Oporność bakterii na antybiotyki w środowisku – ciche zagrożenie zdrowia publicznego
Oporność bakterii na antybiotyki obecne w środowisku to narastający, a w dużej mierze pomijany kryzys, który otrzymuje niespójną uwagę i może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia publicznego – wynika z nowego badania zespołu naukowców z University of Surrey.
Kompleksowy przegląd literatury, opublikowany w Environment International, objął analizę 13 000 publikacji z lat 1990–2021 w celu identyfikacji wzorców i luk w badaniach. Zespół wyodrębnił 738 prac, które koncentrowały się wyłącznie na środowiskach naturalnych, niebędących obszarami zabudowanymi ani przemysłowymi, takich jak rzeki, pola czy powietrze.
Naukowcy stwierdzili, że bakterie oporne na antybiotyki najczęściej wykrywane są w wodach słodkich i glebie, zwłaszcza w miejscach narażonych na zanieczyszczenie ściekami lub nawozami naturalnymi. Najczęściej badanymi organizmami były Escherichia coli oraz Pseudomonas, a geny nadające oporność na leki z grup takich jak sulfonamidy, tetracykliny i beta-laktamy występowały szczególnie często.
Niepokojące jest, że bardzo niewiele badań dotyczyło rozprzestrzeniania się oporności na antybiotyki w powietrzu, oceanach czy terenach zielonych. Autorzy pracy podkreślili również brak wystarczających badań w krajach o niskich dochodach, gdzie obciążenie zdrowotne związane z opornością może być najwyższe.
Dr Brian Gardner, Research Fellow w dziedzinie biologii obliczeniowej na University of Surrey, podkreślił:
„Pomimo rosnącej liczby publikacji nasze badanie potwierdza, że wiemy zatrważająco mało o tym, jak oporność na antybiotyki zachowuje się w określonych regionach i kontekstach środowiskowych. To ciche zagrożenie, a jeśli społeczność naukowa szybko nie wypełni tej luki, ryzykujemy, że oporność będzie się szerzyć w miejscach, których odpowiednio nie monitorujemy”.
Zespół z University of Surrey ustalił również, że jedna trzecia badań pochodziła z Chin, a na drugim miejscu znalazły się Stany Zjednoczone. Jednak mniej niż jeden procent prac powstał z udziałem naukowców z krajów o niskich dochodach, takich jak Afganistan, Etiopia, Mali czy Uganda – mimo że właśnie tam zagrożenie zdrowotne jest szczególnie wysokie. W dostępnych danych praktycznie nie uwzględniano też wpływu zmian klimatycznych i mikroplastiku. Choć w ostatnich latach mogło się to częściowo zmienić, prawdopodobnie nie na tyle, aby wypełnić kluczowe luki w wiedzy o tym, jak zmiany środowiskowe mogą przyspieszać narastanie problemu.
Dr Gianni Lo Iacono, starszy wykładowca w dziedzinie biostatystyki i epidemiologii na University of Surrey, dodał:
„To badanie było możliwe wyłącznie dzięki ogromnemu wkładowi 55 współpracowników, których wiedza i zaangażowanie były nieocenione. Nasze wyniki podkreślają pilną potrzebę prowadzenia większej liczby badań w regionach o niskich dochodach, które stoją w obliczu wyższego ryzyka oporności na antybiotyki, a są poważnie niedostatecznie reprezentowane w dostępnych danych. Aby skutecznie walczyć z tym problemem na skalę globalną, musimy rozszerzyć zakres badań na różnorodne środowiska i regiony geograficzne, szczególnie te najbardziej narażone.”
Źródło: Environment International, „Mapping the evidence of the effects of environmental factors on the prevalence of antibiotic resistance in the non-built environment”
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.envint.2025.109634
