Nowa szczepionka TSCV chroni przed durem brzusznym i inwazyjną salmonellozą – wyniki pierwszej fazy badań klinicznych
Jedna szczepionka przeciwko dwóm groźnym chorobom bakteryjnym: sukces naukowców z University of Maryland
Naukowcy z Centrum Rozwoju Szczepionek i Zdrowia Globalnego (Center for Vaccine Development and Global Health, CVD) przy University of Maryland School of Medicine zakończyli z sukcesem I fazę badań klinicznych nowej szczepionki zaprojektowanej w celu ochrony przed durem brzusznym i inwazyjnymi zakażeniami Salmonella niezwiązanymi z durem. Obie te choroby stanowią istotne przyczyny zachorowań i zgonów wśród dzieci w Afryce Subsaharyjskiej. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie Nature Medicine.
Badana trójwalentna skoniugowana szczepionka przeciwko Salmonella (TSCV, Trivalent Salmonella Conjugate Vaccine) zawiera cząsteczki cukrów pobrane z otoczki bakterii Salmonella typhi – wywołującej dur brzuszny – oraz z dwóch najczęstszych typów Salmonella enterica, odpowiedzialnych za inwazyjne zakażenia niezwiązane z durem. Cukry te zostały połączone z białkami nośnikowymi, które wzmacniają zdolność układu odpornościowego do rozpoznania i skutecznego zwalczania bakterii.
W randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu I fazy wzięły udział 22 zdrowe osoby dorosłe ze Stanów Zjednoczonych, które otrzymały niską (6,25 µg) lub wysoką (12,5 µg) dawkę TSCV bądź placebo. Szczepionka okazała się bezpieczna i dobrze tolerowana – jedynym zgłaszanym działaniem niepożądanym był łagodny, krótkotrwały ból w miejscu wstrzyknięcia. Co istotne, 100% zaszczepionych uczestników wytworzyło silną odpowiedź immunologiczną na wszystkie trzy składniki polisacharydowe, podczas gdy w grupie placebo nie odnotowano żadnych reakcji odpornościowych.
„To bardzo obiecujące wyniki” – powiedział główny autor badania, prof. Wilbur Chen, MD, MS, kierownik sekcji badań klinicznych u dorosłych w CVD. – „Wskazują, że szczepionka TSCV ma potencjał, by chronić dzieci w regionach, gdzie zarówno dur brzuszny, jak i salmonelloza są endemiczne i śmiertelne.”
Szczepionka może również znaleźć zastosowanie w krajach rozwiniętych, w tym w USA, gdzie Salmonella pozostaje jedną z głównych przyczyn zatruć pokarmowych. Według danych Centers for Disease Control and Prevention (CDC) bakterie pochodzące z surowego lub niedogotowanego mięsa drobiowego, jaj i skażonych warzyw powodują każdego roku około 1,35 miliona zakażeń i ponad 26 tysięcy hospitalizacji. Odmiany bakteryjne objęte szczepionką TSCV należą do najczęstszych także w tych infekcjach.
U części uczestników badania zaobserwowano już przed szczepieniem obecność przeciwciał, co wskazuje na wcześniejszy kontakt z bakterią w wyniku zakażenia pokarmowego. Takie wcześniejsze „przygotowanie immunologiczne” mogło wzmocnić i przedłużyć odporność uzyskaną po szczepieniu. Badacze są jednak przekonani, że TSCV okaże się skuteczna również u niemowląt i małych dzieci w krajach rozwijających się.
Szczepionka wywołała zrównoważoną i długotrwałą odpowiedź immunologiczną, w tym aktywację białych krwinek zaangażowanych w eliminację infekcji. Co więcej, zaobserwowano aktywację mechanizmu odporności komórkowej wcześniej nieopisywanego przy użyciu jednego z białkowych komponentów szczepionki. Sugeruje to, że TSCV może zapewniać zarówno odporność błon śluzowych przewodu pokarmowego, jak i ogólnoustrojową ochronę przed Salmonella.
„Nasze wyniki stanowią solidny fundament dla kolejnych etapów badań” – podkreślił współautor pracy, prof. Myron Levine, MD, DTPH, emerytowany profesor University of Maryland i założyciel CVD. – „Planujemy rozszerzone testy funkcjonalne, by określić korelaty ochrony oraz ocenić skuteczność TSCV u dzieci – populacji najbardziej narażonej na ciężkie przebiegi tych chorób.”
Projekt szczepionki powstał we współpracy z firmą Bharat Biotech International Limited (BBIL), opierając się na ich platformie Typbar TCV™, która posiada kwalifikację WHO.
Jak zaznaczył dziekan UM School of Medicine, prof. Mark T. Gladwin, MD, „w 2017 roku w Afryce Subsaharyjskiej odnotowano ponad 420 tysięcy przypadków zakażeń Salmonella i 66 tysięcy zgonów, głównie wśród dzieci. Dodatkowo dur brzuszny spowodował około 650 tysięcy zachorowań i 9 tysięcy zgonów. Jedna szczepionka, która chroniłaby przed obiema chorobami, może diametralnie zmienić sytuację zdrowotną najmłodszych na świecie.”
Źródło: Nature Medicine, A combination typhoid and non-typhoidal Salmonella polysaccharide conjugate vaccine in healthy adults: a randomized, placebo-controlled phase 1 trial
DOI: https://doi.org/10.1038/s41591-025-04003-z
