Znaczenie wiedzy zdrowotnej i roli lekarza w szczepieniach przeciw HPV u dorosłych

Szczepienia przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) pozostają jednym z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki nowotworów zależnych od infekcji wirusowych. Najnowsze badanie populacyjne przeprowadzone w Szwajcarii wskazuje jednak, że w grupie dorosłych poziom wyszczepialności pozostaje niski, a kluczowymi determinantami decyzji o szczepieniu są poziom wiedzy pacjentów oraz aktywna rekomendacja lekarza.

W artykule:

• Wpływ HPV na zdrowie publiczne i znaczenie szczepień
• Poziom wyszczepialności wśród dorosłych w Szwajcarii
• Różnice demograficzne: wiek i płeć
• Znaczenie wiedzy i postaw wobec szczepień
• Rola lekarza w podejmowaniu decyzji o szczepieniu
• Potencjał interwencji edukacyjnych

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) stanowi najczęstszą na świecie infekcję przenoszoną drogą płciową i jest etiologicznym czynnikiem ryzyka wielu nowotworów, w tym raka szyjki macicy, odbytu, prącia oraz nowotworów głowy i szyi. Profilaktyczne szczepienie przeciw HPV cechuje się wysoką skutecznością i odgrywa kluczową rolę w strategiach zdrowia publicznego. W Szwajcarii szczepienia te są rekomendowane od 2007 roku dla dziewcząt i młodych kobiet w wieku 11–26 lat, a od 2015 roku również dla chłopców i młodych mężczyzn. Dodatkowo kobiety mogą skorzystać ze szczepień uzupełniających do 45. roku życia.

Pomimo dobrze udokumentowanego poziomu wyszczepialności wśród młodzieży – który w latach 2020–2022 wynosił około 71% dla dziewcząt i 49% dla chłopców – dane dotyczące populacji dorosłych były dotychczas ograniczone. Lukę tę wypełnia ogólnokrajowe badanie przeprowadzone przez Institut für Epidemiologie, Biostatistik und Präventionsmedizin der Universität Zürich, obejmujące analizę zweryfikowanych danych szczepień.

Znaczne różnice zależne od wieku i płci

W badaniu uwzględniono około 3850 dorosłych w wieku 18–45 lat. Wyniki wskazują, że jedynie nieco ponad 27% respondentów otrzymało przynajmniej jedną dawkę szczepionki przeciw HPV. Analiza według wieku ujawnia istotne dysproporcje: w grupie 18–26 lat zaszczepionych było blisko 59% badanych, podczas gdy w grupie 27–45 lat odsetek ten wynosił jedynie około 16%.

Równie wyraźne różnice odnotowano w zależności od płci. Wśród kobiet poziom wyszczepialności sięgał niemal 43%, natomiast wśród mężczyzn wynosił zaledwie około 12%. Jak wskazuje pierwsza autorka badania, Kyra Zens, obserwowane dysproporcje wynikają przede wszystkim z późniejszego wprowadzenia szczepień dla chłopców oraz pierwotnego ukierunkowania programu szczepień wyłącznie na dziewczęta.

Znaczenie wiedzy i postaw wobec szczepień

Analiza postaw respondentów pozwoliła na wyodrębnienie trzech głównych profili, różniących się poziomem wiedzy o HPV oraz stosunkiem do szczepień. W grupie dobrze poinformowanej odsetek zaszczepionych wynosił około 41%. W grupie sceptycznej spadał do niespełna 14%, natomiast w grupie o niskim poziomie wiedzy osiągał zaledwie około 8%.

Wyniki te jednoznacznie wskazują, że decyzje dotyczące szczepień są silnie determinowane zarówno poziomem wiedzy, jak i indywidualną percepcją ryzyka. Osoby lepiej poinformowane częściej podejmują decyzję o szczepieniu, choć nawet w tej grupie istotną rolę odgrywają dodatkowe czynniki, takie jak dostęp do rekomendacji medycznej.

Niewystarczająca liczba rekomendacji lekarskich

Kluczowym elementem wpływającym na decyzję o szczepieniu jest kontakt z lekarzem. Wielu zaszczepionych uczestników badania wskazywało, że bezpośrednia rekomendacja lekarza była decydującym czynnikiem. Jednocześnie ponad połowa osób niezaszczepionych deklarowała brak takiej rekomendacji w trakcie konsultacji medycznych.

Przyczyny rezygnacji ze szczepienia różnią się w zależności od poziomu wiedzy. Osoby o niskim poziomie wiedzy często nie rozumieją znaczenia zakażenia HPV ani korzyści wynikających ze szczepienia. Z kolei osoby dobrze poinformowane nierzadko rezygnują ze szczepienia z powodu przekonania, że przekroczyły rekomendowany wiek lub z powodu braku jednoznacznej rekomendacji ze strony lekarza.

Znaczenie ukierunkowanej edukacji i komunikacji

Badanie wskazuje również na znaczący potencjał zwiększenia wyszczepialności w populacji dorosłych. W grupie dobrze poinformowanej aż około 60% osób niezaszczepionych deklaruje gotowość rozważenia szczepienia w przyszłości. Nawet w grupie o niskim poziomie wiedzy otwartość na szczepienie deklaruje około połowa respondentów.

Wyniki te podkreślają fundamentalne znaczenie ukierunkowanej edukacji zdrowotnej oraz indywidualnej komunikacji z pacjentem. Szczególnie istotną rolę odgrywają rutynowe wizyty lekarskie, które stanowią unikalną okazję do przekazywania rzetelnych informacji, rozwiewania wątpliwości oraz budowania zaufania do szczepień.

Źródło: JAMA Network Open, Knowledge, Attitudes, and Behaviors Toward Human Papillomavirus Vaccination Among Adults in Switzerland
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2026.2780