Utrata bioróżnorodności zwiększa preferencję komarów do żywienia się krwią ludzką
Rozciągający się wzdłuż wybrzeża Brazylii Las Atlantycki jest jednym z najbogatszych przyrodniczo ekosystemów świata i stanowi siedlisko setek gatunków ptaków, płazów, gadów, ssaków oraz ryb. Jednak w wyniku intensywnej ekspansji człowieka zachowało się jedynie około jednej trzeciej pierwotnej powierzchni tego lasu. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Frontiers in Ecology and Evolution wskazuje, że wraz z postępującą degradacją środowiska komary, które wcześniej żywiły się krwią wielu różnych gatunków kręgowców, coraz częściej wybierają ludzi jako główne źródło pożywienia.
„Wykazujemy, że gatunki komarów odławiane w pozostałościach Lasu Atlantyckiego mają wyraźną preferencję do żywienia się krwią ludzką” – powiedział autor korespondencyjny dr Jeronimo Alencar, biolog z Oswaldo Cruz Institute w Rio de Janeiro.
Jak podkreśla współautor badania dr Sergio Machado z Federal University of Rio de Janeiro, zajmujący się mikrobiologią i immunologią, ma to istotne znaczenie epidemiologiczne. „W środowisku tak bogatym w potencjalnych żywicieli kręgowych, jak Las Atlantycki, preferencja wobec ludzi znacząco zwiększa ryzyko transmisji patogenów” – zaznaczył.
Wyraźna preferencja człowieka jako żywiciela
Badania terenowe przeprowadzono w dwóch rezerwatach przyrody w stanie Rio de Janeiro: Sítio Recanto Preservar oraz Guapiacu River Ecological Reserve. Do odłowu komarów wykorzystano pułapki świetlne, a następnie w warunkach laboratoryjnych wyselekcjonowano samice zawierające krew w przewodzie pokarmowym. Z pobranych próbek krwi wyizolowano DNA, które poddano sekwencjonowaniu wybranego genu pełniącego funkcję swoistego „kodu kreskowego” dla poszczególnych gatunków kręgowców. Porównanie uzyskanych sekwencji z bazami danych pozwoliło jednoznacznie określić źródło posiłku krwiopijnego.
Spośród 1714 odłowionych komarów należących do 52 gatunków, 145 samic było wypełnionych krwią. W 24 przypadkach udało się zidentyfikować pochodzenie posiłku. Aż 18 próbek pochodziło od ludzi, pozostałe od jednego płaza, sześciu ptaków, jednego przedstawiciela psowatych oraz jednej myszy. W części przypadków stwierdzono posiłki mieszane. U komara zidentyfikowanego jako Cq. venezuelensis wykazano obecność krwi płaza i człowieka, natomiast osobniki Cq. fasciolata żywiły się zarówno krwią gryzonia i ptaka, jak i ptaka oraz człowieka.
Autorzy sugerują, że na takie zachowania wpływa wiele czynników. „Zachowanie komarów jest złożone” – wyjaśnia Alencar. „Chociaż niektóre gatunki mogą mieć wrodzone preferencje, dostępność i bliskość żywiciela odgrywają kluczową rolę”.
Konsekwencje epidemiologiczne i ryzyko chorób zakaźnych
Wraz z postępującym wylesianiem Lasu Atlantyckiego i ekspansją osadnictwa ludzkiego, wiele gatunków roślin i zwierząt znika z tych terenów. Komary, pozbawione naturalnych źródeł krwi, zmieniają swoje nawyki i coraz częściej przemieszczają się w pobliże ludzi. „Przy ograniczonej liczbie naturalnych opcji komary są zmuszone poszukiwać alternatywnych źródeł pożywienia. W praktyce oznacza to częstsze żywienie się krwią ludzką, ponieważ człowiek jest w tych obszarach najłatwiej dostępnym żywicielem” – tłumaczy Machado.
Ukłucia komarów to nie tylko uciążliwy świąd. Na badanych obszarach owady te przenoszą liczne wirusy, w tym wywołujące żółtą febrę, dengę, Zika, Mayaro, Sabiá oraz chikungunyę. Choroby te stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego i mogą prowadzić do długotrwałych powikłań. Zdaniem autorów analiza strategii żerowania komarów jest kluczowa dla zrozumienia ekologicznych i epidemiologicznych mechanizmów transmisji patogenów.
Relatywnie niski odsetek samic zawierających krew, wynoszący niespełna 7%, oraz fakt, że źródło posiłku udało się określić jedynie w około 38% przypadków, wskazują na potrzebę dalszych, bardziej rozbudowanych badań. W szczególności autorzy postulują stosowanie metod lepiej przystosowanych do identyfikacji posiłków mieszanych, co pozwoli pełniej określić spektrum wykorzystywanych żywicieli.
Mimo tych ograniczeń wyniki badania już teraz mogą wspierać opracowywanie skuteczniejszych strategii kontroli populacji komarów i zapobiegania przyszłym ogniskom chorób zakaźnych. „Informacja o silnej preferencji komarów do żywienia się krwią ludzką stanowi istotny sygnał ostrzegawczy dotyczący ryzyka transmisji” – podkreśla Machado. „Umożliwia to ukierunkowany monitoring i działania profilaktyczne” – dodaje Alencar, zaznaczając, że w dłuższej perspektywie może to prowadzić do strategii kontroli uwzględniających równowagę ekosystemów.
Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution, Aspects of the blood meal of mosquitoes (Diptera: Culicidae) during the crepuscular period in Atlantic Forest remnants of the state of Rio de Janeiro, Brazil
DOI: http://dx.doi.org/10.3389/fevo.2025.1721533
