Naukowcy z Duke-NUS łączą słabnącą odporność na japońskie zapalenie mózgu z cięższym przebiegiem dengi

Zespół badaczy z Duke-NUS Medical School, we współpracy z naukowcami z Nepalu, odkrył, że osłabienie odporności na wirusa japońskiego zapalenia mózgu (JEV) może zwiększać ryzyko cięższego przebiegu choroby wywołanej przez wirusa dengi. Wyniki opublikowano w Science Translational Medicine, zwracając uwagę na to, jak malejąca ochrona poszczepienna wobec jednego wirusa może nieoczekiwanie wpływać na reakcję organizmu na innego patogena.

Japońskie zapalenie mózgu to poważna choroba, która powoduje zgon u około 25% pacjentów z ciężkimi objawami, a u wielu ocalałych prowadzi do długotrwałych powikłań neurologicznych. Dengę uznaje się natomiast za najszybciej rozprzestrzeniającą się chorobę wirusową przenoszoną przez komary, z licznymi przypadkami ciężkich postaci i zgonów, a w Nepalu liczba zachorowań gwałtownie rośnie. O ile JEV można skutecznie zapobiegać dzięki szczepieniom masowym, o tyle profilaktyka dengi nadal w dużej mierze opiera się na zwalczaniu komarów i ochronie indywidualnej. Choć szczepionka przeciw JEV wywołuje wysoki poziom przeciwciał, odporność ta z czasem spada, szczególnie bez dawek przypominających.

Badania objęły ponad 500 pacjentów w Nepalu w ciągu pięciu lat. Odkryto, że osoby wcześniej zaszczepione przeciw JEV, ale z obniżonym poziomem przeciwciał, częściej doświadczały cięższych objawów w przebiegu dengi. U pacjentów z utrzymującą się wysoką odpornością na JEV efekt ten nie występował.

Mechanizmem odpowiedzialnym jest tzw. wzmocnienie zależne od przeciwciał (antibody-dependent enhancement, ADE). Niewystarczająco skuteczne przeciwciała, zamiast neutralizować wirusa dengi, mogą ułatwiać jego wnikanie do komórek odpornościowych, zwiększając namnażanie wirusa i nasilając reakcję zapalną. W efekcie dochodzi do większego uszkodzenia tkanek i cięższego przebiegu choroby.

Naukowcy mierzyli poziom chymazy – markera stanu zapalnego – i zauważyli, że pacjenci z umiarkowanym poziomem przeciwciał przeciw JEV mieli istotnie wyższe stężenia tego enzymu, a także częściej prezentowali objawy ciężkiej dengi: krwawienia, bóle brzucha czy przecieki płynów do tkanek.

Jak podkreśla dr Sidharth Malhotra (Duke-NUS, Programme in Emerging Infectious Diseases), Nepal jest unikalnym miejscem badawczym, gdyż występują tam obie choroby – JEV i denga – pozwalając prześledzić interakcje między odpornością krzyżową. Profesor nadzwyczajna Ashley St John dodaje, że odkrycie to ma znaczenie praktyczne: w krajach Azji, gdzie obie infekcje są endemiczne, wzmocnienie programów szczepień przeciw JEV i wprowadzenie przypominających dawek może pomóc nie tylko w zwalczaniu japońskiego zapalenia mózgu, lecz także w zmniejszeniu ryzyka ciężkiego przebiegu dengi.

Profesor Patrick Tan (Duke-NUS) zwraca uwagę, że japońskie zapalenie mózgu to choroba o wyższym od dengi obciążeniu zdrowotnym, ale niemal całkowicie możliwa do zapobieżenia dzięki szczepieniom. Dlatego utrzymywanie silnej i trwałej ochrony immunologicznej ma podwójną korzyść.

Badacze planują dalsze monitorowanie ewolucji wirusa dengi w regionie, modelowanie strategii szczepień oraz analizę wpływu zmian klimatycznych i urbanizacji, które sprzyjają rozszerzaniu się chorób przenoszonych przez komary.

Źródło: Science Translational Medicine
DOI: 10.1126/scitranslmed.ads9572