Światowy Dzień Sepsy: DGAI apeluje o większą świadomość i lepsze wczesne rozpoznawanie

Sepsa jest wyścigiem z czasem. Nieleczona może w krótkim czasie prowadzić do zagrażających życiu zaburzeń czynności narządów, a nawet do wstrząsu septycznego. Z okazji Światowego Dnia Sepsy, obchodzonego 13 września, Deutsche Gesellschaft für Anästhesiologie und Intensivmedizin e.V. (DGAI) apeluje o konsekwentne wzmacnianie wczesnego rozpoznawania sepsy – poprzez zwiększanie wiedzy o objawach alarmowych w społeczeństwie, stałe uwrażliwianie personelu ochrony zdrowia oraz celowe wykorzystywanie nowych możliwości cyfrowych.

Sepsa jest wyścigiem z czasem

DGAI zwraca uwagę, że mimo zagrożenia życia związanego z sepsą choroba nadal bywa rozpoznawana zbyt późno. Zdaniem towarzystwa potrzebna jest większa świadomość zarówno w społeczeństwie, jak i wśród wszystkich osób uczestniczących w opiece zdrowotnej.

Prof. Dr. Thorsten Brenner, rzecznik Sektion Intensivmedizin i Arbeitskreis Intensivmedizin DGAI oraz dyrektor Klinik für Anästhesiologie und Intensivmedizin w Universitätsklinikum Essen, wskazuje, że w przypadku zawału serca i udaru powszechnie wiadomo już, jak istotne jest szybkie działanie. Podobna świadomość powinna dotyczyć sepsy.

Jak podkreśla ekspert, pytanie „Czy to może być sepsa?” powinno być znacznie silniej utrwalone zarówno w świadomości społeczeństwa, jak i osób uczestniczących w udzielaniu świadczeń zdrowotnych.

Objawy, które powinny wzbudzić podejrzenie sepsy

W komunikacie DGAI sepsę określono jako zagrażające życiu powikłanie zakażenia, w którym reakcja obronna organizmu wymyka się spod kontroli i zaczyna prowadzić do uszkodzenia ważnych dla życia narządów.

Problemem diagnostycznym jest to, że początkowo sepsa może manifestować się bardzo różnymi i nieswoistymi dolegliwościami. DGAI wymienia wśród szczególnie istotnych objawów alarmowych:

• nagłe pogorszenie stanu ogólnego,
• splątanie lub zaburzenia świadomości,
• duszność,
• nietypowo szybki oddech,
• zaburzenia krążenia,
• wyjątkowo silne poczucie choroby i ciężkiego stanu,
• gorączkę lub obniżoną temperaturę ciała.

Jeżeli takie objawy występują w związku z zakażeniem, według DGAI należy brać pod uwagę możliwość sepsy i niezwłocznie poszukiwać pomocy medycznej. Im wcześniej choroba zostanie rozpoznana, tym szybciej można rozpocząć diagnostykę i leczenie.

Wczesne rozpoznawanie powinno być elementem kształcenia i doskonalenia zawodowego

Zdaniem DGAI zwiększanie wiedzy o sepsie nie może ograniczać się do społeczeństwa. Lekarze, pielęgniarki oraz przedstawiciele innych zawodów medycznych powinni być stale uwrażliwiani na możliwość jej wystąpienia.

Prof. Dr. Gernot Marx, prezes DGAI oraz dyrektor Klinik für Operative Intensivmedizin und Intermediate Care w Universitätsklinikum Aachen, podkreśla, że zagadnienia dotyczące sepsy powinny być obecne zarówno w kształceniu podstawowym, jak i w dalszym szkoleniu oraz doskonaleniu zawodowym.

Jak zaznacza, jednorazowe przekazanie tej wiedzy nie wystarcza. Informacje dotyczące rozpoznawania sepsy powinny być regularnie powtarzane, aby pozostawały trwale zakorzenione w praktyce zawodowej.

Prof. Marx zwraca uwagę na obserwacje z codziennej praktyki klinicznej. Pracownicy, którzy przez pewien czas pracowali na oddziale intensywnej terapii, a następnie wracali na inne oddziały, często wykazywali większą czujność wobec możliwego rozwoju sepsy i mogli wcześniej reagować na niepokojące zmiany.

Z perspektywy DGAI wiedza o sepsie powinna więc wykraczać znacznie poza oddziały intensywnej terapii i być obecna we wszystkich obszarach opieki nad pacjentem.

Cyfrowe systemy wczesnego ostrzegania mogą pozwolić zyskać cenny czas

DGAI wskazuje również na możliwości związane z cyfryzacją ochrony zdrowia. Algorytmy mogą analizować rutynowo gromadzone dane pacjentów i odpowiednio wcześnie zwracać uwagę zespołów terapeutycznych na zmiany mogące wskazywać na rozwijającą się sepsę.

Według prof. Marxa istnieją już algorytmy, które na podstawie standardowych parametrów mogą wskazywać na zagrożenie sepsą odpowiednio wcześnie – w niektórych przypadkach nawet kilka godzin przed pojawieniem się objawów klinicznych.

Takie rozwiązania mogłyby wspierać lekarzy i personel pielęgniarski we wczesnym wykrywaniu sepsy. DGAI zaznacza jednocześnie, że systemy cyfrowe nie powinny zastępować oceny klinicznej.

Ich potencjał polega przede wszystkim na możliwości ciągłego analizowania dużych ilości już dostępnych danych i odpowiednio wczesnego ostrzegania zespołów medycznych o krytycznych zmianach. Może to pozwolić uzyskać dodatkowy czas potrzebny na diagnostykę i rozpoczęcie leczenia.

Zapobieganie sepsie zaczyna się przed jej wystąpieniem

DGAI podkreśla, że działania przeciwko sepsie nie powinny rozpoczynać się dopiero na etapie jej wczesnego rozpoznawania. Każdą sepsę poprzedza zakażenie.

Jednocześnie wiele osób nadal łączy potoczne określenie „zatrucie krwi” przede wszystkim z zakażoną raną i czerwonym pasmem na skórze biegnącym w kierunku serca. Prof. Brenner zaznacza jednak, że sepsa może rozwinąć się na podłożu bardzo różnych zakażeń.

Z tego względu działania profilaktyczne i edukacyjne powinny być traktowane łącznie z wczesnym rozpoznawaniem oraz szybkim rozpoczęciem leczenia.

Szczepienia jako element ograniczania ryzyka

W komunikacie wskazano również na znaczenie odpowiedniej ochrony wynikającej ze szczepień. Szczepienia mogą zapobiegać określonym chorobom zakaźnym lub ograniczać ryzyko ich ciężkiego przebiegu, a tym samym zmniejszać także ryzyko sepsy rozwijającej się w ich następstwie.

DGAI wymienia w tym kontekście szczepienia przeciwko grypie i pneumokokom oraz – w grupach, dla których są zalecane – przeciwko RSV.

Sepsa nie jest jednorodnym obrazem klinicznym

DGAI dostrzega również duży potencjał dalszego rozwoju terapii. Sepsa nie jest jednorodnym stanem klinicznym. Jej przyczyna, zajęte narządy oraz indywidualna reakcja organizmu mogą znacząco różnić się pomiędzy poszczególnymi pacjentami.

Według towarzystwa badania powinny w większym stopniu koncentrować się na lepszym poznaniu odmiennych przebiegów choroby, aby w przyszłości możliwe było bardziej precyzyjne dostosowywanie leczenia do poszczególnych pacjentów.

Prof. Brenner wskazuje, że już obecnie leczenie sepsy jest dostosowywane do ogniska zakażenia, patogenu, zaburzeń czynności narządów oraz indywidualnych czynników ryzyka. Zdaniem eksperta nie powinien to jednak być punkt końcowy rozwoju medycyny. Celem powinno być lepsze określanie, które grupy pacjentów mogą odnieść korzyść z określonych, specyficznych strategii terapeutycznych.

Od profilaktyki do szybkiego leczenia

DGAI podkreśla znaczenie całego ciągu działań: zapobiegania zakażeniom, gdy jest to możliwe, wczesnego dostrzegania objawów alarmowych, szybkiego rozpoznawania możliwej sepsy i niezwłocznego rozpoczynania leczenia, a równocześnie dalszego rozwijania diagnostyki i terapii.

Prof. Marx wskazuje, że fakt, iż w Niemczech nadal około 85 000 osób rocznie umiera z powodu sepsy lub z sepsą, nie powinien być akceptowany jako nieunikniony. W jego ocenie profilaktyka, nowoczesna diagnostyka i postęp medyczny stwarzają możliwości zmniejszenia tej liczby, a dostępne możliwości należy konsekwentnie wykorzystywać.