W 2024 roku Krajowe Referencyjne Centrum (NRZ) ds. Gram-ujemnych Drobnoustrojów Szpitalnych przy Uniwersytecie Ruhry w Bochum odnotowało ponowny wzrost liczby przesłanych próbek zawierających wielolekooporne bakterie. Przeanalizowano ponad 10 000 próbek, z czego szczególny niepokój budzi odsetek tych zawierających karbapenemazy – enzymy bakteryjne, które unieszkodliwiają karbapenemy, czyli jedne z najważniejszych antybiotyków rezerwowych. Odsetek ten wzrósł do 61,1% w porównaniu z 43,9% trzy lata wcześniej.
„Zdecydowanie zalecamy intensyfikację nadzoru epidemiologicznego” – podkreśla dr Niels Pfennigwerth z NRZ, który 15 maja 2025 roku opublikował roczny raport w Biuletynie Epidemiologicznym Instytutu Roberta Kocha. Dla pacjentów hospitalizowanych zakażenia takimi patogenami mogą stanowić poważne zagrożenie życia, gdyż dostępne możliwości leczenia są bardzo ograniczone.
Karbapenemazy w centrum uwagi
NRZ, działające od 2009 roku z ramienia Instytutu Roberta Kocha, oferuje bezpłatne badania wielolekoopornych gram-ujemnych szczepów bakteryjnych. Laboratoria z całych Niemiec mogą przesyłać izolaty kliniczne oporne na kluczowe antybiotyki do dalszej typizacji. Szczególna uwaga koncentruje się na wykrywaniu karbapenemaz – enzymów bakteryjnych, które neutralizują karbapenemy.
Wzrost liczby przypadków jest faktem
W 2024 roku NRZ po raz kolejny odnotowało wyraźny wzrost liczby przesłanych izolatów, co pozwoliło na pogłębioną analizę ponad 10 000 próbek. Jednocześnie liczba wykryć karbapenemaz rosła szybciej niż liczba przesyłek – udział izolatów wytwarzających te enzymy wśród bakterii z rodzaju Enterobacterales (np. Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae) osiągnął 61,1%. Dla porównania, w 2021 roku wynosił on 43,9%. Jak zaznacza dr Pfennigwerth, wzrost ten jest rzeczywisty i nie wynika jedynie z większej liczby analizowanych próbek.
Wytwarzanie karbapenemazy wiąże się zazwyczaj z opornością na inne beta-laktamowe antybiotyki stosowane w leczeniu szpitalnym, co znacznie ogranicza możliwości terapeutyczne – szczególnie w przypadku izolatów produkujących więcej niż jeden typ karbapenemazy, które mogą się wzajemnie uzupełniać pod względem zakresu działania.
Najczęstsze karbapenemazy
Wśród szczepów Enterobacterales najczęściej wykrywaną karbapenemazą pozostaje OXA-48, której liczba przypadków znacznie wzrosła w porównaniu z rokiem poprzednim. Wzrost obserwuje się również w przypadku enzymów NDM-5, KPC-2, OXA-244 i VIM-1, podczas gdy obserwowany wcześniej gwałtowny wzrost przypadków NDM-1 uległ stagnacji. U Pseudomonas aeruginosa i Acinetobacter baumannii dominującymi karbapenemazami pozostają odpowiednio VIM-2 i OXA-23.
Eksperci z NRZ apelują o dalsze prowadzenie i intensyfikację nadzoru nad wielolekoopornymi patogenami, by móc skutecznie monitorować sytuację epidemiologiczną i przeciwdziałać dalszemu rozprzestrzenianiu się zagrożenia. Zaniepokojenie budzi jednak fakt, że finansowanie NRZ przez Federalne Ministerstwo Zdrowia staje się coraz bardziej niewystarczające do realizacji zadań centrum.
Źródło: Ruhr-Universität Bochum
Niels Pfennigwerth, Sophie Möller, Jessica Eisfeld, Frederik Pankok, Sören G. Gatermann: Bericht des Nationalen Referenzzentrums für gramnegative Krankenhauserreger für das Jahr 2024, DOI: 10.25646/13143,
