Wyniki badań: szczepionka przeciw HPV chroni zarówno zaszczepione, jak i niezaszczepione kobiety
Długofalowe, szeroko zakrojone badanie prowadzone przez naukowców z Albert Einstein College of Medicine wykazało, że wprowadzenie szczepionki przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) w populacji skutecznie chroni młode kobiety przed zakażeniami – w tym również te, które same nie zostały zaszczepione. Wyniki pracy opublikowano w czasopiśmie JAMA Pediatrics.
– Nasze badanie daje dwa istotne wnioski – powiedziała dr Jessica Kahn, główna autorka, profesor pediatrii i kierownik Katedry Patologii Głowy i Szyi im. Ernesta Badena w Einstein. – Po pierwsze, szczepionki przeciw HPV działają znakomicie w warunkach rzeczywistych, nawet u kobiet obarczonych wysokim ryzykiem zakażenia HPV i tych, które nie otrzymały pełnego schematu szczepień. Po drugie, obserwujemy wyraźny efekt odporności populacyjnej – czyli sytuację, w której wysoki poziom wyszczepienia zmniejsza transmisję wirusa i pośrednio chroni również osoby nieszczepione.
Znaczenie HPV w onkologii
HPV jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową na świecie i główną przyczyną raka szyjki macicy. Odpowiada także za inne nowotwory narządów płciowych oraz głowy i szyi – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Według Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem zakażenia HPV powodują rocznie ponad 690 tysięcy nowych przypadków raka, co stanowi około 4,5% wszystkich nowotworów na świecie.
Realne dane z 17-letniej obserwacji
Choć randomizowane badania kliniczne dowiodły skuteczności szczepionek, obejmowały one osoby zdrowsze i mniej narażone na HPV niż przeciętna populacja. Dlatego zespół dr Kahn przeprowadził sześć badań w Cincinnati, obejmujących 2335 kobiet w wieku 13–26 lat, w latach 2006–2023. Wiele uczestniczek miało zachowania zwiększające ryzyko zakażenia (79% zgłosiło ≥2 partnerów seksualnych, a 51% miało w wywiadzie co najmniej jedną infekcję przenoszoną drogą płciową).
W badaniach uwzględniono trzy rodzaje szczepionek:
- 2-walentną (typy 16 i 18 HPV – ponad 70% raków szyjki macicy),
- 4-walentną (typy 16, 18, 6 i 11 – odpowiedzialne za ok. 90% kłykcin kończystych),
- 9-walentną (typy 6, 11, 16, 18 oraz 31, 33, 45, 52, 58 – łącznie ok. 90% przypadków raka szyjki macicy).
W ciągu 17 lat odsetek zaszczepionych wzrósł z 0% do 82%. Spadek zakażeń w grupie zaszczepionej był spektakularny:
- HPV typy z 2-walentnej – spadek o 98,4%,
- typy z 4-walentnej – spadek o 94,2%,
- typy z 9-walentnej – spadek o 75,7%.
Ochrona także dla nieszczepionych
Badanie wykazało również silny efekt odporności populacyjnej. U kobiet nieszczepionych:
- zakażenia HPV typami objętymi szczepionką 2-walentną spadły o 71,6%,
- zakażenia typami z 4-walentnej – o 75,8%.
Zdaniem dr Kahn tak wysoki efekt ochronny wynikał z dużego poziomu wyszczepienia, obejmującego zarówno dziewczęta, jak i chłopców. Choć brak jeszcze wystarczających danych, by potwierdzić odporność populacyjną dla najnowszej szczepionki 9-walentnej, obserwacje są obiecujące.
Perspektywa globalna
W krajach z szerokimi programami szczepień przeciw HPV notuje się już spadek zachorowań na raka szyjki macicy. Niestety, wciąż w 42 krajach nowotwór ten pozostaje główną przyczyną zgonów kobiet z powodu raka. Globalnie tylko 27% dziewcząt otrzymało choć jedną dawkę szczepionki – od zaledwie 1% w regionie wschodniośródziemnomorskim do 68% w obu Amerykach.
– Rozszerzając dostęp do tej bezpiecznej i skutecznej szczepionki oraz zapewniając badania przesiewowe i leczenie, możemy doprowadzić do jednego z największych zwycięstw zdrowia publicznego w historii – eliminacji raka szyjki macicy – podsumowała dr Kahn.
Źródło: JAMA Pediatrics, „Population-Level Effectiveness and Herd Protection 17 Years After Human Papillomavirus Vaccine Introduction”
DOI: 10.1001/jamapediatrics.2025.3568
