Zagrożenie chorobami odkleszczowymi w dobie zmiany klimatu: strategie One Health dla Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej

Zmiana klimatu sprzyja rozprzestrzenianiu się kleszczy i chorób przez nie przenoszonych na całym świecie. Szczególnie narażony jest region Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej (MENA), gdzie rosnące temperatury, zmiany środowiskowe oraz niedostateczny nadzór epidemiologiczny zwiększają ryzyko zakażeń zarówno u ludzi, jak i zwierząt. Eksperci wskazują, że skuteczna odpowiedź wymaga wdrożenia kompleksowego podejścia One Health.

W artykule

• Jak zmiana klimatu wpływa na występowanie kleszczy w regionie MENA
• Najważniejsze choroby odkleszczowe zagrażające ludziom i zwierzętom
• Luki w wiedzy utrudniające skuteczną kontrolę zakażeń
• Znaczenie podejścia One Health w walce z chorobami odkleszczowymi
• Potrzeba współpracy międzynarodowej i wspólnych systemów monitorowania
• Rekomendacje ekspertów dla przyszłych działań w regionie

Region MENA na pierwszej linii zagrożenia

Region Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej znajduje się na styku dwóch poważnych wyzwań współczesności: postępującej zmiany klimatu oraz rosnącego zagrożenia chorobami zakaźnymi. Kleszcze oraz przenoszone przez nie patogeny stanowią coraz większe zagrożenie dla zdrowia ludzi, dobrostanu zwierząt gospodarskich oraz bezpieczeństwa ekonomicznego wielu państw regionu.

Rosnące temperatury, wydłużające się okresy ciepłe oraz zmiany w środowisku naturalnym prowadzą do rozszerzania zasięgu występowania kleszczy. W rezultacie wydłuża się również sezon transmisji chorób odkleszczowych, a niektóre gatunki wektorów pojawiają się na obszarach, gdzie wcześniej nie występowały.

Nowa publikacja opublikowana w czasopiśmie Science in One Health analizuje te zagrożenia przez pryzmat podejścia One Health, które integruje zdrowie ludzi, zdrowie zwierząt i stan środowiska naturalnego.

Gorączka krwotoczna krymsko-kongijska pozostaje jednym z największych zagrożeń

Autorzy pracy zwracają uwagę, że w regionie MENA występują jedne z najgroźniejszych chorób odkleszczowych na świecie. Szczególne znaczenie ma gorączka krwotoczna krymsko-kongijska (CCHF), której śmiertelność może przekraczać 30%.

W ostatnich latach wiele państw regionu odnotowało znaczące liczby zachorowań. Szczególnie niepokojąca sytuacja występuje w Iraku, gdzie każdego roku zgłaszanych jest ponad 100 przypadków tej choroby. Dane te pokazują, że region MENA ponosi nieproporcjonalnie duże obciążenie związane z tym zakażeniem.

Oprócz zagrożeń dla zdrowia publicznego choroby odkleszczowe powodują również znaczne straty ekonomiczne związane ze spadkiem produktywności zwierząt gospodarskich, kosztami leczenia oraz ograniczeniami w handlu zwierzętami.

Poważne luki w badaniach i nadzorze epidemiologicznym

Pomimo rosnącego zagrożenia naukowcy wskazują na liczne niedostatki w obecnych systemach monitorowania i zwalczania chorób odkleszczowych.

Do najważniejszych problemów należą:

• ograniczona wiedza na temat narastającej oporności kleszczy na akarycydy, czyli środki stosowane do ich zwalczania,
• brak skutecznych szczepionek dla wielu chorób odkleszczowych,
• niedostatecznie rozwinięte systemy nadzoru epidemiologicznego,
• ograniczone możliwości diagnostyczne i wykrywania patogenów,
• brak zintegrowanej wymiany danych pomiędzy państwami regionu.

Dodatkowym problemem jest niewystarczająca wiedza na temat rzeczywistych kosztów ekonomicznych związanych z infestacjami kleszczy. Brak takich danych utrudnia podejmowanie decyzji dotyczących inwestycji w profilaktykę i kontrolę chorób.

One Health jako fundament skutecznej odpowiedzi

Zdaniem autorów tradycyjne podejście, w którym medycyna człowieka, weterynaria i nauki środowiskowe funkcjonują niezależnie od siebie, nie jest już wystarczające.

Kleszcze wykorzystują wiele różnych nisz ekologicznych, a przenoszone przez nie patogeny mogą krążyć pomiędzy zwierzętami dzikimi, zwierzętami gospodarskimi i ludźmi. Zmiana klimatu dodatkowo komplikuje sytuację poprzez wpływ na siedliska, migracje zwierząt oraz rozmieszczenie gatunków wektorów.

Podejście One Health zakłada ścisłą współpracę lekarzy, lekarzy weterynarii, epidemiologów, entomologów, specjalistów zdrowia publicznego, ekologów oraz decydentów politycznych. Dzięki temu możliwe staje się wcześniejsze wykrywanie zagrożeń oraz skuteczniejsze planowanie działań prewencyjnych.

Znaczenie wspólnego nadzoru i szybkiego wykrywania zagrożeń

Badacze podkreślają, że skuteczna kontrola chorób odkleszczowych wymaga zintegrowanych systemów nadzoru obejmujących jednocześnie ludzi, zwierzęta oraz środowisko.

Takie rozwiązanie pozwala szybciej identyfikować nowe ogniska chorób, monitorować zmiany w populacjach kleszczy oraz przewidywać potencjalne zagrożenia związane ze zmianami klimatycznymi.

Kluczowe znaczenie mają również inwestycje w nowoczesną diagnostykę laboratoryjną, rozwój metod wykrywania patogenów oraz budowanie kompetencji specjalistów odpowiedzialnych za monitorowanie chorób zakaźnych.

Rekomendacje dla państw regionu

Eksperci wskazali kilka najważniejszych kierunków działań, które powinny zostać wdrożone w najbliższych latach:

• tworzenie regionalnych sieci wymiany danych epidemiologicznych,
• rozwój wspólnych programów monitorowania chorób odkleszczowych,
• inwestowanie w laboratoria diagnostyczne i szkolenia specjalistów,
• intensyfikacja badań nad opornością na akarycydy,
• przyspieszenie prac nad szczepionkami przeciw chorobom odkleszczowym,
• uwzględnianie prognoz klimatycznych w planowaniu działań zdrowia publicznego,
• rozwijanie trwałych partnerstw pomiędzy uczelniami, instytucjami rządowymi i organizacjami międzynarodowymi.

Wnioski istotne dla całego świata

Chociaż analiza koncentruje się na regionie MENA, jej wnioski mają znaczenie globalne. W wielu częściach świata obserwowany jest wzrost liczby chorób przenoszonych przez wektory w związku ze zmianą klimatu. Model One Health proponowany przez autorów może stanowić wzorzec dla innych regionów, które mierzą się z podobnymi wyzwaniami.

Badacze podkreślają, że skuteczna walka z chorobami odkleszczowymi wymaga przełamywania barier instytucjonalnych, wzmacniania infrastruktury badawczej oraz budowania trwałej współpracy pomiędzy sektorami odpowiedzialnymi za zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska.

Źródło: Science in One Health, Tick threats in the context of climate change: One Health response strategies in the Middle East and North Africa region
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.soh.2026.100148