Pierwsze wykrycie zoonotycznych riketsji u kleszczy psów w Malawi ujawnia potencjalne zagrożenie zdrowia publicznego
Międzynarodowy zespół badawczy poinformował o pierwszym molekularnym wykryciu riketsji u kleszczy zebranych z psów domowych w Malawi, wypełniając znaczącą lukę w wiedzy dotyczącej zagrożeń chorobami przenoszonymi przez kleszcze w południowo-wschodniej Afryce.
Badanie prowadzone przez naukowców z Hokkaido University w Japonii oraz Lilongwe University of Agriculture and Natural Resources w Malawi ujawniło trzy gatunki riketsji – bakterii mogących wywoływać choroby u ludzi – u kleszczy powszechnie występujących na psach w całym kraju.
Uzupełnienie luki badawczej
Podczas gdy sąsiednie kraje, takie jak Tanzania, Mozambik i Kenia, odnotowały przypadki gorączek plamistych wywoływanych przez riketsje u ludzi, dotychczas nie prowadzono badań nad występowaniem tych patogenów w Malawi. Brak danych utrudniał ocenę ryzyka zachorowań na riketsjozy w regionie.
Metodyka badawcza
Naukowcy przebadali 209 próbek krwi psów oraz 259 okazów kleszczy z czterech dystryktów Malawi, zebranych w latach 2019–2020. W pracy połączono badania terenowe, diagnostykę molekularną oraz analizy filogenetyczne. Dzięki sekwencjonowaniu DNA możliwe było wykrycie riketsji oraz określenie ich relacji genetycznych i historii ewolucyjnej.
W próbkach krwi psów nie wykryto DNA riketsji, natomiast analiza kleszczy ujawniła wskaźniki zakażenia na poziomie 2,5% u Rhipicephalus linnaei oraz 6,3% u Haemaphysalis elliptica.
Identyfikacja trzech gatunków riketsji
W badaniu wykryto trzy gatunki riketsji:
- Rickettsia conorii subsp. conorii – czynnik etiologiczny gorączki śródziemnomorskiej, mogącej przebiegać ciężko u ludzi
• Rickettsia massiliae – riketsja wywołująca łagodne lub umiarkowane gorączki plamiste
• Rickettsia rhipicephali – gatunek o niepewnej patogenności dla człowieka
Jest to pierwsze wykrycie R. massiliae oraz R. rhipicephali w południowej Afryce, co poszerza wiedzę o geograficznym rozmieszczeniu tych patogenów przenoszonych przez kleszcze.
Psy a zdrowie publiczne
Odkrycia mają istotne znaczenie ze względu na bliskie relacje psów i ludzi w Malawi. W wielu gospodarstwach domowych psy pełnią funkcje użytkowe – pomagają w ochronie posesji i zwalczaniu szkodników – a jednocześnie często żyją w bezpośrednim otoczeniu właścicieli.
Psy mogą pełnić rolę zwierząt sentinelowych w wykrywaniu patogenów zagrażających ludziom, ponieważ ich ekspozycja na kleszcze odzwierciedla zwykle warunki środowiskowe istotne również dla człowieka.
Badanie wykazało, że większość zakażonych kleszczy zbierano w porze deszczowej (grudzień–marzec), kiedy populacje kleszczy są największe. U psów z terenów miejskich obserwowano wyższe wskaźniki infestacji niż u psów wiejskich, co może wynikać z różnic w sposobach utrzymania zwierząt i warunkach środowiskowych.
Podejście One Health
Zespół zastosował podejście One Health, podkreślające powiązania między zdrowiem ludzi, zwierząt i środowiska. Integracyjne analizy są kluczowe dla zrozumienia zoonoz, czyli chorób przenoszonych między zwierzętami a ludźmi.
Wyniki sugerują, że kleszcze bytujące na psach mogą odgrywać rolę w utrzymywaniu i transmisji riketsji o potencjale zoonotycznym, tworząc ewentualną drogę zakażenia dla ludzi.
Badanie dostarcza pierwszych molekularnych dowodów na obecność zoonotycznych riketsji u kleszczy zbieranych z psów w Malawi. Wyniki podkreślają znaczenie kleszczy związanych z psami jako potencjalnych wektorów patogenów przenoszonych przez kleszcze. Zintegrowany system monitorowania obejmujący wektory, zwierzęta i ludzi jest niezbędny do pełnego poznania epidemiologii riketsjoz w Malawi.
Projekt był współfinansowany przez Japan Society for the Promotion of Science (JSPS) KAKENHI (JP23K23770, JP24KK0133, JP25K02166), Japan Agency for Medical Research and Development (AMED) (JP18jm0510001, JP23wm0225034) oraz JST SPRING (JPMJSP2119).
Źródło: Science in One Health
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.soh.2025.100122
