Biegunki nadal należą do najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych dla małych dzieci w krajach Globalnego Południa. Najnowsze badania wskazują, że zmiany klimatu znacząco zwiększą to ryzyko. Jednak szerszy dostęp do edukacji oraz ukierunkowane polityki zdrowotne mogą pomóc rodzinom chronić dzieci przed tą potencjalnie śmiertelną chorobą.
Opublikowane w czasopiśmie Environmental Research badanie jest jednym z pierwszych zakrojonych na szeroką skalę projektów analizujących, jak długoterminowe czynniki klimatyczne, społeczno-ekonomiczne oraz związane ze zdrowiem matki i dziecka współdziałają w kształtowaniu ryzyka biegunek.
Badanie pokazuje, że wzrost temperatur oraz coraz bardziej suche pory deszczowe – dwa charakterystyczne skutki zmian klimatu – zwiększą ryzyko występowania biegunek w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, stwarzając poważne zagrożenie zdrowotne dla milionów dzieci.
Pomimo że biegunki są chorobami możliwymi do zapobiegania i leczenia, każdego roku powodują setki tysięcy zgonów dzieci, głównie w krajach o niskim i średnim dochodzie. Stosowanie znanych metod ograniczania rozprzestrzeniania się patogenów może pomóc przeciwdziałać przewidywanemu wzrostowi śmiertelności wywołanemu zmianami klimatycznymi.
Zespół badaczy pod kierownictwem dr Hiry Fatimy (wcześniej z Flinders University) we współpracy z prof. Coreyem Bradshawem (Flinders University), dr Melindą Judge oraz prof. Peterem Le Souëfem (The Kids Research Institute Australia i University of Western Australia) przeanalizował dane dotyczące ponad 3 milionów dzieci z ośmiu krajów Azji. W badaniu wskazano skrajne temperatury oraz spadające opady deszczu jako dwa główne czynniki klimatyczne zwiększające ryzyko biegunek.
Dr Fatima podkreśla, że kluczowe znaczenie ma edukacja matek w zakresie higieny, karmienia piersią oraz rozpoznawania objawów biegunki.
„Dzieci matek z wykształceniem poniżej ośmiu lat były narażone na 18% wyższe ryzyko wystąpienia biegunki” – powiedziała dr Fatima. – „Inwestycje w edukację matek to jedno z najskuteczniejszych i skalowalnych działań adaptacyjnych do zmian klimatu – poprawiające zdrowie dzieci, a jednocześnie wspierające walkę z przeludnieniem i złymi warunkami sanitarnymi. Edukacja daje matkom narzędzia, by szybko reagować na chorobę dziecka, co może ratować życie.”
„Edukacja to nie tylko jeden z Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ, ale także potężne narzędzie adaptacji do zmian klimatu, które musi stać się centralnym elementem polityki zdrowotnej, szczególnie w gęsto zaludnionych, zagrożonych regionach świata.”
Prof. Corey Bradshaw wskazuje, że według modelowania wzrost temperatury do poziomu 30–40°C zwiększa ryzyko biegunki o 39%, a suchsze pory deszczowe o 29%.
„Nasze modele wyraźnie pokazują potrzebę wdrażania polityk zdrowotnych związanych ze zmianami klimatu, które będą chronić dzieci poniżej piątego roku życia przed rosnącym zagrożeniem zdrowotnym” – stwierdził prof. Bradshaw.
„Około 88% zgonów z powodu biegunki ma związek z niebezpieczną wodą pitną i pokrewnymi czynnikami. Poprawa dostępu do bezpiecznej wody może zmniejszyć ryzyko biegunki o 52%, a lepsze warunki sanitarne o 24%. Wiemy również, że ubóstwo zwiększa ryzyko zachorowania przez ograniczony dostęp do pożywnej żywności, czystej wody i opieki zdrowotnej, a także przez tworzenie środowisk sprzyjających rozwojowi patogenów.”
„Nasze wcześniejsze badania pokazały, że susze w Azji Wschodniej będą się nasilać – na podstawie analizy 150 000 lat zapisów monsunów. Teraz ten nowy raport ostrzega, że skutki zmian klimatycznych doprowadzą do zwiększonej liczby przypadków biegunek u dzieci i poważnych konsekwencji zdrowotnych w Azji.”
Aby budować odporność na rosnące skutki zmian klimatu, autorzy apelują do rządów o priorytetowe traktowanie edukacji matek – szczególnie poprzez programy zdrowia dzieci – oraz inwestycje w systemy bezpiecznej wody i infrastrukturę mieszkaniową, przeciwdziałającą przeludnieniu.
Dr Melinda Judge zaznacza, że choć kraje o niskim i średnim dochodzie wniosły najmniejszy wkład w zmiany klimatu, to właśnie one poniosą największy ciężar chorób biegunkowych u dzieci. Konieczne jest uwzględnienie tych specyficznych skutków zdrowotnych i opracowanie działań zaradczych.
Prof. Peter Le Souëf ostrzega, że wraz z postępującymi zmianami klimatu zdrowie dzieci ulegnie pogorszeniu, jeśli nie zostaną wdrożone skuteczne środki zapobiegawcze przeciwko prognozowanemu wzrostowi liczby przypadków biegunek.
Źródło: Environmental Research, Impact of climate change on diarrhoea risk in low- and middle-income countries
DOI: https://doi.org/10.1016/j.envres.2025.122412
