Oświadczenie Global Virus Network (GVN) w sprawie gwałtownie narastającego kryzysu odry w USA i na świecie

Global Virus Network (GVN), koalicja czołowych specjalistów w dziedzinie wirusologii ludzi i zwierząt, zrzeszająca ponad 80 ośrodków doskonałości i afiliowanych instytucji z ponad 40 krajów, ostrzega przed gwałtownym wzrostem zachorowań na odrę w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie. Odrodzenie się odry, napędzane spadkiem wyszczepialności, grozi zniweczeniem dziesięcioleci postępów w zdrowiu publicznym.

Odra to jeden z najbardziej zakaźnych wirusów znanych człowiekowi, a całkowicie możliwy do wyeliminowania dzięki rutynowym szczepieniom. Stany Zjednoczone odnotowują obecnie najwyższą liczbę przypadków odry od ponad 30 lat – w samym 2025 roku potwierdzono niemal 1300 przypadków w prawie 40 stanach. Najnowszy, największy od lat 90. XX wieku, wybuch epidemii w Teksasie doprowadził do śmierci dwojga dzieci i setek zakażeń skoncentrowanych w rejonach o niskim poziomie wyszczepialności, takich jak hrabstwo Gaines. Z publicznie dostępnych danych wynika, że odsetek uczniów K-12 w hrabstwie Gaines posiadających zwolnienie ze szczepień na podstawie przekonań wzrósł z 4,83% w roku szkolnym 2015/2016 do 14,54% w latach 2024/2025. Choć obserwowano pewne wahania tych wskaźników, ogólny trend wskazuje na ich istotny wzrost, zwłaszcza w ostatnich latach.

Dodatkowe ogniska odry potwierdzono m.in. w Nowym Meksyku, Kansas, Kalifornii, Ohio, Pensylwanii, Montanie i Kentucky. Epidemie te ukazują, jak szybko wirus może się rozprzestrzeniać, zwłaszcza wśród niezaszczepionych dzieci. Amerykańskie Centers for Disease Control and Prevention (CDC) informują, że poziom szczepień dzieci rozpoczynających edukację przedszkolną spadł w roku szkolnym 2023/2024 poniżej 93% w skali kraju, podczas gdy odsetek zwolnień niemedycznych osiągnął rekordowe 3,3%. Są to wartości poniżej progu 95%, koniecznego do utrzymania odporności populacyjnej, która zapobiega wybuchom epidemii.

Na świecie odra nasila się w Afryce, Azji Południowo-Wschodniej i Europie, czemu sprzyjają wojny, przesiedlenia ludności, niewydolne systemy opieki zdrowotnej i przerwane programy szczepień. WHO oraz CDC podają, że w 2023 roku odnotowano na świecie ponad 10,3 miliona przypadków odry, podczas gdy rok wcześniej było ich zaledwie 10 tysięcy – oznacza to trzydziestokrotny wzrost.

Połowa dużych epidemii odry miała miejsce w Afryce, natomiast w Europie odnotowano znaczący wzrost zachorowań – 41 spośród 53 krajów zgłosiło przypadki odry. W obu Amerykach liczba przypadków wzrosła 11-krotnie na początku 2025 roku, w dużej mierze z powodu zakażeń przywleczonych przez podróżnych powracających z regionów o wysokiej zapadalności.

„Wraz z odradzającym się ruchem turystycznym lokalne ogniska szybko przeradzają się w zagrożenia międzynarodowe” – podkreśla prof. Robert C. Gallo, przewodniczący Rady Naukowej i współzałożyciel GVN. „To nie jest wyłącznie problem odry, lecz ostrzeżenie przed skutkami zaniedbywania ochrony przed chorobami, którym możemy zapobiegać szczepieniami”. Prof. Gallo, najbardziej znany ze współodkrycia HIV jako przyczyny AIDS, jest również profesorem medycyny na Uniwersytecie Południowej Florydy (USF Morsani College of Medicine) i dyrektorem tamtejszego Instytutu Wirusologii Translacyjnej i Innowacji oraz programu onkologii drobnoustrojowej w Tampa General Hospital Cancer Institute.

Powikłania odry nie należą do rzadkości. W populacjach niezaszczepionych na każde 1000 zakażonych dzieci od 1 do 3 umiera, a wiele więcej cierpi na zapalenie płuc, ciężkie biegunki, głuchotę lub zapalenie mózgu. U niektórych dzieci po latach od zakażenia rozwija się śmiertelna postać przewlekłego zapalenia mózgu – podostra stwardniająca panencefalitis (SSPE).

„Każdy wybuch epidemii odry to porażka systemu zdrowia publicznego i zaufania społecznego” – zaznacza prof. Scott C. Weaver, dyrektor Centrum Doskonałości GVN na Uniwersytecie Teksańskim w Galveston i dyrektor naukowy Galveston National Laboratory. „Nie stać nas na samozadowolenie. Szczepionka MMR jest bezpieczna, skuteczna i niezbędna, aby chronić nasze społeczności, zwłaszcza tych najbardziej narażonych.”

GVN pilnie apeluje o:

• Natychmiastowe szczepienia dzieci i dorosłych, którzy nie przyjęli szczepionki MMR.
• Wzmocnienie działań edukacyjnych w zakresie zdrowia publicznego.
• Usprawnienie systemów nadzoru i reagowania na ogniska epidemiczne na poziomie lokalnym, krajowym i globalnym.
• Skoncentrowanie działań na społecznościach niedostatecznie objętych opieką, szczególnie na terenach wiejskich, gdzie dostęp do szczepień i nieufność wobec nich stanowią największe zagrożenie.

Jako sieć zaangażowana w przygotowanie świata na przyszłe pandemie, GVN ostrzega, że erozja programów rutynowych szczepień nie tylko naraża życie poszczególnych osób, ale również osłabia zdolność świata do reagowania na przyszłe zagrożenia wirusowe.

Źródło: Global Virus Network