Naukowcy ostrzegają: antybakteryjne mydła i chusteczki mogą napędzać oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe

Międzynarodowy zespół naukowców ostrzega, że codziennie stosowane antybakteryjne mydła, chusteczki, spraye oraz inne produkty „zabijające zarazki” w sposób niezauważalny przyczyniają się do globalnego wzrostu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR), nie przynosząc przy tym dodatkowych korzyści zdrowotnych w większości zastosowań konsumenckich. Zakażenia wywołane przez bakterie oporne na antybiotyki powodują już ponad milion zgonów rocznie na świecie i – według United Nations Environment Programme – do 2050 roku mogą dorównać nowotworom jako jedna z głównych przyczyn śmierci.

Dotychczasowe globalne działania zapobiegające AMR koncentrowały się głównie na nadmiernym stosowaniu antybiotyków w ochronie zdrowia i rolnictwie. Obecnie badacze z uniwersytetów i instytutów w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Brazylii i Szwajcarii opublikowali artykuł typu Viewpoint, w którym wskazują na rosnącą liczbę dowodów, że biocydy powszechnie stosowane w produktach gospodarstwa domowego – takie jak czwartorzędowe związki amoniowe (QACs) oraz chloroksylol – mogą sprzyjać rozwojowi oporności bakterii nie tylko na same te substancje, ale również na kluczowe antybiotyki.

„Globalne strategie walki z AMR skupiały się na szpitalach i rolnictwie, pomijając produkty codziennego użytku stosowane w domach, które również mogą przyczyniać się do rozwoju oporności” – podkreśla Miriam Diamond, profesor University of Toronto i starsza autorka pracy. „Biocydy z mydeł i środków dezynfekujących trafiają każdego dnia do milionów domowych odpływów, przedostając się do systemów ściekowych i środowiska, gdzie tworzą idealne warunki do adaptacji bakterii i zwiększenia ich odporności na eliminację. Przy braku jednoznacznych dowodów korzyści zdrowotnych, ich stosowanie powinno być istotnym celem działań prewencyjnych.”

Czwartorzędowe związki amoniowe i inne biocydy są dodawane do antybakteryjnych mydeł do rąk, chusteczek i sprayów dezynfekujących, środków do dezynfekcji prania, a także do tworzyw sztucznych, tekstyliów i produktów higieny osobistej. Ich użycie gwałtownie wzrosło w trakcie pandemii COVID-19 i utrzymuje się na podwyższonym poziomie do dziś. Autorzy podsumowują liczne badania laboratoryjne i obserwacyjne, które wskazują, że środowiskowe stężenia tych substancji sprzyjają przeżywaniu i rozprzestrzenianiu się bakterii opornych, nasilają zjawisko oporności krzyżowej wobec istotnych klinicznie antybiotyków oraz prowadzą do trwałych zmian genetycznych w mikroorganizmach, w tym wymiany genów oporności. W dłuższej perspektywie może to skutkować dominacją szczepów opornych.

Konsekwencją tych procesów jest rozprzestrzenianie się genów oporności na antybiotyki, co zagraża skuteczności leczenia w sytuacjach klinicznych, w których antybiotyki są niezbędne, i przyczynia się do wzrostu śmiertelności. Jednocześnie dostępne dane wskazują, że biocydy obecne w wielu produktach konsumenckich nie przynoszą dodatkowych korzyści zdrowotnych, a ich stosowanie budzi uzasadnione obawy zarówno w kontekście AMR, jak i toksyczności.

Wiodące instytucje zdrowia publicznego – w tym U.S. Food and Drug Administration, U.S. Centers for Disease Control and Prevention oraz World Health Organization – rekomendują rutynowe mycie rąk zwykłym mydłem i wodą zamiast stosowania mydeł antybakteryjnych przez ogół populacji. Autorzy apelują, aby World Health Organization oraz partnerzy międzynarodowi uwzględnili biocydy obecne w produktach konsumenckich w kolejnej Global Action Plan on AMR, w tym poprzez określenie jasnych celów redukcji wspieranych monitoringiem środowiskowym. Zwracają się również do rządów krajowych o ograniczenie stosowania składników przeciwdrobnoustrojowych w produktach gospodarstwa domowego w przypadkach braku dowodów skuteczności oraz o prowadzenie kampanii edukacyjnych, które obalą mit konieczności stosowania produktów antybakteryjnych w codziennej higienie.

„Nadmierne stosowanie biocydów w produktach konsumenckich to łatwy do osiągnięcia cel w walce z AMR” – wskazuje Rebecca Fuoco, dyrektor ds. komunikacji naukowej w Green Science Policy Institute oraz doktorantka Johns Hopkins University. „Eliminując zbędne dodatki antybakteryjne, możemy ograniczyć zanieczyszczenie chemiczne, chronić zdrowie publiczne i spowolnić rozprzestrzenianie się tzw. superbakterii.”

Źródło: Environmental Science & Technology, Targeting Biocide Overuse in Consumer Products Will Strengthen Global AMR Action
DOI: http://dx.doi.org/10.1021/acs.est.5c17673