Podwójne uderzenie w grypę: blokada wirusa i burzy cytokinowej

Grypa co roku powoduje miliony zachorowań i setki tysięcy zgonów na świecie. Obecnie stosowane leki, takie jak oseltamiwir (Tamiflu), często tracą skuteczność, gdy wirus nabywa oporność. Dodatkowym problemem jest to, że przy ciężkich infekcjach grypowych sam układ odpornościowy chorego reaguje zbyt gwałtownie, wywołując tzw. burzę cytokinową, która może doprowadzić do uszkodzenia płuc i niewydolności oddechowej. Dlatego naukowcy poszukują leków, które jednocześnie zahamują namnażanie wirusa i złagodzą nadmierną odpowiedź zapalną.

Co odkryli badacze?

Zespół naukowców z Southern Medical University w Guangzhou w Chinach opracował nową cząsteczkę – pochodną naturalnego kwasu oleanolowego, który występuje m.in. w wielu roślinach leczniczych. Nowa wersja związku, nazwana A5, została specjalnie zmodyfikowana, aby lepiej wnikać w kluczowe mechanizmy wirusa grypy.

Badania opublikowano w czasopiśmie Acta Pharmaceutica Sinica B.

Jak działa związek A5?

Związek A5 atakuje grypę na dwóch frontach:

1. Blokuje wirusową polimerazę – to specjalny enzym, bez którego wirus nie może kopiować swojego materiału genetycznego. A5 zatrzymuje łączenie się dwóch białek (PA i PB1), które są częścią tej polimerazy. Dzięki temu wirus nie jest w stanie skutecznie się namnażać.
2. Uspokaja nadmierny stan zapalny – w ciężkich przypadkach grypy to nie tylko sam wirus jest problemem, ale także nadreaktywny układ odpornościowy. A5 oddziałuje na receptory odpornościowe (TLR4), które pobudzają kaskadę zapalną. W efekcie zmniejsza się produkcja cytokin, czyli cząsteczek napędzających stan zapalny. To pozwala ochronić płuca przed uszkodzeniami.

Jakie były wyniki badań?

W doświadczeniach laboratoryjnych na komórkach związek A5 skutecznie blokował rozwój różnych szczepów wirusa grypy A (H1N1, H3N2), a także wirusa grypy B – w tym szczepów odpornych na oseltamiwir.

W badaniach na myszach A5 ograniczał liczbę wirusów w płucach, poprawiał ich wygląd w badaniu histopatologicznym i znacząco zwiększał przeżywalność zwierząt. Co ważne, działał nawet wtedy, gdy podawano go dopiero 2–3 dni po zakażeniu, czyli później, niż zwykle stosuje się obecne leki.

Dodatkowo wykazano, że A5 dobrze współpracuje z oseltamiwirem – połączenie obu leków dawało najlepsze wyniki.

Dlaczego to odkrycie jest ważne?

Nowa cząsteczka ma kilka kluczowych zalet:

• działa zarówno przeciwko wirusowi, jak i nadmiernemu stanowi zapalnemu,
• ma wysoką odporność na powstawanie mutacji wirusa (trudno o rozwój oporności),
• może być stosowana razem z obecnymi lekami, wzmacniając ich działanie,
• wykazuje skuteczność nawet w późniejszych etapach infekcji.

To oznacza, że A5 i podobne do niego związki mogą w przyszłości stać się podstawą nowych terapii przeciwgrypowych.

Co dalej?

Choć wyniki badań na komórkach i myszach są bardzo obiecujące, przed naukowcami wciąż długa droga. Trzeba poprawić biodostępność doustną tej cząsteczki (na razie najlepiej działa w iniekcji), a następnie przeprowadzić badania kliniczne u ludzi.

Jeśli kolejne etapy potwierdzą skuteczność i bezpieczeństwo A5, może on stać się przełomem w leczeniu grypy – zwłaszcza tej wywoływanej przez szczepy oporne na obecne leki.

Źródło: Acta Pharmaceutica Sinica B, „A novel C-3-substituted oleanolic acid benzyl amide derivative exhibits therapeutic potential against influenza A by targeting PA–PB1 interactions and modulating host macrophage inflammation”
DOI: https://doi.org/10.1016/j.apsb.2025.05.031