Szczepienie czy zakażenie jako pierwszy kontakt z SARS-CoV-2 – znaczenie immunologiczne
Nowe badanie analizujące odpowiedź immunologiczną na COVID-19 w katalońskiej kohorcie pracowników ochrony zdrowia dostarcza istotnych danych dotyczących kolejności ekspozycji na antygeny SARS-CoV-2. Autorzy postawili pytanie, czy ma znaczenie, czy dana osoba najpierw przeszła zakażenie, czy została zaszczepiona. Wyniki wskazują, że kolejność tych zdarzeń rzeczywiście wpływa na charakter i trwałość odporności, zwłaszcza w kontekście długoterminowej ochrony przed wariantem Omicron. Praca została opublikowana na łamach Nature Communications i była prowadzona przez Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal) we współpracy z Catalan Health Institute (ICS) oraz Jordi Gol Institute (IDIAP JG), przy wsparciu Daniel Bravo Andreu Private Foundation (FPDBA).
Od początku pandemii naukowcy intensywnie badali mechanizmy odpowiedzi organizmu na SARS-CoV-2, koncentrując się zarówno na odpowiedzi humoralnej, jak i komórkowej, w tym aktywności limfocytów T. Obecnie u większości populacji obserwuje się tzw. odporność hybrydową, wynikającą z połączenia szczepienia i naturalnego zakażenia. Jak podkreśla Carlota Dobaño z ISGlobal, wcześniejsze badania wykazały, że odporność hybrydowa zapewnia silniejszą ochronę niż samo szczepienie lub samo zakażenie, jednak dotąd nie było jasne, czy kolejność tych ekspozycji ma znaczenie dla jakości odpowiedzi immunologicznej.
Unikalny czteroletni zbiór danych klinicznych i immunologicznych
Badanie przeprowadzono wśród pracowników ochrony zdrowia z regionu ICS Central Catalonia, grupy szczególnie narażonej na zakażenie SARS-CoV-2 w kolejnych falach pandemii. Zespół pod kierownictwem Carlota Dobaño analizował próbki krwi pobierane wielokrotnie w latach 2020–2023 od 357 uczestników kohorty CovidCatCentral. W tej grupie 160 osób zostało zaszczepionych przed pierwszym zakażeniem, natomiast 197 przeszło zakażenie przed szczepieniem. Wśród osób zakażonych jako pierwsze niemal wszystkie (98%) miały kontakt z pierwotnym wariantem Wuhan.
Jak zaznacza Anna Ruiz-Comellas z ICS–IDIAP Jordi Gol, długotrwała obserwacja umożliwiła stworzenie solidnej i wyjątkowo wartościowej bazy danych pozwalającej na analizę dynamiki odpowiedzi immunologicznej w czasie. Regularne badania serologiczne umożliwiły identyfikację zarówno zakażeń objawowych, jak i bezobjawowych. Oceniano odpowiedzi przeciwciał oraz limfocytów T wobec pięciu różnych antygenów wirusowych.
Silniejsza odpowiedź przeciwciałowa wobec Omikronu po szczepieniu jako pierwszej ekspozycji
Analiza wykazała, że osoby, które jako pierwsze zetknęły się z antygenami SARS-CoV-2 poprzez szczepienie, wytwarzały wyższe stężenia przeciwciał IgG i IgA skierowanych przeciwko sześciu liniom wariantu Omicron, w szczególności wobec domeny wiążącej receptor białka kolca (Spike). Różnice te ulegały stopniowemu zmniejszeniu wraz z kolejnymi ekspozycjami na wirusa lub jego antygeny.
Z kolei u osób, które najpierw przeszły zakażenie, obserwowano nieco silniejszą odpowiedź limfocytów T. Jak wyjaśnia Gemma Moncunill z ISGlobal, może to wynikać z ekspozycji na szersze spektrum antygenów wirusowych lub z wyższej dawki wirusa w trakcie naturalnego zakażenia. Autorzy podkreślają jednak, że liczba uczestników ocenianych pod kątem odporności komórkowej była ograniczona, co wymaga ostrożności w interpretacji tych wyników.
Dynamika przeciwciał a ochrona kliniczna
Zaobserwowane różnice immunologiczne miały również odzwierciedlenie w ochronie klinicznej. Osoby zakażone jako pierwsze były lepiej chronione we wczesnym okresie pandemii, gdy krążące warianty były bliższe pierwotnemu szczepowi wirusa. Jednak wraz z pojawieniem się wariantu Omicron przewaga przesunęła się na korzyść osób, które najpierw zostały zaszczepione – w tej grupie rzadziej dochodziło do zakażeń przełamujących.
Jak podsumowuje Otavio Ranzani, pierwszy autor publikacji, wyniki dostarczają nowych dowodów na to, że pierwotna ekspozycja na antygeny SARS-CoV-2 poprzez szczepienie wzmacnia długoterminowy efekt ochronny odporności hybrydowej. Badanie podkreśla tym samym znaczenie programów szczepień w kształtowaniu skutecznej odpowiedzi immunologicznej w obliczu pojawiania się kolejnych wariantów wirusa.
Praca została zrealizowana w ramach finansowanego przez Unię Europejską projektu END-VOC, którego celem jest wspieranie działań przeciwko COVID-19 oraz przyszłym pandemiom.
Źródło: Nature Communications, Primary SARS-CoV-2 exposure by vaccination or infection shapes immune responses to omicron variants among a Spanish cohort
DOI: https://doi.org/10.1038/s41467-025-67577-9
