Jakie środki higieniczne najlepiej chronią przed zakażeniami szpitalnymi?

Wankomycyno-oporne enterokoki (VRE) należą do najgroźniejszych patogenów związanych z opieką zdrowotną. Nowe ogólnoniemieckie badanie PREVENT, realizowane przez 22 uniwersyteckie szpitale kliniczne, ma odpowiedzieć na pytanie, które procedury higieniczne rzeczywiście ograniczają ryzyko ciężkich zakażeń krwi wywołanych przez te bakterie. Naukowcy analizują skuteczność izolacji pacjentów, higieny rąk, monitorowania epidemiologicznego oraz racjonalnej antybiotykoterapii.

W artykule:

• Dlaczego VRE są jednym z największych problemów współczesnych szpitali
• Jakie zakażenia mogą wywoływać enterokoki oporne na wankomycynę
• Na czym polega ogólnokrajowe badanie PREVENT
• Które działania higieniczne mogą być najskuteczniejsze
• Dlaczego część szpitali odchodzi od ścisłej izolacji pacjentów
• Jak sekwencjonowanie genomowe pomaga w walce z zakażeniami

Enterokoki są naturalnym elementem ludzkiej flory jelitowej i u większości osób nie powodują choroby. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy bakterie przedostaną się do krwiobiegu, dróg moczowych lub ran operacyjnych. Szczególnie niebezpieczne są szczepy oporne na antybiotyki, zwłaszcza na wankomycynę. Wankomycyno-oporne enterokoki, określane skrótem VRE (Vancomycin-resistant enterococci), należą obecnie do najważniejszych wielolekoopornych patogenów szpitalnych.

W warunkach szpitalnych występuje jednocześnie wiele czynników sprzyjających rozwojowi zakażeń VRE. Pacjenci są często leczeni immunosupresyjnie, otrzymują liczne antybiotyki, a dodatkowo poddawani są zabiegom inwazyjnym, które mogą tworzyć wrota zakażenia. Jeśli VRE dostaną się do krwiobiegu, mogą doprowadzić do ciężkiego zakażenia krwi i sepsy, czyli gwałtownej, uogólnionej reakcji zapalnej organizmu, która w skrajnych przypadkach prowadzi do niewydolności wielonarządowej.

Badanie PREVENT ma wskazać najskuteczniejsze procedury ochronne

Aby lepiej zrozumieć mechanizmy powstawania zakażeń oraz ocenić skuteczność stosowanych procedur ochronnych, uruchomiono projekt PREVENT – „Prevention of bloodstream infections with vancomycin resistant enterococci”. Badanie realizowane jest w ramach Netzwerk Universitätsmedizin (NUM), czyli niemieckiej sieci współpracy uniwersyteckich ośrodków medycznych. W projekcie uczestniczą 22 kliniki uniwersyteckie.

Inicjatorką projektu jest prof. dr Stefanie Kampmeier, kierująca Centralnym Zakładem Higieny Szpitalnej i Antimicrobial Stewardship w Universitätsklinikum Würzburg. Specjalistka podkreśla, że higiena szpitalna pozostaje niedocenianym elementem systemu ochrony zdrowia, mimo że jej znaczenie dla bezpieczeństwa pacjentów jest fundamentalne.

Jak zauważa badaczka, skuteczność wielu działań prewencyjnych nadal nie została jednoznacznie potwierdzona naukowo. Projekt PREVENT ma dostarczyć dowodów dotyczących rzeczywistego wpływu różnych strategii higienicznych i organizacyjnych na ryzyko rozwoju zakażeń krwi wywoływanych przez VRE.

Naukowcy analizują wpływ izolacji, dezynfekcji i antybiotykoterapii

Badacze zamierzają ocenić częstość występowania zakażeń krwi wywoływanych przez VRE w niemieckich szpitalach uniwersyteckich oraz przeanalizować czynniki zwiększające ryzyko takich infekcji. Uwzględniane będą między innymi stan zdrowia pacjentów, charakterystyka szczepów bakteryjnych, organizacja pracy szpitali oraz stosowane procedury higieniczne.

Szczególne zainteresowanie budzi wpływ działań z zakresu kontroli zakażeń oraz racjonalnego stosowania antybiotyków. Analizowane będą również czynniki prognostyczne wpływające na przebieg zakażeń u pacjentów. Wyniki mają pomóc w opracowaniu bardziej precyzyjnych krajowych wytycznych dotyczących postępowania z pacjentami zakażonymi lub skolonizowanymi przez VRE.

Obecne zalecenia są zbyt ogólne

Według prof. Kampmeier obecne rekomendacje Robert Koch-Institut oraz komisji KRINKO mają charakter bardzo ogólny, co prowadzi do dużych różnic w praktycznym wdrażaniu procedur higienicznych pomiędzy szpitalami, a nawet pomiędzy oddziałami tego samego ośrodka.

Ekspertka podkreśla, że pojęcie „higieny” obejmuje cały zestaw działań służących zapobieganiu zakażeniom. Należą do nich między innymi:

• izolacja pacjentów z wielolekoopornymi drobnoustrojami,
• dezynfekcja powierzchni,
• ścisła higiena rąk,
• stosowanie odzieży ochronnej,
• monitorowanie epidemiologiczne,
• edukacja i angażowanie pacjentów w działania prewencyjne.

Jednocześnie nawet podstawowe pojęcia bywają różnie interpretowane przez personel medyczny, co dodatkowo utrudnia standaryzację postępowania.

Mniej izolacji, więcej higieny rąk?

Szczególnie interesujące są doświadczenia Universitätsklinikum Würzburg. Po objęciu stanowiska przez prof. Kampmeier w 2023 roku zmieniono tam podejście do pacjentów z VRE. Wcześniej osoby po transplantacjach komórek macierzystych oraz ciężko chorzy pacjenci z wykrytym VRE byli izolowani. Nowa strategia zakładała odejście od rutynowej izolacji na rzecz intensyfikacji podstawowych działań higienicznych oraz monitorowania zakażeń.

Według przedstawionych danych liczba zakażeń krwi wywoływanych przez VRE w tym ośrodku spadła. Zdaniem badaczki może to wynikać z faktu, że izolacja pacjentów znacząco wydłuża czas potrzebny na kontakt personelu z chorym, ponieważ wymaga każdorazowego zakładania pełnych środków ochrony osobistej.

Prof. Kampmeier zwraca uwagę, że częstszy kontakt z pacjentem umożliwia szybsze zauważenie pogorszenia stanu klinicznego. Dodatkowo izolacja może negatywnie wpływać na psychikę hospitalizowanych osób. Jednocześnie badaczka zaznacza, że nadal brakuje szerokich dowodów naukowych pozwalających jednoznacznie określić, które działania najlepiej zapobiegają zakażeniom VRE w skali całego kraju.

Sekwencjonowanie genomowe pomoże identyfikować najbardziej niebezpieczne szczepy

Projekt PREVENT obejmuje również analizę genetyczną samych patogenów. Dzięki zastosowaniu sekwencjonowania całogenomowego naukowcy będą mogli tworzyć „genetyczne odciski palców” bakterii oraz identyfikować szczepy o szczególnie wysokim potencjale epidemicznym.

Pozyskane dane mają umożliwić opracowanie bardziej precyzyjnych strategii prewencji oraz szybsze wykrywanie źródeł transmisji zakażeń w środowisku szpitalnym. Badacze podkreślają, że skuteczna kontrola zakażeń wymaga całościowego spojrzenia, uwzględniającego zarówno pacjenta, jak i właściwości samych drobnoustrojów.

Pandemia COVID-19 przyspieszyła rozwój wspólnych badań klinicznych

Autorzy projektu przypominają, że pandemia COVID-19 pokazała ogromne znaczenie ścisłej współpracy pomiędzy ośrodkami akademickimi w zakresie badań klinicznych i epidemiologicznych. W odpowiedzi na te doświadczenia powstało Netzwerk Universitätsmedizin, które integruje działalność badawczą wszystkich niemieckich uniwersyteckich szpitali klinicznych.

Celem sieci jest budowa wspólnej infrastruktury dla wieloośrodkowych badań klinicznych oraz przyspieszenie wdrażania wyników naukowych do praktyki medycznej. Jednym z kluczowych elementów tej współpracy są specjalistyczne sieci tematyczne zajmujące się infekcjami, intensywną terapią oraz udarami mózgu.

Źródło: Universitätsklinikum Würzburg, „Welche Hygienemaßnahmen schützen am besten vor Krankenhauskeimen?”