Hantawirusy w Europie: rola gryzoni, diagnostyka i zasady bezpieczeństwa

W związku z doniesieniami o zakażeniach hantawirusem powiązanych ze statkiem wycieczkowym „Hondius” eksperci z Medizinische Fakultät der Universität Duisburg-Essen wyjaśniają, czym są hantawirusy, jak dochodzi do zakażenia, które wirusy występują w Niemczech oraz dlaczego aktualne ryzyko dla populacji ogólnej w Europie oceniane jest jako bardzo niskie.

W artykule

• Czym hantawirusy różnią się od SARS-CoV-2
• Jak dochodzi do zakażenia przez kontakt z gryzoniami
• Dlaczego wirus Andes stanowi szczególny przypadek
• Jakie objawy mogą wystąpić u osób zakażonych
• Jak wygląda leczenie i profilaktyka zakażeń
• Jakie badania nad hantawirusami prowadzone są w Essen

Jak wynika z aktualnych doniesień medialnych, w ostatnim czasie w związku ze statkiem wycieczkowym „Hondius” odnotowano kilka zakażeń hantawirusem oraz przypadki zgonów. Jedna osoba z kontaktu została, przy zachowaniu ścisłych środków bezpieczeństwa, przetransportowana do Niemiec i jest profilaktycznie badana medycznie. Według obecnie publicznie dostępnych informacji międzynarodowe organy zdrowia publicznego oceniają ryzyko dla ogólnej populacji w Europie jako bardzo niskie. Dwóch badaczy z Medizinische Fakultät przedstawia kontekst aktualnych przypadków hantawirusa.

„Ważne jest, aby aktualny przypadek oceniać rzeczowo i rozróżniać poszczególne hantawirusy” – mówi dr Roland Schwarzer, wirusolog z Medizinische Fakultät der Universität Duisburg-Essen. „Hantawirusy nie są koronawirusami i zasadniczo rozprzestrzeniają się inaczej niż SARS-CoV-2. Większość hantawirusów nie przenosi się efektywnie z człowieka na człowieka, lecz typowo trafia na człowieka za pośrednictwem zakażonych gryzoni”.

Jak może dojść do zakażenia

Hantawirusy są wirusami zoonotycznymi, których naturalnymi gospodarzami rezerwuarowymi są gryzonie i inne małe ssaki. Ludzie zakażają się najczęściej poprzez kontakt z wydalinami zakażonych zwierząt zawierającymi wirusa, zwłaszcza wtedy, gdy skażony pył zostaje wzburzony i wdychany. Do takich sytuacji może dochodzić na przykład podczas sprzątania piwnic, szop, garaży, domków ogrodowych lub innych słabo wentylowanych pomieszczeń, w których występowały gryzonie.

Typ Andes w aktualnym przypadku

Szczególną pozycję zajmuje wirus Andes, który według obecnych danych został wykryty w aktualnym ognisku. W przypadku tego hantawirusa opisano rzadkie transmisje z człowieka na człowieka po bliskim kontakcie.

„Nie oznacza to jednak, że hantawirusy generalnie przenoszą się tak jak SARS-CoV-2” – podkreśla dr Hannah S. Schwarzer-Sperber, również badaczka hantawirusów z Medizinische Fakultät. „Według oceny WHO i ECDC ryzyko dla ogólnej populacji jest obecnie bardzo niskie. Natomiast wobec osób z bliskiego kontaktu obowiązują zalecenia organów zdrowia publicznego”.

Hantawirusy w Niemczech

Hantawirusy występują także w Niemczech, przede wszystkim wirusy Puumala oraz Dobrava-Belgrade. Mogą one powodować choroby przebiegające często z gorączką, bólem głowy, pleców, mięśni lub brzucha, a częściowo także z zajęciem nerek. Duża część zakażeń przebiega jednak bezobjawowo albo z nieswoistymi dolegliwościami. W przypadku hantawirusów występujących w Niemczech nie jest znana istotna transmisja z człowieka na człowieka.

Jakie objawy mogą wystąpić

Objawy zależą od konkretnego hantawirusa. W Niemczech na pierwszy plan wysuwają się najczęściej choroby gorączkowe z bólem głowy, mięśni, pleców lub brzucha; mogą wystąpić także nudności, wymioty lub biegunka. W części przypadków dochodzi do zajęcia nerek. W przypadku niektórych amerykańskich hantawirusów mogą rozwinąć się ciężkie choroby płuc. Początkowo dolegliwości są często nieswoiste, dlatego istotny jest wywiad: czy doszło do kontaktu z gryzoniami, ich wydalinami albo przebywania w pomieszczeniach, w których mogły występować myszy?

Okres inkubacji wynosi najczęściej około dwóch do czterech tygodni, ale w pojedynczych przypadkach może być krótszy albo wyraźnie dłuższy. Rozpoznania nie ustala się wyłącznie na podstawie objawów, lecz na podstawie oceny lekarskiej i diagnostyki laboratoryjnej.

Jakie są możliwości leczenia

„Obecnie nie jest dostępna swoista, powszechnie uznana standardowa terapia przeciwwirusowa przeciwko zakażeniom hantawirusami” – wyjaśnia dr Schwarzer. „Leczenie ma przede wszystkim charakter wspomagający i zależy od ciężkości choroby. Obejmuje ścisłe monitorowanie, gospodarkę płynową i krążeniową, leczenie powikłań nerkowych lub płucnych, a w ciężkich przebiegach opiekę intensywną”.

Jak można się chronić

W Niemczech działania ochronne mają przede wszystkim na celu unikanie kontaktu z gryzoniami i ich wydalinami.

„Pomieszczeń, w których mogły występować myszy, nie należy zamiatać na sucho ani odkurzać, ponieważ może to wzburzyć skażony pył. Zamiast tego należy dobrze wietrzyć, zwilżyć skażone obszary, nosić rękawice, unikać powstawania pyłu oraz bezpiecznie usuwać wydaliny lub martwe gryzonie” – radzi dr Schwarzer-Sperber. Żywność należy przechowywać w sposób zabezpieczony przed gryzoniami, a możliwe drogi dostępu gryzoni powinny zostać zamknięte.

W przypadku wirusa Andes, dla którego opisano rzadkie transmisje z człowieka na człowieka, w konkretnym kontekście kontaktu lub ogniska zakażenia obowiązują dodatkowo zwykłe środki ostrożności z zakresu higieny zakażeń: unikanie bliskiego, niezabezpieczonego kontaktu z osobami chorymi, przestrzeganie higieny rąk, unikanie kontaktu z płynami ustrojowymi oraz stosowanie się do zaleceń organów zdrowia publicznego w razie możliwej bliskiej ekspozycji.

Badania nad hantawirusami w Essen

W ośrodku medycyny uniwersyteckiej w Essen zespoły badawcze dr Hannah S. Schwarzer-Sperber i dr Rolanda Schwarzera badają, w jaki sposób hantawirusy zakażają komórki ludzkie i jakie zmiany w nich wywołują. W dwóch aktualnych pracach badacze wykazali, jak istotny w Europie wirus Puumala zmienia struktury komórkowe, takie jak P-bodies uczestniczące w przetwarzaniu RNA oraz cytoszkielet. Jednocześnie udało im się opracować standardowe procedury wytwarzania, wykrywania i testowania substancji przeciwwirusowych przeciwko Orthohantavirus.

Badania te powstają w ścisłej współpracy z innymi zespołami, w tym z grupą prof. dr Kathrin Sutter z Medizinische Fakultät. Celem jest lepsze poznanie biologii tych wirusów oraz, w dłuższej perspektywie, stworzenie podstaw do ulepszenia diagnostyki, oceny ryzyka i strategii przeciwwirusowych.

Podsumowująca ocena ekspercka

Hantawirusy mogą powodować ciężkie choroby, ale nie należy ich utożsamiać z SARS-CoV-2. W przypadku hantawirusów występujących w Niemczech kluczowe znaczenie ma kontakt z zakażonymi gryzoniami i ich wydalinami; istotna transmisja z człowieka na człowieka nie jest tutaj znana. Wirus Andes jest ważnym wyjątkiem, w przypadku którego opisano rzadkie transmisje po bliskim kontakcie. Według oceny międzynarodowych organów zdrowia publicznego ryzyko dla ogólnej populacji w Europie w aktualnym kontekście jest bardzo niskie.

Źródło: Universitätsklinikum Essen