Koszty ograniczają wdrożenie obiecującego szybkiego testu laboratoryjnego w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu C

Nowy, szybki test wykrywający zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) może znacząco zwiększyć liczbę pacjentów diagnozowanych i skutecznie leczonych, jednak jego szerokie zastosowanie w praktyce klinicznej może zostać ograniczone przez wysokie koszty oraz niewystarczający poziom refundacji. Takie wnioski płyną z analizy przeprowadzonej przez zespół badaczy z University of Washington School of Medicine w Seattle, opublikowanej na łamach Journal of Clinical Microbiology.

Wirus HCV atakuje wątrobę i u znacznej części zakażonych prowadzi do rozwoju przewlekłego zapalenia wątroby. Szacuje się, że około 70% osób zakażonych nie eliminuje wirusa samoistnie, co w dłuższej perspektywie może skutkować marskością wątroby, niewydolnością narządu oraz rakiem wątrobowokomórkowym. Choroba przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo, dlatego znaczna część pacjentów nie jest świadoma zakażenia. Według danych U.S. Centers for Disease Control and Prevention nawet 4 miliony mieszkańców Stanów Zjednoczonych żyje z przewlekłym zakażeniem HCV.

Jednocześnie współczesne terapie przeciwwirusowe umożliwiają wyleczenie zakażenia u około 90% pacjentów. Z tego względu CDC rekomenduje przynajmniej jednorazowe badanie w kierunku HCV u wszystkich dorosłych, a u osób z grup podwyższonego ryzyka – takich jak osoby przyjmujące narkotyki drogą iniekcyjną czy pacjenci dializowani – regularne powtarzanie testów przesiewowych.

Zmieniająca się epidemiologia zakażeń HCV

Pierwsze szeroko zakrojone programy badań przesiewowych w kierunku HCV, realizowane od lat 90. XX wieku, przyniosły dobre rezultaty. Wówczas najwyższe wskaźniki zakażeń obserwowano u starszych dorosłych, którzy byli relatywnie łatwi do zidentyfikowania i objęcia dalszą opieką diagnostyczno-terapeutyczną.

W ostatnich latach sytuacja epidemiologiczna uległa jednak istotnej zmianie. Coraz więcej nowych zakażeń – zarówno ostrych, jak i przewlekłych – dotyczy młodszych dorosłych, co wiązane jest przede wszystkim z epidemią opioidową oraz wzrostem częstości używania narkotyków drogą iniekcyjną. Osoby te trafiają często do przychodni środowiskowych lub na szpitalne oddziały ratunkowe, jednak w wielu przypadkach nie są skutecznie włączane do leczenia.

Jak podkreśla dr Alexander Greninger, profesor laboratoryjnej medycyny i patologii w University of Washington School of Medicine, możliwość uzyskania pełnego wyniku diagnostycznego jeszcze podczas wizyty w izbie przyjęć lub poradni mogłaby znacząco zwiększyć odsetek pacjentów rozpoczynających terapię. Natychmiastowa informacja o aktywnym zakażeniu ułatwia bowiem rozmowę z pacjentem i podjęcie decyzji terapeutycznej „tu i teraz”.

Test przyłóżkowy jako narzędzie zwiększające skuteczność leczenia

Nowy test typu „point-of-care”, wykonywany z kropli krwi pobranej z palca, wykrywa obecność RNA wirusa HCV i może być przeprowadzony bezpośrednio w gabinecie lekarskim, poradni lub na oddziale ratunkowym. Wynik dostępny jest w ciągu około jednej godziny. Kluczową zaletą tego rozwiązania jest możliwość natychmiastowego potwierdzenia aktywnego zakażenia i rozpoczęcia leczenia jeszcze podczas tej samej wizyty, co znacząco zwiększa szanse na pełne wyleczenie.

W analizie kosztów badacze skupili się na teście Cepheid Xpert HCV, który niedawno uzyskał dopuszczenie do stosowania. W przeciwieństwie do starszych metod diagnostycznych, wykonywanych seryjnie w dużych partiach próbek, testy Cepheid realizowane są pojedynczo, co przekłada się na wyższy koszt jednostkowy oraz większe zaangażowanie personelu laboratoryjnego.

Analiza kosztów w systemie UW Medicine

Zespół badawczy przeanalizował dane dotyczące diagnostyki HCV w całym systemie UW Medicine w latach 2017–2024. System ten obejmuje duże akademickie centrum medyczne na kampusie University of Washington, publiczny szpital powiatowy w centrum Seattle, szpital środowiskowy w północnej części miasta oraz sieć poradni podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej na terenie King County.

Na podstawie zgromadzonych danych oszacowano koszty wdrożenia testu Cepheid Xpert HCV w różnych scenariuszach. Średni koszt wykonania jednego testu wyniósł około 91 dolarów amerykańskich. Nawet minimalne wdrożenie, ograniczone wyłącznie do oddziału ratunkowego szpitala powiatowego, wiązałoby się ze wzrostem całkowitych kosztów diagnostyki HCV o około 22%. Szersze zastosowanie testu w całym systemie ochrony zdrowia oznaczałoby wydatki rzędu milionów dolarów, co stanowi poważne wyzwanie w warunkach malejących stawek refundacyjnych i napiętych budżetów ochrony zdrowia.

Gdzie test jest najbardziej opłacalny

Autorzy analizy wskazują, że najbardziej racjonalnym rozwiązaniem jest ograniczenie stosowania nowego testu do miejsc, w których koncentrują się pacjenci z grup wysokiego ryzyka. Przykładem jest emergency department Harborview Medical Center, gdzie diagnozowana jest około jedna trzecia wszystkich przypadków HCV w King County, a dodatni wynik uzyskuje ponad 10% badanych. W tym scenariuszu koszt wzrostu wydatków laboratoryjnych wynosiłby około 550 dolarów na jedno wykryte zakażenie, co uznano za relatywnie korzystny stosunek koszt–efekt.

Również badanie pacjentów hospitalizowanych w Harborview Medical Center okazało się bardziej opłacalne niż szerokie, nieselektywne wdrażanie testu w innych placówkach.

Diagnostyka jako klucz do eliminacji HCV

Zdaniem dr. Greningera, przy obecnej skuteczności terapii przeciwwirusowych realne staje się praktyczne wyeliminowanie HCV jako problemu zdrowia publicznego. Warunkiem jest jednak skuteczne wykrywanie zakażeń i szybkie włączanie pacjentów do leczenia. Wyzwanie stanowi zatem nie tyle dostępność leków, co organizacja i finansowanie diagnostyki.

Autorzy podkreślają, że w ostatnich latach opracowano nowe modele finansowania terapii przeciwwirusowych o działaniu eradykacyjnym. Podobne, innowacyjne podejście może być konieczne również w odniesieniu do diagnostyki, aby nowoczesne testy przyłóżkowe mogły być stosowane tam, gdzie przynoszą największe korzyści kliniczne i epidemiologiczne.

Badanie nie było finansowane ze źródeł zewnętrznych i zostało wsparte przez Department of Laboratory Medicine and Pathology at the UW School of Medicine.

Źródło: University of Washington School of Medicine/UW Medicine