Odporność krzyżowa wobec H5N1: znaczenie wcześniejszych zakażeń i szczepień przeciw zwykłej grypie
Implikacje dla strategii szczepień w kontekście zagrożenia pandemią grypy ptasiej
Czy przeciwciała wytworzone w odpowiedzi na sezonową grypę mogą być skuteczne także wobec wirusa ptasiej grypy? Zespół z University of Geneva (UNIGE) wykazał, że określony typ przeciwciał związanych z ludzką grypą sezonową – powszechnie obecnych w populacji – może zapewniać podstawowy poziom ochrony przed wirusem A(H5N1). Skuteczność tej ochrony różni się jednak w zależności od wieku oraz historii szczepień. Wyniki opublikowane w Nature Communications dostarczają istotnych danych w kontekście oceny ryzyka potencjalnej pandemii grypy ptasiej.
Wirus ptasiej grypy A(H5N1), krążący w wielu regionach świata – w tym w Szwajcarii – szerzy się głównie wśród ptaków. W ostatnim czasie odnotowano jednak przypadki transmisji na bydło, a następnie na ludzi w Ameryce Północnej (71 przypadków w Stanach Zjednoczonych), co ponownie zwróciło uwagę na możliwość rozwoju przyszłej pandemii. Szczególne zainteresowanie epidemiologów budzi wariant należący do linii ewolucyjnej clade 2.3.4.4b, charakteryzujący się wysoką wirulencją.
Znaczenie odporności krzyżowej
Wcześniejsze badania wskazywały, że uprzednio nabyta odporność wobec ludzkich wirusów grypy sezonowej może wpływać na ciężkość przebiegu zakażenia H5N1. „Wszyscy byliśmy eksponowani na ludzkie wirusy grypy i w związku z tym posiadamy przeciwciała skierowane przeciwko nim, z których wiele ma wspólne podłoże genetyczne z H5N1. Część z tych przeciwciał – określanych jako przeciwciała krzyżowo reagujące – jest zdolna do rozpoznawania H5N1 i w pewnym stopniu wspomaga walkę z zakażeniem” – wyjaśnia Benjamin Meyer, pracownik badawczy Centre of Vaccinology w Department of Pathology and Immunology na Faculty of Medicine UNIGE.
Z najnowszych analiz wynika, że przeciwciała krzyżowo reagujące są skierowane głównie przeciwko „trzonowi” (stem) wirusa – strukturze względnie konserwatywnej i wspólnej dla wirusów grypy sezonowej – a nie przeciwko zmiennej „głowie” (head) hemaglutyniny. Co istotne, przeciwciała te nie zapobiegają wnikaniu wirusa H5N1 do komórek. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu rozprzestrzeniania się wirusa z komórki do komórki. Po replikacji w komórce gospodarza wirus odłącza się, pozostając jednak zakotwiczony w błonie komórkowej. Aby uwolnić się i kontynuować cykl infekcyjny, wykorzystuje białko działające jak molekularne „nożyczki”. To właśnie ten etap jest blokowany przez przeciwciała krzyżowo reagujące – z różną skutecznością u poszczególnych osób.
Szczepienie pandemiczne z 2009 roku a poziom przeciwciał
Analiza różnic indywidualnych ujawniła dodatkową zależność: osoby zaszczepione w 2009 roku podczas pandemii grypy H1N1 – szczepionką zawierającą adiuwant wzmacniający odpowiedź immunologiczną – wykazują wyższe poziomy przeciwciał krzyżowo reagujących zdolnych do efektywnej neutralizacji H5N1. W przeciwieństwie do tego, u osób, które otrzymały standardową szczepionkę sezonową bez adiuwantu, nie obserwowano istotnego wzrostu poziomu takich przeciwciał. Wzmocniona odpowiedź immunologiczna może przekładać się na łagodniejszy przebieg choroby w przypadku zakażenia wirusem ptasiej grypy.
Znaczenie roku urodzenia i ekspozycji w dzieciństwie
Istotnym czynnikiem okazał się również rok urodzenia. „Nasze badanie pokazuje, że wczesna ekspozycja ma znaczenie: osoby urodzone przed 1965 rokiem – które w dzieciństwie zetknęły się z wirusami grypy sezonowej podtypów H1 lub H2 – naturalnie posiadają wyższe poziomy przeciwciał przeciwko H5N1. Natomiast osoby urodzone później były eksponowane na inne podtypy wirusa grypy sezonowej i wykazują niższy poziom podstawowej ochrony” – wyjaśnia Mariana Alcocer Bonifaz, doktorantka w Centre of Vaccinology w Department of Pathology and Immunology na Faculty of Medicine UNIGE oraz pierwsza autorka publikacji.
Implikacje dla strategii szczepień
Uzyskane wyniki podkreślają znaczenie szczepień przeciwko grypie z zastosowaniem adiuwantów w celu poszerzenia zakresu odpowiedzi immunologicznej wobec zagrożenia pandemią grypy ptasiej. Strategia ta niesie dodatkową korzyść praktyczną: w przypadku wybuchu pandemii ilość szczepionki przeciwko H5N1 – która jest już dostępna – potrzebna na jedną osobę mogłaby być znacząco mniejsza w porównaniu ze szczepionkami nieadiuwantowanymi. Przekładałoby się to na zwiększenie ogólnej zdolności produkcyjnej i szersze pokrycie populacji przy tej samej mocy wytwórczej.
Badania zostały zrealizowane dzięki grantowi Ambizione przyznanemu przez Swiss National Science Foundation (SNSF).
Źródło: Nature Communications, Adjuvanted influenza vaccination increases pre-existing H5N1 cross-reactive antibodies
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s41467-025-68137-x
