Alarmujące dane: 76% dzieci niedożywionych nosicielami bakterii opornych na antybiotyki

Nowe badania prowadzone przez naukowców z Ineos Oxford Institute for Antimicrobial Research (IOI) wykazały szybkie rozprzestrzenianie się bakterii opornych na antybiotyki wśród dzieci poniżej piątego roku życia leczonych z powodu ciężkiego niedożywienia w jednym ze szpitali w Nigrze. Wyniki opublikowano 1 sierpnia w czasopiśmie Nature Communications.

Na całym świecie szacuje się, że około 45 milionów dzieci poniżej piątego roku życia cierpi na ciężkie niedożywienie. Stan ten osłabia układ odpornościowy i zwiększa ryzyko rozwoju poważnych infekcji, takich jak gruźlica czy sepsa.

Współpracując z organizacją Lekarze bez Granic (Médecins Sans Frontières), badacze przeanalizowali ponad 3000 wymazów rektalnych pobranych od 1371 dzieci leczonych z powodu ciężkiego ostrego niedożywienia w latach 2016–2017.

Najważniejsze wyniki badania:

• 76% dzieci było nosicielami bakterii posiadających geny β-laktamaz o rozszerzonym spektrum (ESBL), które rozkładają wiele powszechnie stosowanych antybiotyków.
• 25% dzieci było nosicielami bakterii z genami karbapenemaz, takimi jak blaNDM, które powodują oporność na karbapenemy – jedne z najsilniejszych i ostatnich linii antybiotyków.
• 69% dzieci, które nie miały bakterii opornych na karbapenemy przy przyjęciu do szpitala, było ich nosicielami przy wypisie.
• 11% dzieci nosiło szczepy E. coli ST167 z genem blaNDM, co budzi szczególne obawy, ponieważ ogranicza możliwości leczenia zakażeń tymi szczepami.

Antybiotyki są lekami ratującymi życie, jednak ich skuteczność maleje na skutek zjawiska oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR), czyli zdolności bakterii, grzybów i pasożytów do opierania się działaniu leków.

Obecność bakterii opornych w przewodzie pokarmowym może stanowić poważne zagrożenie dla tych dzieci w przyszłości – mogą rozwinąć się infekcje, takie jak zapalenie płuc, sepsa, biegunka czy zakażenia układu moczowego, które nie będą reagowały na leczenie antybiotykami.

Dr Kirsty Sands, kierownik naukowy IOI i główna autorka badania:
„To jedne z najbardziej narażonych dzieci na świecie, a widzimy, że zarażają się bakteriami, które nie reagują na antybiotyki ratujące życie. Choć nasze badania były prowadzone w jednym ośrodku w Nigrze, podobna sytuacja prawdopodobnie występuje w wielu innych szpitalach na świecie.”

Dr Céline Langendorf, koordynatorka laboratorium w Epicentre, MSF i współautorka:
„Wyniki te podkreślają pilną potrzebę wdrożenia skutecznych środków zapobiegających zakażeniom i ich kontroli w szpitalach, by chronić najbardziej wrażliwych pacjentów. W zatłoczonych ośrodkach z ograniczonymi zasobami bakterie mogą łatwo rozprzestrzeniać się z dziecka na dziecko.”

Prof. Owen B. Spiller, kierownik Zakładu Mikrobiologii Medycznej, Uniwersytet w Cardiff, współautor:
„Badania te dostarczają niepokojących dowodów na to, że kryzysy humanitarne pogłębiają cichą pandemię oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Bez skoordynowanych działań międzynarodowych – obejmujących racjonalne stosowanie antybiotyków, monitoring oraz poprawę infrastruktury higienicznej – oporne bakterie będą się nadal niekontrolowanie rozprzestrzeniać.”

Naukowcy wykorzystali sekwencjonowanie genomowe do śledzenia rozprzestrzeniania się opornych szczepów. Większość szczepów E. coli z genem blaNDM-5 była genetycznie bardzo podobna, co sugeruje transmisję wewnątrzszpitalną. Geny oporności były obecne na plazmidach – ruchomych elementach DNA, które mogą przemieszczać się między bakteriami różnych gatunków, co zwiększa ryzyko ich dalszego rozprzestrzeniania.

Źródło: Nature Communications, Acquisition of Escherichia coli carrying extended-spectrum ß-lactamase and carbapenemase genes by hospitalised children with severe acute malnutrition in Niger
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s41467-025-61718-w