Zmieniająca się epidemiologia krztuśca: starsze dzieci i dorośli jako główne źródła zakażeń
Nawrót zachorowań na krztusiec wśród dzieci i dorosłych ponownie wzbudza globalne obawy, mimo szeroko prowadzonych programów szczepień. W odpowiedzi na te wyzwania opublikowano nowe eksperckie stanowisko, którego celem jest dalsze ujednolicenie diagnostyki i leczenia krztuśca u dzieci. Dokument podkreśla zmianę struktury epidemiologicznej – źródłem zakażenia coraz częściej stają się dzieci w wieku szkolnym i dorośli, a nie niemowlęta. Stanowisko precyzyjnie opisuje kryteria kliniczne, standardy badań laboratoryjnych oraz rekomendacje antybiotykowe w obliczu narastającej oporności Bordetella pertussis (pałeczki krztuśca) na erytromycynę (ERBP). Integrując doświadczenie kliniczne z danymi opartymi na dowodach, konsensus stanowi praktyczne narzędzie dla lekarzy w postępowaniu z ciężkimi i nietypowymi przypadkami, ukierunkowane na poprawę wczesnego rozpoznania, precyzję leczenia oraz kontrolę zakażeń w populacji pediatrycznej.
Krztusiec, czyli koklusz, pozostaje wysoce zakaźną chorobą układu oddechowego wywoływaną przez B. pertussis, znaną powszechnie jako pałeczka krztuśca. Pomimo wprowadzenia szczepień do programów immunizacyjnych w latach 70., globalne ogniska choroby ponownie się pojawiają z powodu wygasającej odporności i ewolucji bakteryjnej. W Chinach liczba przypadków gwałtownie wzrosła od 2017 roku – między styczniem a lipcem 2024 r. odnotowano ponad 400 000 zakażeń. Jednocześnie oporność na makrolidy, dawniej uznawane za terapię pierwszego wyboru, stała się powszechna, co prowadzi do niepowodzeń terapeutycznych. W związku z tym konieczne stało się opracowanie nowych wytycznych klinicznych, które redefiniują kryteria diagnostyczne, optymalizują stosowanie antybiotyków i usprawniają strategie leczenia krztuśca u dzieci.
Nowy konsensus ekspertów (DOI: 10.1007/s12519-024-00848-5) został opublikowany w World Journal of Pediatrics przez badaczy z wiodących chińskich ośrodków, m.in. Children’s Hospital, Zhejiang University School of Medicine, Beijing Children’s Hospital oraz Chinese Center for Disease Control and Prevention. Dokument integruje dane krajowe i wiedzę interdyscyplinarną, proponując ujednoliconą strukturę diagnostyki i leczenia krztuśca u dzieci. Zawiera zaktualizowane zalecenia dotyczące wykrywania laboratoryjnego, oceny oporności antybiotykowej, terapii ciężkich przypadków oraz profilaktyki, wspierając klinicystów w reagowaniu na narastający problem tej możliwej do zapobiegania choroby zakaźnej.
Konsensus wskazuje na istotną zmianę epidemiologiczną – obecnie krztusiec szerzy się głównie wśród starszych dzieci i dorosłych, którzy stają się źródłem zakażeń dla niemowląt. Szczególne zagrożenie stanowi pojawienie się szczepów ERBP, które między 2013 a 2022 r. stanowiły niemal wszystkie izolaty w Chinach. Autorzy przedstawiają szczegółowy algorytm diagnostyczny łączący obraz kliniczny, testy PCR i diagnostykę serologiczną oraz klasyfikację przypadków wysokiego ryzyka. W zakresie leczenia panel zaleca rezygnację z makrolidów jako terapii pierwszego rzutu, jeśli oporność jest wykryta lub podejrzewana. U dzieci powyżej dwóch miesięcy rekomendowanym leczeniem jest trimetoprim–sulfametoksazol (TMP–SMX), natomiast u niemowląt poniżej dwóch miesięcy oraz w przypadkach ciężkich – dożylne podanie piperacyliny lub cefoperazonu–sulbaktamu. Wytyczne obejmują także możliwość stosowania plazmaferezy u pacjentów z hiperleukocytozą, tlenoterapii w niewydolności oddechowej oraz inhalacyjnego tlenku azotu lub ECMO w przypadku nadciśnienia płucnego. W profilaktyce podkreśla się znaczenie wczesnej diagnostyki etiologicznej, izolacji oraz dawek przypominających szczepień w celu przerwania transmisji.
„Krztusiec nie dotyczy już wyłącznie niemowląt – coraz częściej obserwujemy go u starszych dzieci i nastolatków, którzy przekazują zakażenie noworodkom”, podkreśla prof. Chun-Zhen Hua z Children’s Hospital, Zhejiang University School of Medicine. „Nasz konsensus ma dostarczyć klinicystom praktycznego, opartego na dowodach narzędzia do diagnozy i leczenia. Rozpoznanie szczepów opornych i indywidualizacja terapii antybiotykowej mogą znacząco ograniczyć ciężkie powikłania i śmiertelność.”
Nowy konsensus stanowi ważny dokument odniesienia dla lekarzy i specjalistów zdrowia publicznego zajmujących się krztuścem w populacji pediatrycznej. Łączy diagnostykę laboratoryjną, ocenę kliniczną i uzasadniony wybór antybiotyków, wspierając wczesne wdrażanie leczenia oraz racjonalną antybiotykoterapię w obliczu narastającej oporności. Dokument może również wytyczać kierunki przyszłych badań nad patogenezą pałeczki krztuśca, skutecznością szczepień oraz optymalizacją polityki antybiotykowej. W perspektywie długoterminowej zalecenia te mogą wzmocnić krajowe systemy nadzoru epidemiologicznego, zmniejszyć obciążenie chorobą i poprawić bezpieczeństwo zdrowotne dzieci w Chinach i na świecie.
Źródło: World Journal of Pediatrics, Antibiotic resistance and clinical recommendations for the diagnosis and treatment of pertussis in children: expert consensus
DOI: https://doi.org/10.1007/s12519-024-00848-5
