Szczepienie przeciwko półpaścowi powiązane z wolniejszym biologicznym starzeniem u osób starszych

Szczepienie przeciwko półpaścowi nie tylko chroni przed samą chorobą, ale może również przyczyniać się do wolniejszego biologicznego starzenia się organizmu u osób starszych – wynika z nowego badania przeprowadzonego przez USC Leonard Davis School of Gerontology.

Półpasiec, odporność i starzenie: zaskakujące korzyści szczepień u osób starszych

Korzystając z danych pochodzących z reprezentatywnego dla populacji USA badania Health and Retirement Study, naukowcy przeanalizowali wpływ szczepienia przeciwko półpaścowi na różne aspekty biologicznego starzenia u ponad 3 800 uczestników badania, którzy w 2016 roku mieli 70 lat lub więcej. Nawet po uwzględnieniu innych zmiennych socjodemograficznych i zdrowotnych osoby zaszczepione wykazywały średnio wolniejsze tempo biologicznego starzenia w porównaniu z osobami nieszczepionymi.

Półpasiec (herpes zoster) to bolesna, pęcherzykowa wysypka skórna spowodowana reaktywacją wirusa ospy wietrznej i półpaśca (varicella zoster). Każda osoba, która przebyła ospę wietrzną, jest narażona na rozwój półpaśca. Choć choroba może wystąpić również u młodszych osób, ryzyko istotnie wzrasta po 50. roku życia oraz u pacjentów z obniżoną odpornością. Szczepienie, dotychczas stosowane głównie u osób starszych, zapewnia ochronę przed półpaścem oraz zmniejsza ryzyko neuralgii popółpaścowej, czyli przewlekłego bólu utrzymującego się po przebytej infekcji.

Choć szczepionki projektowane są przede wszystkim w celu ochrony przed ostrymi zakażeniami, coraz więcej badań wskazuje na możliwy związek pomiędzy szczepieniami u dorosłych – w tym przeciwko półpaścowi i grypie – a niższym ryzykiem rozwoju otępienia oraz innych chorób neurodegeneracyjnych. Zwraca na to uwagę dr Jung Ki Kim, Research Associate Professor of Gerontology i pierwsza autorka badania.

„Badanie to wpisuje się w narastające dowody na to, że szczepienia mogą wspierać zdrowe starzenie się poprzez modulowanie procesów biologicznych wykraczających poza samą prewencję zakażeń” – podkreśla badaczka.

Pomiar organizmu, a nie kalendarza

W odróżnieniu od wieku chronologicznego, biologiczne starzenie odnosi się do rzeczywistych zmian zachodzących w organizmie w czasie, w tym do sprawności narządów i układów. Dwie osoby w tym samym wieku metrykalnym mogą znacząco różnić się pod względem biologicznym: jedna może prezentować profil typowy dla osoby młodszej, druga zaś wykazywać cechy przyspieszonego starzenia.

W nowym badaniu Kim oraz współautorka, prof. Eileen Crimmins – USC University Professor i AARP Professor of Gerontology – ocenili siedem domen biologicznego starzenia:

– stan zapalny
– odporność wrodzoną (ogólne mechanizmy obronne organizmu)
– odporność nabytą (odpowiedzi na konkretne patogeny po ekspozycji lub szczepieniu)
– hemodynamikę układu sercowo-naczyniowego
– neurodegenerację
– starzenie epigenetyczne (zmiany w regulacji aktywności genów)
– starzenie transkryptomiczne (zmiany w transkrypcji genów do RNA wykorzystywanego do syntezy białek)

Na podstawie tych parametrów obliczono również łączny, złożony wskaźnik biologicznego starzenia.

Zaskakujące wyniki wykraczające poza profilaktykę półpaśca

Średnio osoby zaszczepione charakteryzowały się istotnie niższymi markerami stanu zapalnego, wolniejszym tempem starzenia epigenetycznego i transkryptomicznego oraz niższym łącznym wskaźnikiem biologicznego starzenia. Wyniki te dostarczają nowych informacji na temat mechanizmów, poprzez które kondycja układu odpornościowego wpływa na proces starzenia.

Przewlekły, niskiego stopnia stan zapalny jest dobrze znanym czynnikiem sprzyjającym wielu chorobom związanym z wiekiem, takim jak choroby sercowo-naczyniowe, kruchość (frailty) czy pogorszenie funkcji poznawczych. Zjawisko to określane jest mianem „inflammaging”.

„Ograniczając to przewlekłe zapalenie – być może poprzez zapobieganie reaktywacji wirusa odpowiedzialnego za półpasiec – szczepionka może wspierać zdrowsze starzenie się” – wyjaśnia Kim. „Choć dokładne mechanizmy biologiczne nie są jeszcze w pełni poznane, potencjał szczepień w redukcji stanu zapalnego czyni je obiecującym elementem szerszych strategii wzmacniania odporności organizmu i spowalniania procesów związanych z wiekiem”.

Potencjalne korzyści wydają się również długotrwałe. Analiza czasu, jaki upłynął od szczepienia, wykazała, że uczestnicy, którzy otrzymali szczepionkę co najmniej cztery lata przed pobraniem próbki krwi, nadal wykazywali wolniejsze tempo starzenia epigenetycznego, transkryptomicznego oraz ogólnego biologicznego starzenia w porównaniu z osobami nieszczepionymi.

„Wyniki te sugerują, że szczepienie przeciwko półpaścowi wpływa na kluczowe domeny powiązane z procesem starzenia” – podkreśla prof. Crimmins. „Choć konieczne są dalsze badania, w tym o charakterze podłużnym i eksperymentalnym, nasze analizy wzmacniają rosnący nurt badań wskazujących, że szczepienia mogą odgrywać rolę w strategiach zdrowego starzenia, wykraczającą poza zapobieganie ostrym chorobom zakaźnym”.

O badaniu

Badanie pt. Association between shingles vaccination and slower biological aging: Evidence from a U.S. population-based cohort study zostało opublikowane 20 stycznia 2026 roku w Journals of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences. Praca była finansowana przez National Institute on Aging przy National Institutes of Health (P30 AG017265), a samo Health and Retirement Study jest wspierane przez National Institute on Aging (U01AG009740).

Źródło: Journals of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, Association between shingles vaccination and slower biological aging: Evidence from a U.S. population-based cohort study
DOI: http://dx.doi.org/10.1093/gerona/glag008