Dania bez przypadków kiły wrodzonej od 2016 roku. Powszechne badania przesiewowe w ciąży przynoszą efekt

W Danii od 2016 roku nie odnotowano żadnego nowego przypadku wertykalnej transmisji kiły z matki na dziecko. Analiza ogólnokrajowych danych z lat 2010–2024 wskazuje, że kluczowym elementem duńskiej strategii jest niemal powszechne, bezpłatne badanie przesiewowe kobiet w ciąży, wykonywane zwykle podczas pierwszej wizyty prenatalnej. W okresie objętym analizą wykonano 963 424 badania przesiewowe, a pokrycie programu wyniosło 99%. Wyniki opublikowane 3 września 2026 roku w czasopiśmie Eurosurveillance pokazują, że skuteczny program badań i leczenia może zapobiegać kile wrodzonej nawet przy równoczesnym wzroście liczby zgłoszeń kiły w populacji ogólnej.

W artykule:

• Dania bez nowych przypadków kiły wrodzonej od 2016 roku
• 99% ciąż objętych badaniami przesiewowymi
• Pięć przypadków wśród niemal 900 tys. żywych urodzeń
• Wzrost liczby zakażeń kiłą w populacji nie przełożył się na kiłę wrodzoną
• Znaczenie wczesnego wykrywania i leczenia zakażenia w ciąży
• Uznanie eliminacji kiły wrodzonej przez WHO

Dania bez nowych przypadków kiły wrodzonej od 2016 roku

Podczas gdy w Europie liczba zgłoszonych przypadków kiły wrodzonej wśród 14 państw przekazujących dane wzrosła z 78 w 2023 roku do 140 w 2024 roku, w Danii sytuacja epidemiologiczna wygląda inaczej. Od 2016 roku nie odnotowano tam kolejnego przypadku wertykalnej transmisji kiły z matki na dziecko.

Według materiału prasowego European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) jednym z zasadniczych elementów tego wyniku jest funkcjonujący od 2010 roku program powszechnych, bezpłatnych badań przesiewowych kobiet w ciąży w kierunku kiły. Badanie jest częścią opieki prenatalnej, jest realizowane przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i zwykle odbywa się podczas pierwszej wizyty związanej z ciążą.

Podstawą przedstawionych danych jest publikacja Elimination of congenital syphilis: a nationwide register-based study, Denmark, 2010 to 2024, która ukazała się 3 września 2026 roku w czasopiśmie Eurosurveillance. Autorami pracy są Ulrik Lausten-Thomsen, Steen Hoffmann, Paula Louise Hedley, Lene Holm Harritshøj, Jan Gorm Lisby, Marie Bækvad-Hansen, Michael Christiansen i Maria Wessman.

Badaniami przesiewowymi objęto 99% ciąż

Zespół Lausten-Thomsena analizował liczbę zakażeń kiłą wykrywanych podczas ciąży, liczbę ciąż objętych badaniami przesiewowymi, potwierdzone przypadki kiły wrodzonej oraz całkowitą liczbę żywych urodzeń w kolejnych latach okresu od 2010 do 2024 roku.

W tym czasie w Danii wykonano 963 424 badania przesiewowe w kierunku kiły u kobiet w ciąży. Odpowiadało to ogólnemu pokryciu programu wynoszącemu 99%. Według przedstawionych danych odsetek podjęcia leczenia wśród osób z dodatnim wynikiem był bliski 100%.

Początkowo dodatni wynik badania przesiewowego uzyskano u 1720 kobiet w ciąży. Dalsza diagnostyka wykazała jednak aktywne zakażenie jedynie u około 10% tej grupy, czyli u 172 kobiet.

Pięć przypadków kiły wrodzonej w okresie 15 lat

W latach 2010–2024 w Danii odnotowano pięcioro dzieci z kiłą wrodzoną wśród niemal 900 tys. żywych urodzeń. Cztery z pięciu przypadków wystąpiły mimo funkcjonującego systemu badań przesiewowych, jednak były związane z sytuacjami ograniczającymi możliwość odpowiednio wczesnego wykrycia zakażenia.

W dwóch przypadkach kobiety przybyły do Danii w późnym okresie ciąży. W kolejnych dwóch do zakażenia doszło późno w czasie trwania ciąży. W piątym przypadku nieprawidłowość dotycząca raportowania spowodowała opóźnienie dalszego postępowania.

Dane wskazują więc, że nawet bardzo szeroko dostępny program badań przesiewowych nie eliminuje wszystkich potencjalnych sytuacji prowadzących do transmisji wertykalnej. Szczególnego znaczenia nabierają późne zakażenia w ciąży, późne objęcie pacjentki opieką prenatalną oraz prawidłowe przekazywanie i monitorowanie wyników badań.

Liczba zakażeń kiłą rosła, ale nie obserwowano wzrostu kiły wrodzonej

Autorzy przeanalizowali również ogólnokrajową zapadalność na kiłę w Danii. Zastosowany model wykazał trend wzrostowy odpowiadający średniemu rocznemu wzrostowi o około 6%.

Jednocześnie częstość ciąż z potwierdzonym aktywnym zakażeniem kiłą pozostawała stabilna. Rosnąca liczba zgłoszeń kiły w populacji ogólnej, w tym wśród kobiet w wieku 15–49 lat, nie przełożyła się więc na obserwowany w czasie wzrost liczby przypadków kiły wrodzonej.

Zdaniem autorów taki obraz wskazuje na sprawne funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia, który umożliwia rozpoznawanie i leczenie zakażeń jeszcze przed ciążą oraz skuteczne wykrywanie zakażenia w ramach opieki prenatalnej.

Badacze podkreślają jednocześnie znaczenie utrzymywania bardzo wysokiego pokrycia badaniami przesiewowymi oraz solidnego nadzoru epidemiologicznego także w państwach, w których częstość kiły wrodzonej jest niska. Według autorów dalsze utrzymanie osiągniętych wyników będzie wymagało szczególnej uwagi wobec grup narażonych na zwiększone ryzyko oraz możliwie wczesnego obejmowania kobiet opieką prenatalną.

Dlaczego wczesne wykrycie kiły w ciąży ma tak duże znaczenie?

Kiła jest zakażeniem przenoszonym drogą płciową, którego czynnikiem etiologicznym jest bakteria Treponema pallidum. Kiła wrodzona rozwija się w następstwie zakażenia płodu podczas ciąży.

Według informacji przytoczonych przez ECDC, w przypadku nieleczonej wczesnej kiły u kobiety w ciąży, czyli zakażenia nabytego mniej niż rok wcześniej, do zakażenia może dojść u 70–100% dzieci. W tej sytuacji obumarcie płodu może wystąpić nawet w jednej trzeciej przypadków.

Większość transmisji zakażenia na płód ma miejsce w późniejszej fazie ciąży, po 28. tygodniu. Leczenie zastosowane przed tym okresem zwykle pozwala zapobiec powikłaniom u płodu. Z tego powodu w wielu państwach europejskich, w tym w Danii, badanie w kierunku kiły jest wykonywane w pierwszym trymestrze ciąży.

Połączenie wczesnego badania przesiewowego z szybkim rozpoczęciem antybiotykoterapii w przypadku wykrycia zakażenia jest według materiału ECDC wysoce skutecznym sposobem zapobiegania kile wrodzonej.

WHO uznała eliminację kiły wrodzonej w Danii

Dania osiągnęła przed wyznaczonym terminem wartości progowe określone dla eliminacji kiły wrodzonej w Regionie Europejskim. W materiale wskazano próg poniżej 10 przypadków na 100 tys. żywych urodzeń dla 2025 roku oraz próg nie większy niż 1 przypadek dla 2030 roku.

World Health Organization (WHO) oficjalnie uznała, że Dania wyeliminowała kiłę wrodzoną. Dane przedstawione w opublikowanym badaniu zostały wykorzystane przy podejmowaniu tej decyzji.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

Duńskie dane pokazują, że wzrost liczby zakażeń kiłą w populacji nie musi automatycznie prowadzić do wzrostu liczby przypadków kiły wrodzonej, jeśli system opieki zapewnia niemal powszechny dostęp do badań przesiewowych w ciąży, odpowiednio szybkie leczenie oraz skuteczny nadzór.

Jednocześnie opis pięciu przypadków odnotowanych w latach 2010–2024 wskazuje na obszary, w których ryzyko pozostaje istotne. Należą do nich późne objęcie kobiety opieką w danym kraju, zakażenie nabyte już po wykonaniu wcześniejszego badania oraz nieprawidłowości w przekazywaniu informacji i dalszej obserwacji pacjentki.

Autorzy badania podkreślają dlatego konieczność utrzymywania wysokiego poziomu badań przesiewowych i nadzoru nawet wtedy, gdy liczba przypadków kiły wrodzonej pozostaje bardzo mała lub przez kolejne lata nie odnotowuje się ich wcale.