Szczepionka mRNA przeciw grypie może zapewniać szerszą ochronę przed wieloma szczepami wirusa

Eksperymentalna szczepionka mRNA przeciw grypie opracowana przez firmę Moderna może zapewniać szerszą i bardziej trwałą ochronę immunologiczną niż tradycyjne szczepionki sezonowe. Badanie opublikowane w Nature Immunology wykazało, że preparat nie tylko zwiększa liczbę przeciwciał, ale także poszerza zakres rozpoznawanych wariantów wirusa grypy, obejmując szczepy krążące na przestrzeni wielu dekad ewolucji patogenu.

W artykule:

• Dlaczego skuteczność sezonowych szczepionek przeciw grypie bywa ograniczona
• Jak działa szczepionka mRNA-1010 firmy Moderna
• Wyniki badania porównującego szczepionkę mRNA z preparatem Fluarix
• Rola komórek B pamięci i ośrodków rozmnażania w odporności przeciw grypie
• Znaczenie szerokiej odpowiedzi przeciwciał wobec zmieniających się wirusów
• Potencjalne konsekwencje dla zdrowia publicznego i przyszłych programów szczepień

Nowe badanie prowadzone przez naukowców z Washington University School of Medicine w St. Louis wykazało, że eksperymentalna szczepionka mRNA przeciw grypie pomaga układowi odpornościowemu rozpoznawać znacznie szersze spektrum wirusów grypy niż obecnie stosowane szczepionki sezonowe. Wyniki sugerują możliwość uzyskania silniejszej oraz potencjalnie dłużej utrzymującej się ochrony przed zakażeniem.

Każdego roku na świecie na grypę choruje około miliarda osób. Szczepienia pozostają najważniejszą metodą ograniczania liczby hospitalizacji i zgonów, jednak ich skuteczność zależy od stopnia dopasowania składu szczepionki do szczepów wirusa dominujących w danym sezonie. Jeśli wirusy ewoluują szybciej, niż przewidywali eksperci przygotowujący skład szczepionki, skuteczność ochrony może znacząco spaść.

Badany preparat mRNA-1010 został opracowany przez firmę Moderna i obecnie znajduje się w procesie oceny przez amerykańską Food and Drug Administration (FDA). Jeśli uzyska dopuszczenie do stosowania, będzie pierwszą szczepionką przeciw grypie wykorzystującą technologię mRNA.

Problem ciągłej ewolucji wirusa grypy

Wirusy grypy nieustannie zmieniają się podczas transmisji między ludźmi. Pod wpływem presji immunologicznej dochodzi do stopniowego gromadzenia mutacji, które pozwalają patogenowi częściowo unikać rozpoznania przez przeciwciała powstałe po wcześniejszych zakażeniach lub szczepieniach.

Z czasem zmiany te mogą być na tyle duże, że odporność nabyta wobec wcześniejszych wariantów przestaje zapewniać pełną ochronę. Dlatego szczepionka zdolna do indukowania bardziej różnorodnych przeciwciał mogłaby utrudnić wirusowi „ucieczkę” immunologiczną.

Dodatkowym problemem jest długi proces produkcji klasycznych szczepionek przeciw grypie. Ich skład musi zostać ustalony wiele miesięcy przed sezonem epidemicznym. W latach, gdy prognozy dotyczące dominujących szczepów okazują się niedokładne, skuteczność szczepień może spaść z około 60% do nawet 19%.

Technologia mRNA pozwala znacznie szybciej projektować i wytwarzać nowe preparaty, co potencjalnie umożliwia sprawniejsze reagowanie na pojawiające się warianty wirusa.

Badanie kliniczne i analiza odpowiedzi immunologicznej

W odrębnym badaniu klinicznym fazy 3 firma Moderna wykazała, że szczepionka mRNA przeciw grypie zmniejszała ryzyko zachorowania u osób starszych o 26,6% skuteczniej niż standardowa szczepionka sezonowa. Aby zrozumieć mechanizmy stojące za tym efektem, naukowcy przeprowadzili szczegółową analizę odpowiedzi immunologicznej.

Zespół badawczy kierowany przez dr. Alego Ellebedy’ego z Department of Pathology & Immunology w Washington University School of Medicine oraz współautora korespondencyjnego dr. Jiwona Lee z Korea University College of Medicine obserwował 75 dorosłych w wieku od 20 do 50 lat podczas sezonów grypowych 2022–2023 oraz 2023–2024.

Około połowa uczestników otrzymała eksperymentalną szczepionkę mRNA-1010, która dostarcza komórkom instrukcje genetyczne do produkcji białek pochodzących z czterech szczepów wirusa grypy. Pozostali uczestnicy otrzymali preparat Fluarix zawierający inaktywowane fragmenty czterech wirusów grypy namnażanych w jajach kurzych. Obie szczepionki były zgodne z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dla badanych sezonów.

Silniejsza odpowiedź przeciwciał i komórek pamięci

Analiza próbek krwi wykazała, że osoby zaszczepione preparatem mRNA wytwarzały większą liczbę przeciwciał skierowanych przeciw wirusowi grypy niż uczestnicy otrzymujący standardową szczepionkę.

Badacze zaobserwowali także większą liczbę swoistych dla grypy komórek B pamięci. Są to wyspecjalizowane komórki układu odpornościowego, które zachowują informacje o wcześniejszym kontakcie z patogenem i mogą bardzo szybko uruchomić produkcję przeciwciał podczas kolejnej ekspozycji.

Jak podkreślił pierwszy autor pracy, dr Hanover Matz, wirus grypy stale ewoluuje, aby unikać odpowiedzi immunologicznej gospodarza. Opracowanie szczepionek aktywujących bardziej zróżnicowane populacje komórek B może zwiększyć szanse na utrzymanie skutecznej ochrony mimo pojawiania się nowych wariantów.

Trwała aktywność ośrodków rozmnażania komórek B

Szczególnie interesujące wyniki uzyskano podczas analizy tzw. ośrodków rozmnażania (germinal centers) znajdujących się w węzłach chłonnych. Struktury te pełnią funkcję „centrum szkoleniowego” dla komórek B, gdzie komórki doskonalą zdolność rozpoznawania patogenów oraz generują nowe warianty receptorów przeciwciał.

Wśród 13 osób otrzymujących szczepionkę mRNA pięciu uczestników wykazywało utrzymujące się przez całe 26 tygodni badania odpowiedzi w ośrodkach rozmnażania. Takiego zjawiska nie zaobserwowano u żadnego z 15 uczestników zaszczepionych preparatem tradycyjnym.

Zdaniem autorów może to świadczyć o długotrwałym procesie dojrzewania odpowiedzi immunologicznej, który prowadzi do powstawania coraz skuteczniejszych i bardziej różnorodnych przeciwciał.

Przeciwciała rozpoznające wirusy z wielu dekad

Od czwartego tygodnia po szczepieniu aż do zakończenia sześciomiesięcznej obserwacji przeciwciała wytwarzane przez osoby otrzymujące szczepionkę mRNA wykazywały zdolność wiązania licznych szczepów wirusa grypy pochodzących z różnych okresów ewolucji tego patogenu.

Najsilniejszą reakcję obserwowano wobec szczepów odpowiedzialnych za największe epidemie grypy. Przeciwciała osób zaszczepionych preparatem tradycyjnym rozpoznawały natomiast mniejszą liczbę odmiennych wariantów wirusa.

Wiązanie przeciwciał z wirusem nie tylko blokuje jego zdolność zakażania komórek, ale także oznacza patogen do eliminacji przez inne komórki układu odpornościowego.

Według autorów badania uzyskane wyniki wskazują, że szczepionki mRNA mogą wywoływać silne i utrzymujące się odpowiedzi w ośrodkach rozmnażania, co przekłada się na szerszy repertuar przeciwciał oraz lepsze przygotowanie organizmu do walki z nieustannie zmieniającym się wirusem grypy.

Źródło: Nature Immunology, mRNA-based influenza vaccine expands the breadth of the B cell response in humans
DOI: https://doi.org/10.1038/s41590-026-02569-5