Polskie Towarzystwo Chorób Płuc, przy wsparciu Biura Światowej Organizacji Zdrowia w Polsce / Europejskiego Regionalnego Biura WHO, realizuje projekt ukierunkowany na zwiększenie świadomości oraz wzmacnianie kompetencji personelu medycznego i decydentów w zakresie reagowania na gruźlicę. Jednym z najważniejszych elementów tej inicjatywy będą marcowe szkolenia online przygotowane wspólnie z Polskim Towarzystwem Medycyny Rodzinnej, adresowane do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Z programu wynika, że spotkania zaplanowano na 16 i 18 marca 2026 roku, a ich zakres obejmie zarówno aktualną sytuację epidemiologiczną, jak i praktyczne aspekty diagnostyki oraz rozpoznawania gruźlicy w codziennej pracy lekarza rodzinnego.
Znaczenie tego typu działań edukacyjnych trudno przecenić. Gruźlica nie jest wyłącznie problemem historycznym ani chorobą ograniczoną do wyspecjalizowanych ośrodków pulmonologicznych. Wciąż pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego na świecie, a europejskie dane epidemiologiczne pokazują, że temat wymaga stałej czujności systemu ochrony zdrowia. W opublikowanym w 2025 roku wspólnym raporcie ECDC i WHO Regional Office for Europe wskazano, że w 2023 roku w 29 krajach UE/EOG zgłoszono 38 993 przypadki gruźlicy, co przełożyło się na współczynnik notyfikacji 8,6 na 100 tys. mieszkańców. Autorzy raportu podkreślili zarazem, że choć długoterminowy trend pozostaje spadkowy, po pandemicznych zaburzeniach systemów opieki i diagnostyki obserwowano również sygnały odbudowy wykrywalności oraz konieczność dalszego wzmacniania nadzoru epidemiologicznego.
W praktyce oznacza to, że lekarz rodzinny pozostaje jednym z kluczowych ogniw wczesnego wychwytywania przypadków. To właśnie w POZ najczęściej rozpoczyna się ścieżka pacjenta z przewlekłym kaszlem, stanami podgorączkowymi, utratą masy ciała, osłabieniem czy niecharakterystycznymi objawami ze strony układu oddechowego. Wczesne uruchomienie właściwej diagnostyki ma znaczenie nie tylko dla rokowania chorego, ale również dla ograniczania transmisji w otoczeniu domowym i społecznym. Dlatego decyzja, by skierować marcowe szkolenia właśnie do lekarzy rodzinnych, wydaje się szczególnie trafna.
Pierwsza część cyklu, zaplanowana na 16 marca 2026 roku w godz. 16.00–18.00, została pomyślana jako uporządkowane wprowadzenie do najważniejszych zagadnień klinicznych i epidemiologicznych. Moderację obejmą dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska, prezes Zarządu Głównego PTChP, oraz dr n. med. Aleksander Biesiada, wiceprezes Zarządu Głównego PTMR. W programie znalazły się trzy zasadnicze bloki: aktualna sytuacja epidemiologiczna gruźlicy, omówienie czynników ryzyka i sytuacji klinicznych, w których należy podejrzewać zakażenie, a także mikrobiologiczna diagnostyka gruźlicy. Wykład inauguracyjny wygłosi dr hab. n. med. Maria Korzeniewska-Koseła z Zakładu Epidemiologii IGiChP, następnie dr hab. n. med. Adam Nowiński przedstawi problematykę czynników ryzyka zachorowania, a prof. dr hab. n. med. Ewa Augustynowicz-Kopeć omówi współczesne podstawy rozpoznania mikrobiologicznego. Całość zakończy dyskusja.
Druga część szkolenia odbędzie się 18 marca 2026 roku, również w godz. 16.00–18.00, i będzie miała bardziej pogłębiony, praktyczny charakter. Moderację poprowadzą dr n. med. Małgorzata Czajkowska-Malinowska oraz dr Justyna Ledwoch, członek Zarządu Głównego PTMR. Program obejmie diagnostykę latentnego zakażenia prątkiem gruźlicy, diagnostykę radiologiczną oraz prezentację przypadków klinicznych prowadzących uczestników od pierwszych objawów do ustalenia rozpoznania. To bardzo ważny układ merytoryczny, bo dobrze oddaje realny tok postępowania w praktyce ambulatoryjnej: od podejrzenia, przez dobór właściwych badań, aż po interpretację obrazu klinicznego i decyzję o dalszym skierowaniu chorego. Prelegentkami będą ponownie prof. dr hab. n. med. Ewa Augustynowicz-Kopeć, dr n. med. Katarzyna Błasińska oraz dr hab. n. med. Maria Korzeniewska-Koseła.
Na szczególną uwagę zasługuje dobór tematów. Zestawienie epidemiologii, czynników ryzyka, diagnostyki mikrobiologicznej, latentnego zakażenia oraz radiologii pokazuje, że organizatorzy nie ograniczają się do prostego przypomnienia klasycznych objawów gruźlicy. Celem jest raczej odbudowanie pełnej czujności klinicznej w POZ i wzmocnienie umiejętności podejmowania decyzji diagnostycznych tam, gdzie obraz choroby bywa niejednoznaczny. To ważne także dlatego, że współczesna gruźlica często ujawnia się w kontekstach bardziej złożonych: u pacjentów obciążonych chorobami przewlekłymi, z obniżoną odpornością, po ekspozycjach środowiskowych lub w sytuacjach wymagających różnicowania z innymi jednostkami chorobowymi układu oddechowego.
Aktualność tego projektu dodatkowo wzmacnia fakt, że WHO zaledwie 9 marca 2026 roku poinformowała o nowych rekomendacjach dotyczących diagnostyki gruźlicy, obejmujących m.in. testy wykonywane blisko miejsca opieki, wymazy z języka oraz łączenie próbek plwociny. Choć marcowe webinary PTChP i PTMR nie są prostym omówieniem tego jednego dokumentu, wpisują się w ten sam kierunek działań: przyspieszanie rozpoznania, poprawę dostępności diagnostyki i lepsze przygotowanie kadr medycznych do sprawnego reagowania na podejrzenie gruźlicy.
Organizacyjnie szkolenia odbędą się online w aplikacji Zoom, a link do uczestnictwa ma zostać przesłany osobom zarejestrowanym. Rejestracja prowadzona jest oddzielnie na każdy z dwóch terminów. Taka formuła powinna sprzyjać szerokiemu udziałowi lekarzy rodzinnych z całego kraju, bez konieczności wyjazdu i organizowania zastępstw w gabinecie. W realiach przeciążonego systemu POZ dostępność kształcenia w formule zdalnej ma duże znaczenie praktyczne i może przełożyć się na realny wzrost uczestnictwa.
Z perspektywy systemowej projekt PTChP i WHO warto odczytywać szerzej niż jako pojedyncze wydarzenie edukacyjne. To element budowania odporności systemu ochrony zdrowia na chorobę, która mimo dostępności leczenia nadal może być rozpoznawana z opóźnieniem. Wczesna identyfikacja pacjentów z podejrzeniem gruźlicy, właściwe pokierowanie diagnostyką oraz świadomość znaczenia latentnego zakażenia należą do podstaw skutecznej odpowiedzi zdrowia publicznego. Jeśli marcowy cykl webinarów okaże się początkiem stałego programu edukacyjnego, może on realnie wzmocnić kompetencje pierwszej linii kontaktu z pacjentem i poprawić jakość ścieżki diagnostycznej w Polsce.
Dla środowiska lekarzy rodzinnych to propozycja, która łączy aktualność, praktyczność i wysoką wartość merytoryczną. Dla całego systemu – sygnał, że gruźlica pozostaje tematem wymagającym nie tylko czujności epidemiologicznej, ale także ciągłego doskonalenia wiedzy klinicznej. Właśnie na styku tych dwóch porządków – zdrowia publicznego i codziennej praktyki gabinetowej – rozgrywa się dziś skuteczna odpowiedź na gruźlicę.
Więcej informacji o projekcie oraz szczegółowy program szkoleń można znaleźć na stronach organizatorów. Rejestracja na pierwszy webinar zaplanowany na 16 marca 2026 r. dostępna jest pod adresem:
https://ptchp.sorga.pl/rekrutacja?r=Uczestnicy&Wydarzenie=55
Zapisy na drugą część szkolenia, która odbędzie się 18 marca 2026 r., prowadzone są pod linkiem:
https://ptchp.sorga.pl/rekrutacja?r=Uczestnicy&Wydarzenie=56
Dodatkowe informacje o działalności Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc można znaleźć na stronie Towarzystwa: ptchp.org, natomiast informacje o działaniach Światowej Organizacji Zdrowia w Polsce dostępne są na stronie Biura WHO: https://www.who.int/poland
