V Zjazd Naukowy SES w Toruniu: epidemiologia szpitalna między nadzorem, diagnostyką i antybiotykoterapią

W dniach 26–27 maja 2026 roku w Toruniu odbędzie się V Zjazd Naukowy Stowarzyszenia Epidemiologii Szpitalnej. Program wydarzenia pokazuje, że będzie to spotkanie skoncentrowane na praktycznych aspektach epidemiologii szpitalnej: nadzorze nad zakażeniami, kontroli transmisji patogenów alarmowych, diagnostyce mikrobiologicznej, racjonalnej antybiotykoterapii, profilaktyce zakażeń i organizacji bezpieczeństwa pacjenta.

Epidemiologia szpitalna jako wspólna odpowiedzialność wielu zawodów medycznych

V Zjazd Naukowy Stowarzyszenia Epidemiologii Szpitalnej zaplanowano na 26–27 maja 2026 roku w Copernicus Toruń Hotel przy Bulwarze Filadelfijskim 11 w Toruniu. Z informacji organizatora wynika, że wydarzenie ma służyć poszerzaniu wiedzy, wymianie doświadczeń i budowaniu kontaktów między specjalistami, których łączy praca na rzecz poprawy bezpieczeństwa pacjentów oraz jakości opieki zdrowotnej. Zaproszenie do udziału w zjeździe wystosował dr hab. n. med. Aleksander Deptuła, prof. UMK, Prezes Stowarzyszenia Epidemiologii Szpitalnej oraz Krajowy Konsultant w dziedzinie mikrobiologii lekarskiej.

Z punktu widzenia Tygodnika Epidemiologicznego szczególnie istotne jest to, że program zjazdu nie ogranicza się do jednego wycinka kontroli zakażeń. Obejmuje pełne spektrum działań, które w szpitalu tworzą system bezpieczeństwa epidemiologicznego: od izolacji pacjentów, przez audyt procedur, badania środowiskowe i wizualizację danych, po diagnostykę zakażeń krwi, leczenie zakażeń wielolekoopornych oraz profilaktykę zakażeń rzadkich i zawleczonych. To podejście bliskie realnej praktyce placówek medycznych, w których skuteczna epidemiologia szpitalna wymaga współpracy lekarzy, pielęgniarek, diagnostów laboratoryjnych, mikrobiologów, farmaceutów szpitalnych, osób odpowiedzialnych za jakość oraz kadry zarządzającej.

Epidemiologia szpitalna jest dziedziną, w której sama znajomość procedur nie wystarcza. Kluczowe znaczenie ma ich wdrożenie, monitorowanie przestrzegania, analiza danych, szybkie rozpoznawanie niepokojących trendów i sprawne uruchamianie działań naprawczych. Właśnie dlatego tak istotne są wydarzenia, które łączą część wykładową z warsztatami i dyskusją praktyków. Organizatorzy podkreślają, że zjazd obejmie zarówno wykłady specjalistów, jak i warsztaty prowadzone w mniejszych grupach, umożliwiające pogłębioną wymianę doświadczeń.

Pierwszy dzień: warsztaty jako laboratorium praktyki epidemiologicznej

Pierwszy dzień zjazdu, 26 maja 2026 roku, został zdominowany przez warsztaty. Uczestnicy będą mogli wybrać zajęcia dotyczące problemów, które w codziennej pracy zespołów kontroli zakażeń należą do najbardziej wymagających organizacyjnie i klinicznie. Na warsztaty obowiązuje rejestracja, a liczba miejsc jest ograniczona, co wskazuje na ich interaktywny i praktyczny charakter.

Jednym z podstawowych tematów warsztatowych będzie izolacja pacjentów. Warsztat „Jak prowadzić izolację chorych?” poprowadzi dr n. med. Tomasz Ozorowski. W szpitalnej rzeczywistości izolacja nie jest wyłącznie decyzją formalną. Wymaga właściwego rozpoznania wskazań, zapewnienia warunków lokalowych, czytelnej komunikacji z personelem, pacjentem i rodziną, odpowiedniego stosowania środków ochrony indywidualnej oraz systematycznej kontroli przestrzegania zasad. Błędy w tym obszarze mogą prowadzić do transmisji patogenów alarmowych, zwłaszcza w oddziałach o wysokiej rotacji pacjentów lub dużym odsetku chorych z wielochorobowością.

W programie znalazł się także warsztat „Profilaktyka zakażeń Legionella spp. w szpitalu”, prowadzony przez mgr Klaudię Kaźmierczak. Temat ten ma szczególne znaczenie dla placówek dysponujących rozbudowaną infrastrukturą wodną, oddziałami intensywnej terapii, hematologii, transplantologii, pulmonologii oraz innymi jednostkami, w których leczeni są pacjenci z immunosupresją lub ciężkimi chorobami przewlekłymi. W takich warunkach nadzór nad ryzykiem ekspozycji środowiskowej jest integralną częścią profilaktyki zakażeń związanych z opieką zdrowotną.

Kolejnym zagadnieniem o dużej wadze epidemiologicznej będzie prewencja zakażeń Pseudomonas aeruginosa VIM w oddziale hematologicznym, którą omówi dr n. med. Sylwia Miętkiewicz. Oddziały hematologiczne są środowiskiem szczególnego ryzyka: pacjenci często mają głęboką immunosupresję, neutropenię, liczne ekspozycje na antybiotyki, cewniki naczyniowe i długie hospitalizacje. W takim kontekście patogeny wielolekooporne stają się problemem nie tylko terapeutycznym, ale także organizacyjnym i epidemiologicznym.

Istotnym punktem programu będzie również warsztat „Zakażenia pod kontrolą – od audytu do efektu. Praktyczne interwencje, które realnie zmniejszają występowanie zakażeń szpitalnych i ryzyko odszkodowań”, prowadzony przez dr n. o zdr. Aleksandrę Mączyńską. Sam tytuł warsztatu dobrze oddaje zmianę, jaka zaszła w myśleniu o kontroli zakażeń: od biernego rejestrowania zdarzeń do aktywnego zarządzania ryzykiem, mierzenia skuteczności działań i wykorzystywania wyników audytu do zmiany praktyki klinicznej.

Dane, jakość i środowisko szpitalne

Współczesna epidemiologia szpitalna coraz mocniej opiera się na danych. Nie chodzi jednak wyłącznie o ich gromadzenie. Równie ważne jest ich prawidłowe opracowanie, interpretacja i przedstawienie w sposób, który będzie zrozumiały dla zespołów klinicznych oraz osób zarządzających placówką. W tym kontekście szczególnie interesujący jest warsztat „Wizualizacja danych w kontroli zakażeń”, który poprowadzi dr n. med. Filip Bielec.

Dobrze przygotowana wizualizacja może pokazać wzrost częstości określonych zakażeń, sezonowość, skupiska przypadków, skutki interwencji lub różnice między oddziałami. Może także pomóc w rozmowie z personelem, który na co dzień nie analizuje surowych danych epidemiologicznych. W praktyce to właśnie czytelna informacja zwrotna bywa jednym z warunków skutecznego wdrażania zaleceń.

Z perspektywy organizacji jakości ważny będzie także warsztat „Przykłady programów poprawy jakości w świetle wymogów akredytacyjnych”, prowadzony przez dr n. med. Marletę Zienkiewicz. Programy poprawy jakości w obszarze zakażeń szpitalnych powinny obejmować jasno zdefiniowany problem, mierzalne wskaźniki, opis interwencji, ocenę efektów i mechanizm utrzymania zmiany. Wymogi akredytacyjne mogą w tym zakresie pełnić funkcję struktury porządkującej działania, ale ich wartość zależy od rzeczywistego przełożenia na praktykę kliniczną.

Osobne miejsce w programie zajmą badania mikrobiologiczne środowiska. Warsztat „Badania mikrobiologiczne środowiska – pobieranie próbek i interpretacja wyników” poprowadzą mgr Karolina Hyżyk i mgr Joanna Nowak-Rut. Jest to temat wymagający szczególnej precyzji, ponieważ nie każde badanie środowiskowe ma taką samą wartość epidemiologiczną. Znaczenie ma wskazanie do badania, dobór miejsca pobrania próbki, metoda pobrania, czas wykonania, kontekst kliniczny oraz to, czy wynik przełoży się na decyzję organizacyjną lub działanie naprawcze.

W programie warsztatowym znalazła się również „Bezpieczna linia naczyniowa w praktyce”, którą omówi dr n. med. Sylwia Miętkiewicz. Zapobieganie zakażeniom związanym z dostępem naczyniowym wymaga konsekwencji na każdym etapie: od decyzji o założeniu cewnika, przez technikę jego wprowadzania, pielęgnację miejsca wkłucia, ocenę wskazań do utrzymywania dostępu, aż po dokumentowanie i analizę zdarzeń niepożądanych.

CPE w centrum sesji inauguracyjnej

Jednym z najważniejszych bloków zjazdu będzie sesja inauguracyjna poświęcona CPE, czyli pałeczkom Enterobacterales wytwarzającym karbapenemazy. To zagadnienie od lat należy do najpoważniejszych wyzwań epidemiologii szpitalnej, ponieważ łączy problem transmisji w środowisku opieki zdrowotnej z ograniczeniami terapeutycznymi wynikającymi z oporności na antybiotyki.

Wykład inauguracyjny „Zmiany w epidemiologii CPE w ostatnich latach” wygłosi prof. dr hab. n. med. Marek Gniadkowski. Następnie dr Paweł Grzesiowski przedstawi temat „Aktualna sytuacja CPE w polskich szpitalach w ocenie GIS”. Już sam dobór tych wystąpień pokazuje, że problem CPE będzie omawiany zarówno z perspektywy mikrobiologicznej, jak i nadzoru epidemiologicznego.

Kolejny wykład, „Skuteczne działania przeciwko CPE w regionie i w szpitalu”, poprowadzi dr n. med. Tomasz Ozorowski. Ten temat jest kluczowy, ponieważ kontrola CPE nie może ograniczać się do reakcji pojedynczego oddziału. Wymaga rozwiązań wewnątrzszpitalnych, ale często także koordynacji regionalnej: komunikacji między placówkami, identyfikacji pacjentów skolonizowanych, przekazywania informacji przy transferach, spójnych zasad izolacji oraz szybkiego uruchamiania działań w przypadku ognisk.

Część terapeutyczną sesji przedstawi prof. dr hab. n. med. Waleria Hryniewicz w wykładzie „Opcje terapeutyczne w zakażeniach CPE”. Następnie dr hab. n. med. Aleksander Deptuła, prof. UMK omówi temat „Co jest nam potrzebne, żeby efektywniej działać w obszarze kontroli zakażeń i antybiotykoterapii?”. Ten ostatni punkt dobrze spina epidemiologię szpitalną z antybiotic stewardship, ponieważ ograniczanie transmisji i racjonalne stosowanie antybiotyków są dwoma elementami tego samego systemu bezpieczeństwa.

Diagnostyka zakażeń: od posiewów krwi do nowych technologii

Drugi dzień zjazdu, 27 maja 2026 roku, rozpocznie sesja „Diagnostyka zakażeń”. Pierwsze wystąpienie, „Wyzwania w diagnostyce zakażeń krwi”, przedstawi dr n. farm. Paulina Pecyna. Diagnostyka zakażeń krwi jest jednym z tych obszarów, w których błędy przedanalityczne i opóźnienia mogą bezpośrednio wpływać na decyzje terapeutyczne. Znaczenie ma prawidłowe pobranie materiału, liczba zestawów posiewów, czas transportu do laboratorium, interpretacja wyniku dodatniego oraz odróżnienie patogenu od potencjalnego zanieczyszczenia próbki.

Kolejny wykład, „Algorytmy diagnostyczne w optymalizacji decyzji terapeutycznych”, wygłosi prof. dr hab. n. med. Katarzyna Dzierżanowska-Fangrat. Algorytmy diagnostyczne są szczególnie ważne tam, gdzie decyzja o leczeniu musi zostać podjęta szybko, ale nie powinna prowadzić do nieuzasadnionego stosowania antybiotyków szerokospektralnych. Dobrze zaprojektowany algorytm uwzględnia obraz kliniczny, lokalizację zakażenia, ryzyko drobnoustrojów wielolekoopornych, rodzaj materiału diagnostycznego i lokalną epidemiologię szpitala.

Nowe technologie w dochodzeniach epidemiologicznych omówi dr n. med. Emilia Siemińska w wykładzie „Nowoczesne technologie w dochodzeniach epidemiologicznych – teraźniejszość, czy jeszcze daleka przyszłość?”. Z kolei dr hab. n. med. Joanna Kwiecińska-Piróg przedstawi „Nowe metody diagnostyczne w diagnostyce problematycznych zakażeń”. W praktyce może to dotyczyć rozwiązań przyspieszających identyfikację czynnika etiologicznego, wykrywanie mechanizmów oporności, analizę powiązań między przypadkami oraz podejmowanie decyzji o działaniach przeciwepidemicznych.

Terapia zakażeń: przypadki klinicznie trudne i terapia monitorowana

Sesja „Terapia zakażeń” została poświęcona zagadnieniom, które w praktyce szpitalnej wymagają ścisłej współpracy klinicysty, mikrobiologa i farmaceuty. Dr n. med. Joanna Kubiak-Pulkowska przedstawi wykład „Spondylodiscitis – zasady postępowania”. Zakażenia kręgosłupa i krążka międzykręgowego są trudne diagnostycznie, często wymagają badań obrazowych, diagnostyki mikrobiologicznej z odpowiedniego materiału oraz długotrwałego leczenia.

Dr hab. n. med. Agnieszka Żukowska wygłosi wykład „Stare antybiotyki w dzisiejszych terapiach”. W dobie narastania oporności drobnoustrojów powrót do starszych cząsteczek bywa konieczny, ale wymaga dużej ostrożności. Należy uwzględniać skuteczność wobec konkretnego patogenu, miejsce zakażenia, farmakokinetykę, działania niepożądane, interakcje i możliwość monitorowania leczenia.

Temat „Terapia monitorowana” przedstawi dr n. farm. Łukasz Hońdo. Monitorowanie stężeń leków może mieć duże znaczenie u pacjentów w ciężkim stanie, z niewydolnością nerek, otyłością, sepsą, niestabilną farmakokinetyką, a także u chorych otrzymujących leki o wąskim indeksie terapeutycznym. Z punktu widzenia epidemiologii szpitalnej ma to znaczenie również dlatego, że właściwe dawkowanie antybiotyków wpływa na skuteczność leczenia, ryzyko toksyczności i presję selekcyjną.

Sesję uzupełni wykład „Chory z gorączką neutropeniczną w szpitalu wieloprofilowym”, który wygłosi dr n. med. Agnieszka Misiewska-Kaczur. Pacjent z gorączką neutropeniczną wymaga natychmiastowej oceny i leczenia, ale także sprawnej diagnostyki mikrobiologicznej oraz właściwej organizacji opieki w placówce, która nie zawsze jest szpitalem wyspecjalizowanym wyłącznie w hematoonkologii.

Profilaktyka zakażeń: dowody, procedury i racjonalność kosztowa

Sesja „Profilaktyka zakażeń” pokazuje, że organizatorzy chcą poruszyć nie tylko temat wdrażania procedur, ale także ich rzeczywistej skuteczności. Dr n. o zdr. Aleksandra Mączyńska przedstawi wykład „Produkty bez dowodów – dlaczego zniknęły z zachodu, a nadal generują koszty w Polsce?”. Dla placówek medycznych jest to zagadnienie bardzo praktyczne: środki finansowe przeznaczane na profilaktykę zakażeń powinny być kierowane na interwencje o udokumentowanej wartości, a nie na rozwiązania atrakcyjne marketingowo, lecz słabo potwierdzone klinicznie.

Dr n. med. Małgorzata Fleischer wygłosi wykład „Stare, ale wciąż skuteczne metody w profilaktyce zakażeń”. W epidemiologii szpitalnej wiele podstawowych metod nadal ma bardzo duże znaczenie: higiena rąk, dekontaminacja, właściwa izolacja, przestrzeganie procedur aseptycznych, racjonalna profilaktyka okołooperacyjna, pielęgnacja dostępów naczyniowych, szkolenie personelu, audyt i informacja zwrotna. Problemem rzadko jest brak znajomości tych zasad; znacznie częściej barierą pozostaje konsekwencja ich stosowania.

Okołooperacyjną profilaktykę antybiotykową w grupach trudnych omówi lek. Wiktoria Papierowska-Kozdój. To obszar, w którym decyzje kliniczne muszą łączyć ryzyko zakażenia miejsca operowanego, rodzaj zabiegu, stan pacjenta, kolonizację patogenami opornymi, alergie, masę ciała, funkcję nerek i czas podania antybiotyku. Z kolei dr n. med. Sylwia Miętkiewicz przedstawi „Aktualne wskazania do wykonywania badań środowiskowych”, co będzie ważnym uzupełnieniem warsztatów poświęconych pobieraniu próbek i interpretacji wyników.

Zakażenia rzadkie i zawleczone w programie zjazdu

Ostatnia sesja merytoryczna została poświęcona zakażeniom rzadkim i zawleczonym. Dr Katarzyna Zacharczuk przedstawi „Epidemiologię zakażeń rzadkich w Polsce”, dr Anna Bogacka omówi „Profilaktykę przed podróżą”, a dr n. med. Monika Wanke-Rytt wygłosi wykład „Rzadkie i egzotyczne zakażenia u dzieci”.

Obecność tej sesji w programie jest istotna, ponieważ epidemiologia zakażeń nie kończy się na patogenach typowych dla oddziałów szpitalnych. Mobilność populacji, migracje, podróże międzynarodowe, zmiany klimatyczne, immunosupresja i zróżnicowany status szczepień powodują, że lekarze coraz częściej muszą uwzględniać w diagnostyce jednostki rzadkie, zawleczone lub nietypowe dla danego regionu. Szczególnej uwagi wymagają dzieci, u których objawy mogą być nieswoiste, a rozpoznanie często zależy od dokładnego wywiadu epidemiologicznego.

Informacje organizacyjne i punkty edukacyjne

Za udział w wydarzeniu przewidziano punkty edukacyjne. Według informacji organizatora liczba punktów dla lekarzy jest w trakcie potwierdzania. Uczestnikowi przysługuje 5 punktów edukacyjnych przyznanych przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych, uczestnikowi czynnemu 10 punktów edukacyjnych, a diagnoście laboratoryjnemu 4 punkty edukacyjne za każdy dzień udziału.

Organizatorem wydarzenia jest Grupa Conway Sp. z o.o., a organizatorem wspierającym Katedra Propedeutyki Medycyny i Profilaktyki Zakażeń CM UMK. Miejscem konferencji będzie Copernicus Toruń Hotel w Toruniu. Organizatorzy informują też o rekomendowanych noclegach dla uczestników konferencji oraz o możliwości rezerwacji z wykorzystaniem hasła związanego z epidemiologią szpitalną.

Znaczenie wydarzenia dla środowiska epidemiologicznego

Program V Zjazdu Naukowego Stowarzyszenia Epidemiologii Szpitalnej pokazuje, że kontrola zakażeń w placówkach medycznych jest dziś obszarem wymagającym myślenia systemowego. Nie wystarczy rozpoznać patogen ani wdrożyć antybiotyk. Trzeba jednocześnie ocenić ryzyko transmisji, zastosować izolację, zebrać dane, przeanalizować wyniki, zidentyfikować słabe punkty organizacyjne, wdrożyć działania naprawcze i sprawdzić ich skuteczność.

W tym sensie toruński zjazd może być ważnym wydarzeniem dla osób, które na co dzień odpowiadają za bezpieczeństwo epidemiologiczne szpitali. Program łączy tematy kliniczne, mikrobiologiczne, farmakologiczne, pielęgniarskie i organizacyjne. To szczególnie istotne w czasie, gdy zakażenia związane z opieką zdrowotną, patogeny wielolekooporne, racjonalizacja antybiotykoterapii i przygotowanie placówek do reagowania na zdarzenia epidemiologiczne pozostają jednymi z najważniejszych wyzwań systemu ochrony zdrowia.