Wraz z nadejściem lata i wzrostem temperatur powierzchni mórz, Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) ostrzega przed sezonowym zagrożeniem ze strony bakterii z rodzaju Vibrio. Mikroorganizmy te naturalnie występują w słonawych wodach przybrzeżnych, czyli tam, gdzie mieszają się wody słodkie i słone, szczególnie w warunkach podwyższonej temperatury i obniżonego zasolenia. Zmiany klimatyczne sprawiają, że takie warunki są coraz częstsze w Europie.
W okresie letnim bakterie Vibrio często wykrywane są w Morzu Bałtyckim, które ze względu na niższe zasolenie stwarza wyjątkowo sprzyjające warunki dla ich rozwoju. Obecność tych bakterii stwierdzono także w innych akwenach, m.in. w Morzu Północnym oraz w zamkniętych i estuaryjnych kąpieliskach. Wraz z postępującym wzrostem temperatury powierzchni mórz w Europie, przewiduje się ekspansję Vibrio na kolejne wybrzeża.
Zakażenia Vibrio – mechanizmy i grupy ryzyka
Wibrioza, czyli zakażenie bakteriami z rodzaju Vibrio, może być wywołana przez kilka gatunków, z których niektóre mają potencjał do wywołania poważnych chorób. Do zakażenia może dojść drogą pokarmową, np. po spożyciu surowych lub niedogotowanych skorupiaków (szczególnie ostryg), lub przez wniknięcie bakterii do organizmu przez uszkodzoną skórę. Najbardziej narażone są osoby z osłabionym układem odpornościowym oraz chorobami przewlekłymi wątroby.
Chociaż zakażenia Vibrio nadal są w Europie relatywnie rzadkie, w ostatnich latach kraje północne, leżące nad Bałtykiem, odnotowały ich wzrost. Szczególnie dotyczy to okresów intensywnych i długotrwałych fal upałów. Przykładowo w 2018 roku zgłoszono aż 445 przypadków zakażeń, co trzykrotnie przekraczało roczną medianę z lat 2014–2017 (126 przypadków).
Objawy i środki zapobiegawcze
Objawy wibriozy zależą od drogi zakażenia. Spożycie surowych lub niedogotowanych owoców morza może prowadzić do wodnistej biegunki, bólu brzucha, nudności, wymiotów, gorączki i dreszczy. Kontakt ze skażoną wodą, zwłaszcza w przypadku otwartych ran, może skutkować infekcjami skórnymi z zaczerwienieniem, obrzękiem i bólem. Może dojść także do infekcji ucha. Nieleczone infekcje ran mogą prowadzić do ciężkich powikłań, takich jak martwicze zapalenie powięzi, posocznica, a nawet amputacje kończyn, szczególnie u osób z chorobami współistniejącymi.
Aby zminimalizować ryzyko zakażenia, należy unikać spożywania surowych lub niedogotowanych skorupiaków, w szczególności ostryg, i dbać o właściwe przygotowanie owoców morza. Osoby z otwartymi ranami, świeżymi przekłuciami skóry czy zadrapaniami powinny unikać kąpieli w słonawych wodach lub zabezpieczać zmienione miejsca wodoodpornym opatrunkiem. W przypadku przypadkowego kontaktu z wodą morską – należy przemyć rany czystą wodą słodką.
Edukacja i monitorowanie zagrożenia
Kluczowe znaczenie ma zwiększenie świadomości społeczeństwa, pracowników ochrony zdrowia i podróżnych. ECDC zachęca do czujności – w razie pojawienia się objawów po kontakcie z wodą morską, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Zaleca się również wdrażanie systemów monitorowania i zgłaszania przypadków zakażeń, które wciąż mogą być niedoszacowane.
Rola ECDC w monitorowaniu bakterii Vibrio
ECDC każdego lata prowadzi obserwacje warunków środowiskowych sprzyjających rozwojowi bakterii Vibrio w rejonie Morza Bałtyckiego. Regularnie publikuje dane w raporcie o zagrożeniach chorobami zakaźnymi (Communicable Disease Threats Report) oraz za pomocą narzędzia Vibrio Map Viewer. Wizualizacja ta opiera się na danych satelitarnych w czasie rzeczywistym dotyczących temperatury powierzchni morza i zasolenia, umożliwiając ocenę potencjalnego zagrożenia w różnych rejonach Europy.
Źródło: European Centre for Disease Prevention and Control
