Międzynarodowy zespół badawczy zidentyfikował obiecującą strategię terapeutyczną przeciwko zakażeniom wirusem zapalenia wątroby typu E. Kluczową rolę odgrywa Apilimod, związek hamujący enzym PIKfyve, który blokuje wnikanie HEV do ludzkich komórek wątroby już na wczesnym etapie infekcji.

W artykule

• Mechanizm wnikania wirusa Hepatitis E virus do komórek wątroby
• Rola enzymu PIKfyve w zakażeniu
• Działanie Apilimodu jako inhibitora czynnika gospodarza
• Wyniki badań w modelach komórkowych i zwierzęcych
• Znaczenie terapii ukierunkowanych na mechanizmy komórkowe
• Ograniczenia obecnych metod leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu E

Nowy komórkowy punkt uchwytu zapobiega zakażeniu wirusem zapalenia wątroby typu E

Międzynarodowy zespół badawczy zidentyfikował obiecujące nowe podejście do leczenia zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu E, czyli HEV. W centrum badania znalazła się substancja czynna Apilimod, która celowo blokuje wnikanie wirusa do ludzkich komórek wątroby, a tym samym hamuje zakażenie już na jego wczesnym etapie. Mechanizm działania tej substancji jest ukierunkowany nie bezpośrednio na wirusa, lecz na proces zachodzący w komórce gospodarza. Dzięki temu zmniejsza się prawdopodobieństwo, że wirus rozwinie wobec niej oporność. Apilimod był już wcześniej oceniany klinicznie, co może przyspieszyć jego dalszy rozwój jako potencjalnego leku przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu E.

Badanie, w którym uczestniczył Department of Molecular and Medical Virology Ruhr University Bochum, zostało opublikowane 31 marca 2026 roku w czasopiśmie eGastroenterology.

Niezbędny enzym

Aby wirus mógł się namnażać, musi najpierw wniknąć do komórki gospodarza. Właśnie na tym etapie skoncentrowali się autorzy badania. Naukowcy analizowali procesy zachodzące w komórkach gospodarza, których wirus HEV potrzebuje do skutecznego rozpoczęcia infekcji. W toku prac zidentyfikowali enzym PIKfyve jako czynnik kluczowy dla wejścia wirusa do komórki.

PIKfyve odgrywa istotną rolę w wewnątrzkomórkowych procesach transportowych, szczególnie w układzie endolizosomalnym. Jest to sieć przedziałów komórkowych wykorzystywana przez wiele wirusów jako droga wnikania do komórki.

W eksperymentach badacze wskazali inhibitor PIKfyve, Apilimod, jako związek szczególnie skuteczny. Substancja efektywnie zapobiegała wnikaniu wirusa do komórek. W przeciwieństwie do klasycznych leków przeciwwirusowych Apilimod nie atakuje bezpośrednio wirusa, lecz blokuje mechanizm komórkowy, który wirus wykorzystuje do zakażenia.

„To decydująca zaleta” – mówi współautorka badania Sarah Schlienkamp. „Ponieważ celujemy w czynnik gospodarza, prawdopodobieństwo rozwoju oporności przez wirusa jest mniejsze” – dodaje współautor Julian Ring.

Bezpieczna i dobrze tolerowana substancja czynna

Skuteczność Apilimodu potwierdzono w różnych modelach badawczych, w tym w hodowlach komórkowych, pierwotnych ludzkich komórkach wątroby oraz w modelu zwierzęcym z zakażonymi szczurami. We wszystkich doświadczeniach obserwowano wyraźne zmniejszenie wiremii.

„Szczególnie interesujące jest to, że Apilimod był już badany klinicznie i ma znany profil bezpieczeństwa” – podkreśla współautorka Maria Darido. „Może to znacząco przyspieszyć jego dalszy rozwój w kierunku leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu E”.

Wyniki wskazują również, że hamowanie PIKfyve selektywnie blokuje wejście wirusa do komórki, nie zaburzając w istotny sposób podstawowych funkcji komórkowych. Przemawia to za potencjalnie dobrą tolerancją takiego podejścia terapeutycznego, co jest istotnym aspektem przyszłych zastosowań klinicznych.

Łącznie obserwacje te podkreślają potencjał terapii ukierunkowanych na czynniki gospodarza. Zamiast atakować sam wirus, strategie te celują w procesy komórkowe niezbędne do zakażenia. Dzięki temu mogą zachować skuteczność także wobec nowo pojawiających się wariantów wirusa.

Kolejne badania muszą wyjaśnić, w jakim stopniu obiecujące wyniki można przełożyć na zastosowania kliniczne.

Wirusowe zapalenie wątroby typu E

Wirus zapalenia wątroby typu E należy do najczęstszych przyczyn ostrego wirusowego zapalenia wątroby na świecie. Szczególnie narażone na ciężki przebieg choroby są osoby z obniżoną odpornością oraz kobiety w ciąży. Możliwości terapeutyczne pozostają obecnie ograniczone. Stosowana obecnie rybawiryna nie jest odpowiednia dla wszystkich pacjentek i pacjentów, a ponadto może powodować istotne działania niepożądane.

Źródło: eGastroenterology, Phosphoinositide Kinase PIKfyve Inhibitor Apilimod Blocks Hepatitis E Virus Infection
DOI: https://doi.org/10.1136/egastro-2025-100348