Długotrwała odpowiedź immunologiczna po szczepieniu przeciwko MERS

Nowe badanie po raz pierwszy wykazuje, że eksperymentalna szczepionka przeciwko bliskowschodniemu zespołowi niewydolności oddechowej (MERS) wywołuje u ludzi stabilną i funkcjonalną odpowiedź immunologiczną nawet dwa lata po podaniu dawki przypominającej. Wyniki te stanowią istotny krok na drodze do opracowania skutecznej szczepionki przeciwko MERS oraz wzmacniają podstawy naukowe działań w zakresie prewencji pandemii. Kliniczne badanie długoterminowe zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół badawczy działający w ramach Deutsches Zentrum für Infektionsforschung (DZIF), było finansowane przez DZIF oraz Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI) i opublikowane w czasopiśmie Nature Communications.

Badaniu poddano kandydata na szczepionkę MVA-MERS-S, który opiera się na osłabionym wirusie ospy i prezentuje układowi odpornościowemu białko kolca (spike) koronawirusa MERS (MERS-CoV). MERS jest znany od 2012 roku, powoduje ciężkie zakażenia układu oddechowego i charakteryzuje się wysoką śmiertelnością sięgającą nawet 36 procent. Wirus nadal krąży w rezerwuarach zwierzęcych, przede wszystkim u dromaderów. MERS-CoV znajduje się na liście priorytetowych patogenów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO R&D Blueprint for Epidemics), dla których pilnie potrzebne są szczepionki i skuteczne terapie. Choć zakażenia u ludzi występują dotychczas rzadko, wirus uznawany jest za potencjalne zagrożenie przyszłymi ogniskami epidemicznymi. W ciągu ostatnich dwóch miesięcy nowe przypadki MERS odnotowano we Francji oraz w Arabii Saudyjskiej. Do chwili obecnej nie istnieje zatwierdzona szczepionka przeciwko MERS ani swoista terapia.

Dodatkowa dawka przypominająca istotnie wzmacnia długoterminową odpowiedź immunologiczną

W badaniu klinicznym fazy I zdrowi dorośli w Hamburgu i Rotterdamie otrzymali trzy dawki szczepionki MVA-MERS-S. W ramach opublikowanej obecnie obserwacji długoterminowej zespół badawczy ocenił u 48 uczestników z Hamburga stopień przygotowania układu odpornościowego na zakażenie wirusem 24 miesiące po trzecim szczepieniu. Analiza wykazała, że zarówno swoiste dla MERS-CoV przeciwciała, jak i wyspecjalizowane komórki odpornościowe pozostawały nadal wykrywalne. Szczególnie istotne było utrzymanie stabilnych poziomów przeciwciał, porównywalnych z najwyższymi wartościami obserwowanymi po drugiej dawce szczepionki. Co więcej, przeciwciała te wykazywały zdolność neutralizacji klinicznie istotnych, krążących wariantów koronawirusa MERS.

Długotrwała odpowiedź immunologiczna wskazuje, że organizm zachowuje zdolność rozpoznawania wirusa i szybkiej reakcji na zakażenie nawet długo po szczepieniu. Badanie jednoznacznie pokazuje, że efekt ten jest szczególnie wyraźny w przypadku zastosowania celowanej dawki przypominającej.

„Fakt, że dwa lata po ostatnim szczepieniu możemy nadal mierzyć tak stabilną odpowiedź immunologiczną, nie był wcale oczywisty” – podkreśla pierwsza autorka pracy dr Leonie Mayer z Institut für Infektionsforschung und Impfstoffentwicklung (IIRVD) przy Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf (UKE). „Nasze wyniki pokazują, że dodatkowa dawka przypominająca w istotny sposób poprawia długoterminową odpowiedź immunologiczną”.

Dane długoterminowe po raz pierwszy dokumentują trwałość odpowiedzi immunologicznej

Brak zatwierdzonej szczepionki przeciwko MERS wynika w dużej mierze z rzadkiego i trudnego do przewidzenia występowania tej choroby, co znacząco utrudnia prowadzenie dużych badań skuteczności. Tym większe znaczenie ma szczegółowa analiza odpowiedzi immunologicznej we wczesnych fazach badań klinicznych, pozwalająca na uzyskanie pierwszych przesłanek dotyczących potencjalnej skuteczności szczepionki. Zaprezentowane obecnie dane długoterminowe wypełniają istotną lukę wiedzy, pokazując po raz pierwszy, jak trwała może być odpowiedź immunologiczna indukowana szczepieniem przeciwko MERS.

„To badanie stanowi kolejny ważny krok w globalnym przygotowaniu na pojawiające się nowe wirusy” – podkreśla prof. dr Marylyn Addo, kierownik naukowa badania i dyrektorka IIRVD. „Pokazuje ono, że możliwe jest opracowywanie szczepionek, które nie tylko wywołują krótkotrwały efekt, lecz prowadzą do długotrwałej odpowiedzi immunologicznej. Wiedza ta ma kluczowe znaczenie dla wczesnego ograniczania przyszłych ognisk epidemicznych, zwłaszcza w grupach ryzyka, oraz dla skuteczniejszej ochrony społeczeństwa”. Prof. Addo od początku roku pełni funkcję zastępczyni przewodniczącego zarządu DZIF i współkoordynuje w DZIF obszar tematyczny dotyczący szczepionek.

Uzyskane wyniki stanowią istotną podstawę dla kolejnych badań klinicznych oraz dla strategicznego rozwoju szczepionek przeciwko MERS i innym nowo pojawiającym się wirusom. Badanie przeprowadzono w ramach konsorcjum Deutsches Zentrum für Infektionsforschung (DZIF), w którym – obok UKE – uczestniczyły Institut für Virologie der Charité – Universitätsmedizin Berlin, Institut für Virologie der Philipps-Universität Marburg oraz Department of Viroscience w Erasmus Medical Centre w Rotterdamie. Prace realizowano w ścisłej współpracy z Sonderforschungsbereich 1648 „Neu auftretende Viren: Pathogenese, Struktur und Immunität”.

Źródło: Nature Communications, Two-year persistence of MERS-CoV-specific antibody and T cell responses after MVA-MERS-S vaccination in healthy adults
DOI: https://doi.org/10.1038/s41467-025-68248-5