Rozbieżności w dokumentacji szczepień przeciwko polio: co ujawnia analiza kohorty PCR-4-ALL
Poliomyelitis, znany powszechnie jako choroba Heinego-Medina lub dziecięce porażenie, pozostaje groźną chorobą wirusową, mimo że dzięki szczepieniom została niemal całkowicie wyparta z większości regionów świata. W 2024 roku wirus poliomyelitis utrzymywał się endemicznie jedynie w dwóch krajach. Nie oznacza to jednak, że państwa wolne od polio mogą zrezygnować z czujności – każdym kanałem transportowym wirus może zostać ponownie zawleczony.
Zespół epidemiologów z Helmholtz-Zentrum für Infektionsforschung (HZI) wskazuje, że rzeczywista wiedza dorosłych Niemców dotycząca ich własnego statusu szczepienia przeciwko polio jest niepokojąco niska. Wyniki badania, opublikowane w czasopiśmie BMC Public Health, ujawniają istotne rozbieżności między faktyczną dokumentacją szczepień a danymi deklarowanymi przez badanych.
Z okazji Światowego Dnia Polio, obchodzonego 24 października, dr Carolina Klett-Tammen, zastępca kierownika Epidemiologii Klinicznej w HZI, omawia szczegóły analiz i ich znaczenie dla zdrowia publicznego.
Dlaczego ponownie zajęto się ochroną przed polio w Niemczech?
Jak wskazuje dr Klett-Tammen, impulsem był raport opublikowany pod koniec 2024 roku przez Robert Koch-Institut (RKI). W kilku niemieckich miastach wykryto materiał genetyczny poliowirusów w próbkach ścieków. Ten sygnał ostrzegawczy stał się podstawą do analizy statusu szczepienia w ramach dostępnych danych kohortowych.
Wyniki okazały się zaskakujące – poziom udokumentowanych szczepień był znacznie niższy, niż wynikałoby to z wcześniejszych badań populacyjnych. To wywołało pytania o wiarygodność dokumentacji szczepień wśród dorosłych.
Jak przeprowadzono badanie i jakie dane wykorzystano?
Do analizy wykorzystano ponad 1000 uczestników kohorty PCR-4-ALL, pierwotnie stworzonej do oceny strategii testowania zakażeń wirusowych w sytuacjach epidemicznych. W ramach tego projektu uczestnicy regularnie testują się w sezonie infekcyjnym pod kątem RSV, wirusa grypy i SARS-CoV-2, zgłaszając objawy poprzez aplikację PIA (Prospektive Monitoring und Management-App).
W odpowiedzi na doniesienia o wykryciu poliowirusów zespół HZI przeprowadził dodatkową ankietę, pytając uczestników o szczepienia przeciwko polio zarówno te udokumentowane w książeczkach szczepień, jak i zapamiętane z przeszłości.
Co wykazała analiza kwestionariuszy?
Najważniejsze wnioski obejmują:
- 20 procent badanych deklarowało, że pamięta przyjęcie szczepienia przeciwko polio, mimo iż brakowało potwierdzenia w dokumentacji. Oznacza to, że opierając się wyłącznie na książeczkach szczepień, można błędnie zaniżać faktyczną wyszczepialność.
- W 40 procentach udokumentowanych dawek uczestnicy nie byli w stanie określić rodzaju podanego preparatu przeciwko polio, co wynikało z braków w dokumentacji lub jej nieczytelności.
- Dane sugerują, że rzeczywista wyszczepialność w populacji może być wyższa niż wskazują na to wyłącznie dokumenty.
Najistotniejszym wnioskiem jest jednak skala rozbieżności pomiędzy dokumentacją a danymi deklarowanymi. To poważne wyzwanie dla instytucji zdrowia publicznego monitorujących odporność populacyjną.
Jak postępować, jeśli ktoś nie zna swojego statusu szczepień?
Dr Klett-Tammen podkreśla, że RKI opracowało pomocne schematy umożliwiające ocenę, czy cykl szczepień przeciwko polio jest kompletny. Ze względu na różne schematy szczepień obowiązujące na przestrzeni lat oraz zmianę typów stosowanych preparatów, samodzielna ocena może być trudna.
Najlepszą praktyką jest zabranie książeczki szczepień na najbliższą wizytę u lekarza rodzinnego, który oceni potrzebę ewentualnego szczepienia przypominającego.
Dlaczego wysoka wyszczepialność przeciw polio jest nadal potrzebna?
Mimo że Niemcy pozostają krajem wolnym od polio od ponad 30 lat, przerwane łańcuchy transmisji nie oznaczają trwałej eliminacji ryzyka. Dopóki wirus krąży w jakiejkolwiek części świata, istnieje możliwość jego ponownego zawleczenia.
Światowy Dzień Polio ma przypominać, że globalna eradykacja wymaga wspólnego wysiłku wszystkich krajów. Kluczowe jest:
- identyfikowanie ukrytych luk immunologicznych,
- poprawa oceny statusu odporności różnych grup populacji,
- utrzymanie odpowiednio wysokiej wyszczepialności.
Ostateczne wyeliminowanie polio będzie możliwe jedynie dzięki jednolitym działaniom zarówno w krajach endemicznych, jak i tych, gdzie wirus już nie występuje.
Informacje o Helmholtz-Zentrum für Infektionsforschung
Helmholtz-Zentrum für Infektionsforschung prowadzi badania nad infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi oraz mechanizmami obrony organizmu. Ośrodek posiada rozległe kompetencje w zakresie badań nad naturalnymi substancjami biologicznie czynnymi, wykorzystywanymi do opracowywania nowych terapii przeciwinfekcyjnych. Jako członek Helmholtz-Gemeinschaft i Deutsches Zentrum für Infektionsforschung (DZIF) prowadzi badania translacyjne, kładąc fundamenty pod rozwój nowoczesnych leków i szczepionek.
Źródło: BMC Public Health, Self-reported poliomyelitis vaccination and documentation in adults indicates high uptake: a digital German epidemic panel, December 2024
DOI: https://doi.org/10.1186/s12889-025-24865-9
