2022 roku kilka krajów europejskich odnotowało nietypowy wzrost liczby zakażeń bakterią Corynebacterium diphtheriae – głównie wśród migrantów, którzy niedawno przybyli do Europy. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) zarejestrowało 362 przypadki w tym roku. Pod koniec 2022 roku szybkie działania interwencyjne, takie jak śledzenie kontaktów i badania przesiewowe przypadków wtórnych, pomogły ograniczyć epidemię. W 2023 roku zgłoszono 123 przypadki w Austrii, Francji, Niemczech, Szwajcarii, Holandii i Wielkiej Brytanii (Emerging Infectious Diseases, marzec 2025). Mimo spadku liczby przypadków, od 2022 roku aż do chwili obecnej sporadyczne zakażenia obserwuje się nadal, zwłaszcza wśród migrantów i osób bezdomnych. Łącznie odnotowano 536 przypadków błonicy w Europie, z czego co najmniej trzy zakończyły się zgonem.
Wyraźniejszy obraz epidemiologiczny, lecz nadal nieznane źródło i skala epidemii
Naukowcy przeanalizowali 363 izolatów pochodzących od 362 pacjentów z dziesięciu krajów europejskich. Okazało się, że 98% pacjentów stanowili mężczyźni, a mediana wieku wynosiła 18 lat. Aż 96% pacjentów to osoby, które niedawno przybyły do Europy. Większość zakażeń (77%) miała postać skórną, a 15% – cięższą, oddechową.
Zakażenia dotyczyły głównie migrantów z Afganistanu i Syrii, ale analiza genomowa wykazała, że nie doszło do nich w krajach pochodzenia, lecz podczas podróży migracyjnej lub już w ośrodkach recepcyjnych w Europie. Zidentyfikowano bardzo duże podobieństwo genetyczne szczepów bakterii u osób z różnych krajów, co sugeruje istnienie wspólnego punktu zakażenia – poza krajem pochodzenia – w którym doszło do transmisji. Najbardziej prawdopodobne lokalizacje to miejsca często odwiedzane przez migrantów w czasie podróży lub po przybyciu do Europy. Skala epidemii nadal pozostaje trudna do oszacowania z powodu ograniczeń w badaniach przesiewowych prowadzonych wśród grup wrażliwych.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
„Badanie podkreśla kluczową rolę ponadgranicznego nadzoru epidemiologicznego i współpracy międzynarodowej w reagowaniu na epidemie” – stwierdził prof. Sylvain Brisse z Instytutu Pasteura, współkoordynator badania. „Szybkie udostępnianie danych sekwencyjnych między krajami umożliwiło określenie wspólnych cech szczepów błonicy i dostosowanie działań zdrowotnych”.
Ze względu na liczne niewiadome dotyczące tej epidemii, eksperci apelują o czujność i wzmocnienie działań zdrowia publicznego skierowanych do grup wrażliwych w Europie Zachodniej – od zwiększania świadomości objawów wśród lekarzy i osób mających kontakt z grupami ryzyka, po weryfikację statusu szczepień i odpowiednie antybiotykoterapie. Wyniki badania wskazują na pilną potrzebę poprawy dostępu do opieki zdrowotnej i szczepień wśród migrantów oraz wzmożony nadzór nad chorobami zakaźnymi i narastającą antybiotykoopornością.
Isabelle Parent du Châtelet, kierownik jednostki w Santé publique France, podkreśla: „Badanie pokazuje, jak ważne jest zapewnienie aktualnego poziomu uodpornienia na błonicę, zwłaszcza w grupach wrażliwych, takich jak migranci. Błonica stanowi szczególne zagrożenie dla osób bezdomnych, zażywających narkotyki drogą iniekcji, niezaszczepionych, osób starszych z chorobami współistniejącymi oraz osób zawodowo związanych z tymi grupami. Klinicyści powinni być świadomi typowych objawów błonicy, zwłaszcza u pacjentów mających powiązania zawodowe lub inne z tymi grupami”.
Międzynarodowa współpraca badawcza
Badanie zostało sfinansowane przez Instytut Pasteura i Santé publique France w ramach działań Krajowego Ośrodka Referencyjnego (CNR) ds. błonicy, który niedawno został również mianowany członkiem Europejskiego Laboratorium Referencyjnego ds. Błonicy i Krztuśca. Jest ono częścią skoordynowanego podejścia do nadzoru i zwalczania błonicy w Europie, prowadzonego przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz konsorcjum instytucji badawczych i zdrowia publicznego z krajów objętych badaniem.
Źródło: New England Journal of Medicine, Institut Pasteur
