Doksycyklina jako terapia wspomagająca w gruźlicy OUN: wyniki badania NUS Medicine

Naukowcy z Yong Loo Lin School of Medicine, National University of Singapore (NUS Medicine), wykazali, że doksycyklina – powszechnie dostępny i niedrogi antybiotyk – może poprawiać przeżywalność oraz wyniki neurologiczne w gruźlicy ośrodkowego układu nerwowego (CNS-TB) w przedklinicznym badaniu na modelu niehumanitarnym. Praca opublikowana w Journal of Neuroinflammation wskazuje na potencjalną terapię wspomagającą w leczeniu tej ciężkiej i często śmiertelnej postaci choroby.

Zespół kierowany przez Associate Professor Catherine Ong Wei Min, Principal Investigator w Infectious Diseases Translational Research Programme w NUS Medicine, wraz z pierwszymi współautorami – dr Poh Xuan Ying oraz dr Loh Fei Kean – przeanalizował czynniki rokownicze w CNS-TB. Badacze zbadali próbki płynu mózgowo-rdzeniowego pobrane od 72 dzieci z gruźliczym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych oraz od pacjentów z grupy kontrolnej. Stwierdzono podwyższone poziomy tkankowo-uszkadzających metaloproteinaz macierzy (MMP) oraz tzw. neutrofilowych zewnątrzkomórkowych sieci (NETs), które nasilają ciężkość CNS-TB, w płynie mózgowo-rdzeniowym dzieci chorych na tę postać gruźlicy.

Choć gruźlica najczęściej kojarzona jest z gruźlicą płuc, która atakuje układ oddechowy, CNS-TB to znacznie cięższa forma obejmująca mózg i rdzeń kręgowy. Występuje częściej u dzieci oraz osób z obniżoną odpornością.

W celu zbadania terapii celowanej badacze opracowali laboratoryjny model CNS-TB, który odwzorowywał patologię mózgu oraz objawy neurologiczne obserwowane u ludzi i zawierał prątki gruźlicy. Zastosowano platformę sekwencjonowania RNA zoptymalizowaną do pracy na starszych i niewielkich archiwalnych próbkach tkanek, aby przeanalizować zmiany ekspresji genów indukowane przez infekcję gruźliczą w tkankach ludzkich i badawczych.

Wyniki wykazały, że leczenie modeli CNS-TB doksycykliną podawaną równolegle ze standardowymi lekami przeciwgruźliczymi hamowało aktywność MMP oraz NETs, co znacząco poprawiało przeżywalność oraz wyniki neurologiczne. Dodanie doksycykliny obniżało stan zapalny, chroniło tkankę mózgową oraz poprawiało integralność naczyń, co sprzyjało lepszej penetracji leków i skuteczniejszemu leczeniu.

Assoc Prof Ong stwierdziła: „Nasze badanie sugeruje, że doksycyklina, stosowana razem ze standardowymi lekami przeciwgruźliczymi, ogranicza nadmierną aktywność układu immunologicznego prowadzącą do uszkodzenia mózgu i poprawia przeżywalność w badaniach przedklinicznych. Doksycyklina jest niedroga, powszechnie dostępna i ma dobrze udokumentowany profil bezpieczeństwa. Jeśli wyniki te zostaną potwierdzone w badaniach fazy II, jej zastosowanie może zostać szybko wdrożone w krajowych programach leczenia gruźlicy, bez wieloletnich opóźnień związanych z wprowadzaniem nowych leków.”

Współpracownikami badania byli Assistant Professor Joshua Tay z Department of Otolaryngology, NUS Medicine; Associate Professor Andres F. Vallejo z University of Southampton (UK); oraz Professor Tchoyoson Choie Cheio Lim z Department of Neuroradiology, National Neuroscience Institute, Singapore.

Gruźlica pozostaje globalnym zagrożeniem zdrowotnym, z ponad 10,8 mln przypadków aktywnej postaci odnotowanych w 2023 roku. Singapur nadal zmaga się z transmisją endemiczną – w 2024 roku zgłoszono około 1100 nowych przypadków. CNS-TB stanowi około 1–2 procent wszystkich przypadków gruźlicy na świecie, a pacjenci nadal doświadczają poważnych powikłań neurologicznych i wysokiej śmiertelności mimo stosowania standardowego leczenia. Obecne wyniki podkreślają potencjał ponownego wykorzystania dobrze tolerowanego i taniego leku, jakim jest doksycyklina, w terapii CNS-TB oraz innych zapalnych infekcji mózgu.

Wyniki badania doprowadziły do rozpoczęcia finansowanego przez National Medical Research Council (NMRC) Ministry of Health, Singapore badania klinicznego fazy II, realizowanego obecnie w Singapurze, Malezji i Indonezji. Celem jest ocena, czy dodanie doksycykliny do standardowej terapii przeciwgruźliczej może bezpiecznie poprawić przeżywalność i zmniejszyć uszkodzenia mózgu.

„W miarę jak nasze badanie przechodzi do kolejnej fazy, dążymy do stworzenia solidnego zbioru danych klinicznych, który umożliwi opracowanie bardziej celowanych i skutecznych metod leczenia gruźlicy, ostatecznie zwiększając szanse pacjentów na pełniejszy powrót do zdrowia” – powiedziała Assoc Prof Ong.

Źródło: Journal of Neuroinflammation, MMPs and NETs are detrimental in CNS-tuberculosis with MMP Inhibition in CNS-tuberculosis mice improving survival
DOI: http://dx.doi.org/10.1186/s12974-025-03548-7