Europa notuje rekordową liczbę zakażeń przenoszonych drogą płciową

Najnowsze dane European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) pokazują gwałtowny wzrost liczby bakteryjnych chorób przenoszonych drogą płciową (STI) w Europie. W 2024 roku odnotowano najwyższą od ponad dekady liczbę przypadków rzeżączki, kiły oraz kiły wrodzonej. Szczególnie niepokojący jest niemal dwukrotny wzrost liczby zakażeń przenoszonych z matki na dziecko w czasie ciąży, co może prowadzić do ciężkich i trwałych powikłań zdrowotnych u noworodków.

W artykule

• Rekordowa liczba zakażeń rzeżączką i kiłą w Europie
• Chlamydioza nadal najczęściej zgłaszaną chorobą STI
• Niepokojący wzrost przypadków kiły wrodzonej
• Bariery w diagnostyce i profilaktyce zakażeń
• Nowe wytyczne ECDC dotyczące profilaktyki poekspozycyjnej
• Potrzeba pilnej aktualizacji strategii zdrowia publicznego

Najnowsze raporty epidemiologiczne ECDC wskazują na znaczący wzrost liczby bakteryjnych chorób przenoszonych drogą płciową (STI) w Europie. W 2024 roku liczba zgłoszonych przypadków rzeżączki, kiły oraz kiły wrodzonej osiągnęła najwyższe poziomy od ponad dziesięciu lat, co świadczy o utrzymującej się transmisji tych zakażeń w wielu krajach europejskich.

Dane za 2024 rok pokazują, że liczba przypadków rzeżączki wzrosła do 106 331. Oznacza to wzrost o 303% w porównaniu z 2015 rokiem. W tym samym okresie liczba przypadków kiły ponad dwukrotnie się zwiększyła, osiągając 45 577 zakażeń.

Najczęściej zgłaszaną chorobą przenoszoną drogą płciową pozostaje chlamydioza, dla której odnotowano 213 443 przypadki. Utrzymuje się również transmisja ziarnicy wenerycznej pachwin (lymphogranuloma venereum, LGV), z 3 490 zgłoszonymi przypadkami.

Dziesięć lat nieprzerwanego wzrostu zachorowań

Choroby przenoszone drogą płciową wykazują trend wzrostowy już od dekady, osiągając rekordowe poziomy w 2024 roku. Nieleczone zakażenia mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak przewlekły ból, niepłodność, a w przypadku kiły także uszkodzenia serca oraz układu nerwowego.

Szczególne zaniepokojenie ekspertów budzi gwałtowny wzrost liczby przypadków kiły wrodzonej.

„W latach 2023–2024 zaobserwowaliśmy niemal podwojenie liczby przypadków kiły wrodzonej, kiedy zakażenie przenosi się bezpośrednio na noworodka, prowadząc do potencjalnie dożywotnich powikłań” – powiedział Bruno Ciancio, kierownik jednostki ds. chorób przenoszonych bezpośrednio i chorób, którym można zapobiegać poprzez szczepienia w ECDC.

Ekspert podkreślił również, że ochrona zdrowia seksualnego pozostaje stosunkowo prosta:

„Należy stosować prezerwatywy przy nowych lub wielu partnerach seksualnych oraz wykonywać badania diagnostyczne w przypadku wystąpienia objawów, takich jak ból, wydzielina czy owrzodzenie”.

Najbardziej zagrożone grupy populacyjne

Trendy epidemiologiczne znacząco różnią się pomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi.

Mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami (MSM) pozostają grupą najbardziej dotkniętą epidemią, notując najwyższe długoterminowe wzrosty zachorowań na rzeżączkę i kiłę.

Jednocześnie wzrost liczby zakażeń kiłą obserwowany jest również w populacji heteroseksualnej, szczególnie wśród kobiet w wieku rozrodczym. Konsekwencją tego zjawiska jest gwałtowny wzrost liczby przypadków kiły wrodzonej – z 78 przypadków w 2023 roku do 140 przypadków w 2024 roku wśród 14 krajów raportujących dane.

Problemy z profilaktyką i diagnostyką

Przedstawione dane są zgodne z wynikami raportu monitorującego ECDC dotyczącego kiły wrodzonej. Dokument wskazuje na liczne niewykorzystane możliwości zapobiegania zakażeniom.

Do najważniejszych problemów należą:

• luki w badaniach przesiewowych kobiet ciężarnych,
• brak odpowiedniego monitorowania pacjentek po rozpoznaniu zakażenia,
• niewystarczające wykonywanie badań kontrolnych,
• opóźnienia lub nieprawidłowości w leczeniu.

Raport wskazuje również na szersze bariery utrudniające skuteczną profilaktykę i diagnostykę STI.

W trzynastu spośród dwudziestu dziewięciu krajów przekazujących dane pacjenci nadal muszą ponosić koszty podstawowych badań w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową. Dodatkowo nierównomierne wdrażanie usług zdrowotnych oraz przestarzałe strategie krajowe ograniczają skuteczność sprawdzonych działań profilaktycznych.

Wiele obowiązujących programów profilaktycznych nie uwzględnia zmian zachowań społecznych i seksualnych, jakie nastąpiły po pandemii COVID-19.

ECDC rekomenduje poprawę procedur badań przesiewowych u kobiet ciężarnych, aby kiła była rozpoznawana i leczona odpowiednio wcześnie oraz zgodnie z fazą zakażenia. Pozwoliłoby to skuteczniej zapobiegać transmisji zakażenia na płód.

Doxy-PEP tylko dla wybranych grup wysokiego ryzyka

W styczniu 2026 roku ECDC opublikowało szczegółowe wytyczne dotyczące stosowania doksycykliny w profilaktyce poekspozycyjnej (doxy-PEP) jako elementu zapobiegania zakażeniom STI.

Osoby narażone na zwiększone ryzyko zakażenia powinny konsultować z lekarzem indywidualnie dobrane strategie profilaktyczne.

Jednocześnie ECDC nie zaleca powszechnego stosowania doxy-PEP w celu zapobiegania rzeżączce. Powodem są wysokie poziomy oporności drobnoustrojów na antybiotyki oraz ryzyko dalszego przyspieszenia rozwoju antybiotykooporności.

Konieczne pilne działania zdrowia publicznego

Eksperci podkreślają, że odwrócenie niekorzystnych trendów wymaga poprawy dostępności usług profilaktycznych, łatwiejszego dostępu do testowania, szybszego wdrażania leczenia oraz skuteczniejszego powiadamiania partnerów seksualnych osób zakażonych.

ECDC apeluje do władz zdrowia publicznego o pilną aktualizację krajowych strategii dotyczących STI oraz wzmocnienie systemów nadzoru epidemiologicznego. Ma to umożliwić dokładniejsze monitorowanie skuteczności działań profilaktycznych i szybsze reagowanie na zmieniającą się sytuację epidemiologiczną.

Według ekspertów brak zdecydowanych działań może doprowadzić do dalszego wzrostu liczby zakażeń, pogłębiania nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej oraz zwiększenia liczby ciężkich powikłań zdrowotnych związanych z chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Źródło: European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), Bacterial STIs reach record highs in Europe, and congenital syphilis cases nearly double