Jak układ odpornościowy zwalcza przewlekłe zakażenia wirusowe nabyte przy urodzeniu

Miliony ludzi na całym świecie żyją z przewlekłymi zakażeniami wirusowymi nabytymi już w okresie okołoporodowym. Przez wiele lat uważano, że układ odpornościowy praktycznie toleruje takie infekcje i nie podejmuje skutecznej walki z patogenem. Nowe badanie naukowców z University of Basel pokazuje jednak, że organizm nieustannie próbuje kontrolować wirusa, wykorzystując przeciwciała oraz wyspecjalizowane komórki odpornościowe. Odkrycie może otworzyć drogę do opracowania nowych metod leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B i innych infekcji nabywanych we wczesnym okresie życia.

W artykule:

• Dlaczego zakażenia wirusowe nabyte przy urodzeniu są tak trudne do wyleczenia
• Jak układ odpornościowy reaguje na przewlekłe zakażenie HBV
• Rola limfocytów T pomocniczych w kontroli wirusa
• Dlaczego odpowiedź immunologiczna pozostaje ograniczona
• Wyniki eksperymentów wzmacniających odporność
• Potencjalne znaczenie odkrycia dla przyszłych terapii

Miliony osób na całym świecie są nosicielami zakażeń wirusowych, które zostały nabyte już podczas narodzin i często utrzymują się przez całe życie. Przez długi czas zakładano, że układ odpornościowy praktycznie nie podejmuje walki z takimi patogenami. Naukowcy z Department of Biomedicine na University of Basel wykazali jednak, że mechanizmy obronne organizmu aktywnie reagują na obecność wirusa. Odkrycie to może stanowić ważny punkt wyjścia do opracowania nowych strategii terapeutycznych.

Współczesna medycyna potrafi w wielu przypadkach skutecznie zapobiegać przenoszeniu wirusów z matki na dziecko podczas porodu, między innymi w przypadku wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV). Jednak gdy zakażenie zostanie już utrwalone, nadal nie istnieje metoda pozwalająca na jego całkowite wyleczenie. Obecnie ponad 250 milionów ludzi na świecie żyje z przewlekłym zakażeniem HBV, a zdecydowana większość z nich została zakażona już przy urodzeniu.

Dotychczas dominowało przekonanie, że układ odpornościowy toleruje takie infekcje i nie podejmuje istotnej odpowiedzi immunologicznej. Nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z University of Basel dostarcza jednak dowodów, że organizm zwalcza te zakażenia znacznie aktywniej, niż wcześniej sądzono.

– Nasze badanie zmienia sposób myślenia o przewlekłych infekcjach rozpoczynających się we wczesnym okresie życia – powiedziała dr Katrin Martin, współautorka publikacji opublikowanej na łamach czasopisma Immunity. – Odkryliśmy, że układ odpornościowy nadal walczy z wirusem także w wieku dorosłym i osiąga częściowe sukcesy, choć działa niejako z zaciągniętym hamulcem.

Jak organizm reaguje na wirusa

Wykorzystując model myszy odzwierciedlający najważniejsze cechy zakażenia nabytego podczas narodzin, zespół badawczy przeanalizował odpowiedź immunologiczną organizmu w długim okresie obserwacji.

Wyniki wykazały, że organizm stopniowo wytwarza przeciwciała, które pomagają ograniczać ilość wirusa. Odpowiedź ta jest wspierana przez wyspecjalizowane komórki układu odpornościowego określane jako limfocyty T pomocnicze pęcherzykowe (T follicular helper cells, Tfh), które umożliwiają innym komórkom odpornościowym produkcję skuteczniejszych przeciwciał.

Naukowcy wykazali, że komórki Tfh pozostają aktywne i funkcjonalne również w dorosłym życiu. Jednocześnie ich liczba i różnorodność są mniejsze niż w przypadku zakażeń, które występują później w życiu.

– Te komórki są obecne i działają, jednak występują rzadziej i wykazują mniejszą różnorodność niż podczas infekcji nabytych po okresie noworodkowym – wyjaśnia współautor pracy dr Peter Reuther.

W rezultacie odpowiedź immunologiczna pozostaje ograniczona i nie jest w stanie całkowicie wyeliminować wirusa z organizmu.

Ukierunkowane wzmacnianie odpowiedzi immunologicznej

W kolejnym etapie badań naukowcy sprawdzili, czy ograniczoną odpowiedź immunologiczną można wzmocnić. W przeprowadzonych eksperymentach udało się zwiększyć produkcję przeciwciał poprzez podanie myszom dodatkowych limfocytów T pomocniczych.

Wyniki sugerują, że ograniczona dostępność tych komórek stanowi jeden z najważniejszych czynników osłabiających odpowiedź odpornościową przeciwko zakażeniom nabytym we wczesnym okresie życia.

Badacze przypuszczają, że przyczyną tego zjawiska jest moment zakażenia przypadający na szczególnie wrażliwy etap rozwoju układu odpornościowego. W konsekwencji tworzenie wyspecjalizowanych limfocytów T pozostaje ograniczone, a organizm rozwija częściową tolerancję wobec wirusa, co umożliwia jego wieloletnie przetrwanie.

Nowe możliwości terapeutyczne

Zdaniem autorów badania uzyskane wyniki mogą mieć istotne znaczenie dla rozwoju przyszłych terapii przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B oraz innych infekcji nabywanych w okresie okołoporodowym.

– Fakt, że odpowiedź immunologiczną można wzmocnić poprzez dostarczenie dodatkowych limfocytów T pomocniczych, jest bardzo obiecujący z punktu widzenia opracowywania nowych metod leczenia – podkreśla kierownik badania profesor Daniel Pinschewer. – Wykorzystanie istniejących, choć tylko częściowo skutecznych mechanizmów obronnych wydaje się bardziej perspektywiczne niż próba wywołania odpowiedzi immunologicznej, która w ogóle nie występuje.

Badanie dostarcza nowych informacji na temat biologii przewlekłych zakażeń wirusowych rozwijających się już od pierwszych dni życia. Lepsze zrozumienie mechanizmów odpowiedzialnych za częściową kontrolę wirusa przez układ odpornościowy może w przyszłości przyczynić się do opracowania terapii pozwalających na skuteczniejsze leczenie setek milionów pacjentów na całym świecie.

Źródło: Immunity, Perinatal infection elicits clonally restricted T follicular helper cell responses that drive antibody-mediated viral control
DOI: https://doi.org/10.1016/j.immuni.2026.03.004